Ο μπαρμπα-Γιάννης ο κανατάς

Σχολιάζοντας σε προηγούμενη ανάρτηση, όπου έτυχε να αναφέρω τον τρόπο με τον οποίο ο Ευγένιος Βούλγαρις συστήθηκε στην Αικατερίνη της Ρωσίας, ο Θανάσης έγραψε:

Ο Βούλγαρις, που γεννήθηκε στην Κέρκυρα, πώς προέκυψε βουλγαρικής καταγωγής; Ξέρουμε ποιο ήταν το επώνυμό του;

Προσπαθούσα να μπω στο μυαλό του Θανάση και να καταλάβω τι το περίεργο εύρισκε στο ότι κάποιος που έτυχε να γεννηθεί στην Κέρκυρα του 18ου αιώνα, θα δήλωνε «Σλαβιανο-Βούλγαρος» στην καταγωγή και αναθρεμμένος από γεννησιμιού του σαν «Γραικός» (στα γαλλικά τα λέγανε με την Κατίνα).

Αναρωτιόμουν λοιπόν «δεν μπορούσε ο Θανάσης να καταλάβει πως κάποιος λ.χ. προνεωτερικός Βούλγαρος έμπορος μπορούσε μια χαρά να καταλήξει στην Κέρκυρα καταγόμενος είτε από τις δυτικές (πιο κοντά, λ.χ. ο Ντίμιταρ Μιλαντίνωφ από τη Στρούγγα σπούδασε στα Ιωάννινα και ένα φεγγάρι δούλευε το παράρτημα της οικογενειακής επιχείρησης στο Δυρράχιο, ενώ ο Prličev από την Οχρίδα ένα φεγγάρι δίδασκε ελληνικά στα Τίρανα) είτε από τις ανατολικές Βουλγαρικές περιοχές»; Μόνο ο πρόγονος του Conte Capo D’Istria κατάφερε να έρθει στην Κέρκυρα από το ομώνυμο ακροτήρι;

Για έναν δυτικό Βούλγαρο (από αυτούς που δεν υπάρχουν πια) η απόσταση ήταν σίγουρα μικρότερη. Έφτανε μέχρι την Ηγουμενίτσα χερσαίως και από εκεί έπαιρνε το καράβι. Για έναν ανατολικό Βούλγαρο πάλι, η Οδύσσεια του Νικόλαου Πίκκολου (Βέλικο Τάρνοβο, Χίος, Ύδρα, Κέρκυρα, Ευρώπη) δείχνει ότι η Κέρκυρα δεν ήταν και τόσο σπάνιος προορισμός.

Η Κέρκυρα, όντας εκτός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά κοντά στα Οθωμανικά Βαλκάνια, ήταν σίγουρα ένας τέλειος προορισμός για τον «ορθόδοξο βαλκάνιο κατακτητή έμπορο» (τίτλος διάσημου βιβλίου του ιστορικού Τράιαν Στογιάνοβιτς, «κατακτητής» διότι «κατέκτησε» τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και τον έφερε πίσω στους Βαλκάνιους Ζουλού συμπατριώτες του) που ήθελε να συνάψει εμπορικές σχέσεις με την Ευρώπη. Στο κάτω κάτω, και ο Σωτήρης Βούλγαρης που ίδρυσε την Bulgari στην Ιταλία, ήταν από την γειτονική Παραμυθιά (η καταγωγή των προγόνων του από την άλλη … ένας θεός ξέρει).

Τώρα αν ήταν τρελός ο Ευγένιος που νόμιζε ότι ήταν «σλαβιανο-Βουλγαρικής» καταγωγής ενώ δεν ήταν και ήταν τρελοί οι Κερκυραίοι όταν παρωνυμίασαν τον πρόγονό του «Βούλγαρη» ενώ δεν ήταν, αυτό δεν μπορώ να το πώ. Συνήθως, επώνυμα όπως «Βούλγαρης», «Αρμένης», «Βλάχος», «Αρβανίτης», «Λιάπης» κλπ προέκυψαν όταν άτομα ανάλογης καταγωγής κατέληγαν να ζουν σε ελληνόφωνες κοινότητες.

