H ητική αντίληψη των Αρμενίων για τους Βυζαντινούς

Με το σχόλιο που έκανε σήμερα στην προηγούμενη ανάρτηση ο Δημήτρης με τον al Andalusi μου υπενθύμισε ότι ξέχασα να αναφέρω μία σημαντική ητική αντίληψη για τους Βυζαντινούς, αυτή των Αρμενίων.

Η άποψη των Αρμενίων για τους Βυζαντινούς έχει ενδιαφέρον διότι:

1) Οι Αρμένιοι γνωρίζουν τους ελληνόφωνους πληθυσμούς από την αρχαιότητα.

2) Οι Αρμένιοι που κατέληξαν εντός της αυτοκρατορίας συνεκρωμαΐστηκαν μαζί με τους ελληνόφωνους πληθυσμούς, με ένα σημαντικό όμως μέρος του πληθυσμού τους να μένει εκτός των συνόρων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

3) Μετά το «σχίσμα» του 554 μ.Χ. μεταξύ της Αυτοκέφαλης «αιρετικής/μονοφυσιτικής» (ή όπως οι ίδιοι προτιμούν «μιαφυσιτικής») Αρμενικής εκκλησίας και της Χαλκηδονικής «Ορθοδοξίας», οι Αρμένιοι έχουν μια θρησκευτική σχέση μπαλαντέρ με τους Βυζαντινούς: εναντίον των αλλόθρησκων Αράβων είναι «χριστιανοί αδελφοί», αλλά όταν εγείρονται οι θρησκευτικοί ζήλοι και φανατισμοί (όπως έγινε τον 11ο και 12ο αιώνα όταν το Πατριαρχείο επιχείρησε τον ακούσιο/καταναγκαστικό «εκχαλκηδονισμό» τους) τότε μεταμορφώνονται σε μισητούς «αιρετικούς» και οι Αρμένιοι επιστρέφουν πίσω την «φιλοφρόνηση» με ανάλογα λόγια για τους Βυζαντινούς (έχοντας επίγνωση της συνεισφορά τους στον στρατό της αυτοκρατορίας και τον ρόλο τους στην άμυνα των ακριτικών περιοχών, όταν πρέπει με τη σειρά τους να περιφρονήσουν τους «Έλληνες» τους ονομάζουν «δειλούς» και «θηλυπρεπείς»). Μεγάλο μέρος των εντός της αυτοκρατορίας Αρμενίων αλλαξοπίστησε στον Χαλκηδονισμό. Οι αριστοκρατικοί «χαλκηδονίσαντες», επειδή αφομοιώθηκαν και γλωσσο-πολιτισμικά, έγιναν πλήρως αποδεκτοί από την Βυζαντινή κοινωνία. Οι αγροτικοί «χαλκηδονίσαντες» Αρμένιοι όμως που διατήρησαν την αρμενική τους γλώσσα, εξηγεί η Nina Garsoian, δεν έγιναν πλήρως αποδεκτοί από την βυζαντινή κοινωνία (η οποία συνέχιζε αδίκως να τους εξισώνει με τους «αιρετικούς» μονοφυσίτες ομοφύλους τους), αλλά απορρίφθηκαν και από τους μονοφυσίτες Αρμένιους, οι οποίοι τους θεωρούσαν «ξεπουλημένους» ή αρμενιστί «(τα)τζάτους».

Ας τα πάρουμε ένα ένα.

Ορολογία:

Οι Αρμένιοι χρησιμοποιούσαν τρεις όρους για τους ελληνόφωνους Βυζαντινούς: ο πιο συχνός είναι «Ίωνες» (Hunakan, όρος που κατάγεται από το παλαιο-αρμενικό Yunakan με το οποίο οι αρχαίοι Αρμένιοι χαρακτήριζαν τους αρχαίους Έλληνες, άρα μπορούμε να τον αποδώσουμε σαν «Έλληνες» στην ελληνική), «Ρωμαίοι» (αναμφίβολα τον δανείστηκαν από το βυζαντινό ενδωνύμιο Ρωμαίοι και από τους Άραβες που χρησιμοποιούσαν το Rum) και, τέλος, «Χαλκηδόνιοι», δηλωτικό της θρησκευτικής ταυτότητας των Ορθόδοξων Ρωμιών.

Μου πήρε κάποιο χρόνο, αλλά κατάφερα να επιβεβαιώσω ότι το “Greek” των αγγλικών μεταφράσεων των μεσαιωνικών αρμενικών κειμένων αντιστοιχεί στο Huyn/Hunakan και δεν είναι μεταφραστικό λάθος σαν αυτό που έδειξα στην προηγούμενη ανάρτηση. Το πρόβλημα της επιβεβαίωσης ήταν ότι τα αρμενικά κείμενα είναι και δυσεύρετα και γραμμένα με «τα γράμματα τα ανάσκελα» που λέει και ο Ζήκος στην κυρα-γιατρέσσα στο [17:09]:

Αλλά, ένα κείμενο που στην αγγλική μετάφραση έχει τη λέξη “Greeks” δύο φορές στις δύο τελευταίες σειρές με βοήθησε να απομονώσω τον Αρμενικό όρο και να τον συγκρίνω «ανατομικά» με το հունական = Hunakan (το δεύτερο γράμμα σαν n,το τρίτο σαν L και το τέταρτο σαν u με δασεία):

Armenian Yunakan

Η παραπάνω σελίδα είναι από το ίδιο κεφάλαιο της Nina Garsoian όπως και οι παρακάτω:

Armenians1

 

Armenians2

William of Tyre Greek by faith

Tatzatoi

Θα βρείτε αναφορές σε «Έλληνες» (“Greeks”/Hyun), σε Ρωμαίους (παρατήρησα ότι ο Ματθαίος ο Εδεσσαίος  χρησιμοποιεί τον όρο ιδιαίτερα), στο «Χαλκηδονικό έθνος», σε «(τα)τζάτους» που παρέμειναν Αρμένιοι «μόνο σε γλώσσα και γραφή και σε όλα τα άλλα έγιναν «Ἑλληνες» και, κατά συνέπεια, δεν ανήκουν ούτε στο έθνος (azg) των «Ελλήνων» ούτε σε αυτό των Αρμενίων» και παρέθεσα και μια λατινική πηγή (William of Tyre) ο οποίος περιγράφει έναν Αρμένιο σαν «Αρμένιο σε όλα, αλλά «Γραικό» στην πίστη», όπου δείχνει ότι οι Φράγγοι χρησιμοποιούσαν τον όρο Graecus και με τη θρησκευτική σημασία του Ορθοδόξου.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Βυζαντινολογία, Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s