Αν η απορία του Θανάση ήταν αυτή τότε τα παραδείγματα του Μπαρμπα-Γιάννη του Κανατά,του στρατηγού Χατζη-Χρήστου Βούλγαρη και του Καπετάν Πέτκου Κυριάκωφ «Βοεβόντα» πιστεύω ότι αρκούν για να δείξουν ότι μπορείς να πετύχεις Βούλγαρο εκεί που δεν τον περιμένεις

Ο Μπαρμπα-Γιάννης ο Κανατάς ήταν μεγάλη φίρμα της Αθήνας στα μέσα του 19ου αιώνα. Όχι μόνο υπήρχε παλαιό αθηναϊκό τραγούδι αφιερωμένο στην πάρτη του, τον αναφέρει η Πηνελόπη Δέλτα στον Τρελαντώνη και τον γνώριζε μέχρι και ο βασιλιάς Γεώργιος, αλλά μέχρι και ταινία γι΄αυτόν υπάρχει όπου τον υποδύεται ο Βασίλης Αυλωνίτης.

Με την ιστορία του Μπαρμπα-Γιάννη ξεκινάει ο ιστορικός Βασίλης Γούναρης ένα κεφάλαιο σχετικά με την εξέλιξη των Ελληνο-Βουλγαρικών σχέσεων κατά τον 19ο αιώνα (από «αδελφοί χριστιανοί συναγωνιστές» στις αρχές σε «αναντίλεκτους εχθρούς» κατά τα τέλη του αιώνα). Σε κάποια στιγμή, ο Μπαρμα-Γιάννης εξαφανίστηκε από την Αθήνα μέχρι που μια εφημερίδα τον ανακάλυψε στο Παζαρντζίκ της Ανατολικής Ρωμυλίας, όταν η τελευταία προσαρτήθηκε στην Βουλγαρία. Ο μπαρμπα-Γιάννης γύρισε στα μέρη του και ορισμένες φήμες τον ήθελαν να δουλεύει εκεί ως συμβολαιογράφος. Ο κόσμος σοκαρίστηκε: η φίρμα της Αθήνας ήταν ένας … «κρυπτοβούλγαρος», όπως έγραψε η εφημερίδα που τον ανακάλυψε!  Ο Γούναρης πιστεύει ότι ο Μπαρμπα-Γιάννης έφυγε διότι η Αθήνα του ύστερου 19ου αιώνα δεν ήταν το ιδανικότερο περιβάλλον για έναν Βούλγαρο.

Kanatas1

kanatas2

Το άλλο παράδειγμα που αναφέρει και ο Γούναρης ήταν ο στρατηγός της ελληνικής επανάστασης και μετέπειτα υπασπιστής του Όθωνα … Χατζηχρήστος Βούλγαρης. Βουλγαρικής καταγωγής και γεννημένος στο Βελιγράδι το ταξίδι μέσα από το οποίο κατέληξε στην Πελοπόννησο πιστεύω θα λύσει την απορία του Θανάση για το πως ένας άνθρωπος Βουλγαρικής καταγωγής μπορούσε να γεννηθεί στην Κέρκυρα. Από το Βελιγράδι στη Βοσνία, από εκεί στη Βενετία, ύστερα στην Ρόδο και την Κύπρο μέχρι που κατέληξε στο Κάιρο. Από εκεί ακολούθησε τον μισθοδότη του στην Πελοπόννησο τον οποίο ξεπούλησε μόλις ξεκίνησε η επανάσταση στην οποία έλαβε μέρος και έγραψε λαμπρές σελίδες ελληνικής ιστορίας άγοντας το περίφημο Βουλγαρικό ιππικό του, αποτελούμενο από Βούλγαρους και Σέρβους εθελοντές. Εν τέλει κατέληξε στην Αθήνα ως υπασπιστής του Όθωνα και συμμετείχε στην Ελληνική Εθνοσυνέλευση του 1843 ως εκπρόσωπος των … Σέρβων, των Βουλγάρων και των Θρακών (μη ρωτάτε τώρα πως γίνεται αυτό).

Το τελευταίο παράδειγμα είναι ο Βούλγαρος Καπετάν Πέτκο Κυριάκωφ «Βοεβόδας».  Από την σημερινή Αισύμη του Έβρου (τότε Δογάν-χισάρ) και παντρεμένος με Ρωμιά κοπέλα, την οποία προσπάθησαν να βιάσουν οι Τούρκοι, πήρε τα όπλα εναντίον τους και κατέληξε αρχηγός των Βουλγάρων (67) και Ιταλών  (220) εθελοντών στην … επανάσταση της Κρήτης (1866-1869).

Advertisements

2 Comments

Filed under Ιστορία

2 responses to “Ο μπαρμπα-Γιάννης ο κανατάς

  1. Ε, η κοινωνική κινητικότητα τω καιρώ εκείνω δεν ήταν όση η σημερινή. Η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων γεννιόταν, ζούσε και πέθαινε στον τόπο της.

    • Για την πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού σίγουρα. Από εκεί και μετά η νεωτερική εποχή (~1750-1900) στα Βαλκάνια είναι γεμάτη εξαιρέσεις, όπως οι έμποροι που κατέληγαν να ζουν όπου τους πήγαινε η δουλειά τους, οι μαχητές που κατέληγαν κάπου για να πολεμήσουν και έμεναν μόνιμα στον τόπο και όλες οι μετακινήσεις που προκάλεσε η «διπλή φορολογία» του Αλί Πασά (όσοι ζούσαν εντός της περιοχής που έλεγχε ο Αλί πλήρωναν διπλό φόρο και στον σουλτάνο και στον Αλί).

      Ο Branislav Nušić γεννήθηκε Αλκιβιάδης Nuša από προφανώς (για να τον βάπτισαν Αλκιβιάδη) ελληνοπρεπείς Βλάχους γονείς από το χωριό του «Μπουμπούκου» την Βλαχοκλεισούρα. Το εμπόριο έφερε τους γονείς του στο Βελιγράδι και ο μικρός Αλκιβιάδης επειδή μεγάλωσε στο Βελιγράδι απέκτησε τόσο ισχυρή σερβική συνείδηση που άλλαξε το όνομά του σε Branislav Nušić.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Branislav_Nu%C5%A1i%C4%87

      Αν σου φαίνεται περίεργο, την ίδια γραμμή ακολούθησε και ο απόγονος ελληνοπρεπών Βλάχων Ξενοφών Τζιντζίφι που κατέληξε Rajko Žinzifov γράφοντας τραγούδια “Do Bălgarskata majka” (= «για την Βουλγαρική μητέρα»).

      http://en.wikipedia.org/wiki/Rayko_Zhinzifov
      http://mk.wikisource.org/wiki/%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80:%D0%A0%D0%B0%D1%98%D0%BA%D0%BE_%D0%96%D0%B8%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2/_%D0%94%D0%BE_%D0%B1%E2%80%99%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D1%98%D0%BA%D0%B0

      O Herbert Von Karajan κατάγεται από έναν Καραγιάννη από την περιοχή της Κοζάνης που κατέληξε στην Αυστρία, όπως και ο Στέργιος Δούμπας (η Οδύσσειά του τελευταίου ξεκινά με τους τουρκαλβανούς να καίνε το χωριό του):

      http://en.wikipedia.org/wiki/Herbert_von_Karajan
      http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%94%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%82

      Επί Αλί Πασά έγινε μια μεγάλη πληθυσμιακή «έξοδος» από την Ήπειρο. Εξαιτίας αυτής, ο αριθμός των Βλάχων της ευρύτερης Μακεδονίας σχεδόν διπλασιάστηκε και προέκυψαν οι αλβανόφωνες κοινότητες του Έβρου από τις οποίες προέκυψε ο Αλβανός πρωθυπουργός Φαν Νόλι/Θεοφάνης Μαυρομάτης:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Fan_S._Noli

      Την περίπτωση του Χατζηχρήστου Βούλγαρη που ήρθε για πόλεμο και τελικά έμεινε στην Αθήνα την συζήτησα στην ανάρτηση. Αναλόγως, οι Βλάχοι («Τσίντσαροι») της Οχρίδας Τσίντσαρ Μάρκο «Κώστιτς» και Τσίντσαρ Γιάνκο «Πόποβιτς» (τα -ιτς προστέθηκαν αργότερα) κατέληξαν σαν μαχητές στο Βελιγράδι και οι απόγονοί τους έφτασαν μέχρι Γιουγκοσλάβοι υπουργοί.

      http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%80_%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B
      http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%9B

      Η σερβική βικιπαίδεια προσπαθεί να τους κάνει «Σέρβους που λανθασμένα απέκτησαν το παρατσούκλι «τσίντσαρι» = Βλάχοι», όπως εμείς σήμερα κοιτώντας πίσω προσπαθούμε να κάνουμε τους αγωνιστές του 21 … «Έλληνες» κι ας λέει ο Ρήγας στον Θούριο:

      Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί,
      Αράπηδες και άσπροι, με μια κοινήν ορμή,
      Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί,
      πως είμαστ’ αντριωμένοι, παντού να ξακουσθή.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s