To Άργος και οι Δαναοί

Το Άργος είναι ένα τοπωνύμιο που απαντά σε διάφορα μέρη του ελληνικού κόσμου. Το πιο γνωστό ήταν το Αργολικό Άργος από το οποίο ολόκληρη η Πελοπόννησος ονομάζεται Ἄργος στα ομηρικά έπη και οι Αχαιοί Αργείοι. Το άλλο είναι το Πελασγικό Άργος, όπως ήταν γνωστή η Θεσσαλία στα έπη. Στην Ορεστίδα της Άνω Μακεδονίας υπήρχε το Άργος Ορεστικόν, ενώ στην Αμφιλοχία υπήρχε το Αμφιλοχικόν Άργος. Ο Στέφανος Βυζάντιος κατέγραψε 11 Άργη, αλλά τα 2 από αυτά τα κατέγραψε διπλά (Ἄργος Πελοποννήσου = Αργολικόν, Ἄργος ἐν Μακεδονίᾳ = Ὀρέστιον). Δίνει την ετυμολογία «Ἄργος δὲ σχεδὸν πᾶν πεδίον κατὰ θάλασσαν» (Ἄργος ονομάζεται κάθε παραθαλάσσιος κάμπος) και τέλος λέει ότι το εθνικό όλων των Αργών είναι «Ἀργεῖος». Στον κάμπο της Πελαγονίας έχουμε την επιγραφική μαρτυρία του πελαγονικού υποφύλου των Ἀργεσταίων.

Argos

Ο Στράβων λέει για την λέξη «Ἄργος» [8.6.9]:

τὴν δὲ ἀκρόπολιν τῶν Ἀργείων οἰκίσαι λέγεται Δαναός, ὃς τοσοῦτον τοὺς πρὸ αὐτοῦ δυναστεύοντας ἐν τοῖς τόποις ὑπερβαλέσθαι δοκεῖ ὥστε κατ᾽ Εὐριπίδην “ Πελασγιώτας ὠνομασμένους τὸ πρὶν Δαναοὺς καλεῖσθαι νόμον ἔθηκ᾽ ἀν᾽ Ἑλλάδα.
1ἔστι δὲ καὶ τάφος αὐτοῦ κατὰ μέσην τὴν τῶν Ἀργείων ἀγοράν: καλεῖται δὲ πλίνθος. οἶμαι δ᾽ ὅτι καὶ Πελασγιώτας καὶ Δαναούς, ὥσπερ καὶ Ἀργείους, ἡ δόξα τῆς πόλεως ταύτης ἀπ᾽ αὐτῆς καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας καλεῖσθαι παρεσκεύασεν: οὕτω δὲ καὶ Ἰασίδας καὶ Ἴασον Ἄργος. καὶ Ἀπίαν καὶ Ἀπιδόνας οἱ νεώτεροί φασιν: Ὅμηρος δ᾽ Ἀπιδόνας μὲν οὐ λέγει, ἀπίαν δὲ τὴν πόρρω μᾶλλον. ὅτι δ᾽ Ἄργος τὴν Πελοπόννησον λέγει, προσλαβεῖν ἔστι καὶ τάδε “ Ἀργείη δ᾽ Ἑλένη
2 καὶ “ ἔστι πόλις Ἐφύρη μυχῷ Ἄργεος
3 καὶ “ μέσον Ἄργος
4καὶ “ πολλῇσιν νήσοισι καὶ Ἄργεϊ παντὶ ἀνάσσειν.
5 Ἄργος δὲ καὶ τὸ πεδίον λέγεται παρὰ τοῖς νεωτέροις, παρ᾽ Ὁμήρῳ δ᾽ οὐδ᾽ ἅπαξ: μάλιστα δ᾽ οἴονται Μακεδονικὸν καὶ Θετταλικὸν εἶναι.

1 Eur. Fr. 228.7 (Nauck)

2 Hom. Od. 4.296

3 Hom. Il. 6.152

4 Hom. Od. 1.344

5 Hom. Il. 2.108

Δηλαδή ο Στράβων λέει ότι οι νεώτεροι συγγραφείς χρησιμοποιούν την λέξη ἄργος με τη σημασία του πεδίου (κάμπου), ενώ ο Όμηρος δεν την χρησιμοποιεί πουθενά μ΄αυτή τη σημασία και, τέλος, μας πληροφορεί ότι κατά κάποιους η λέξη είναι Μακεδονικής ή Θεσσαλικής προέλευσης. Ότι η λέξη ήταν κάποτε πανελλήνια φαίνεται από την διάχυση του τοπωνυμίου. Αυτό που θα είχαν μάλλον κατά νου, οι πηγές του Στράβωνα, είναι ότι στην Μακεδονία και στην Θεσσαλία η λέξη συνέχιζε να χρησιμοποιείται με την γενική σημασία «κάμπος».

Όλες οι περιοχές όπου απαντά το τοπωνύμιο Ἄργος είναι εύυδροι κάμποι. Η Αργολίδα είχε τον ποταμό Ίναχο και τις πηγές που σχημάτιζαν τη λίμνη της Λέρνας, η Θεσσαλία τον Πηνειό με τους παραποτάμους του (Ληθαίος, Κουάριος/Κωράλιος, Πάμισσος, Ονόχωνος, Όγχεστος, Ενιπεύς, Τιταρήσσιος), το Άργος Ορεστικόν βρισκόταν στην άνω κοιλάδα του Αλιάκμονα, το Αμφιλοχικόν Ἄργος είχε τον ποταμό Ίναχο και, τέλος, οι Αργεσταίοι της Πελαγονίας ζούσαν δίπλα στον ποταμό Εριγώνα.

Αυτή η σχέση του τοπωνυμίου Ἄργος με εύυδρους κάμπους με ώθησε να συνδέσω την λέξη με την ΠΙΕ ρίζα *(H)reg’- «βρέχω, αρδεύω» (όπου H ενδεχόμενο άγνωστο λαρυγγικό) που έχει δώσει το λατινικό irrigare (in+rigare) που πέρασε στα αγγλικά σαν irrigate, το αγγλικό rain = βροχή (< πρωτογερμανικό *regnaz) και το αλβανικό rrjedh  = «ρέω, ξεχύνομαι, στάζω».

Αν το λαρυγγικό είναι το *h2 τότε ο μηδενικός βαθμός της ρίζας *h2rg’- στην ελληνική αναμένεται να δώσει το θέμα ἀργ- του Άργους. Αν πάλι το λαρυγγικό δεν υπάρχει και η ρίζα είναι *reg’- τότε φτάνουμε πάλι στο θέμα ἀργ- μέσω του μηδενικού βαθμού *r.g’- που περιέχει το συλλαβικό ένηχο *r., το οποίο στην Ελληνική εξελίσσεται σε αρ/ρα (και αρκαδο-αιολικώς σε ορ/ρο) όπως λ.χ. στις λέξεις *str.tòs > στρατός/στρότος και *kr.dia > καρδία/κόρζα.

Το πρόβλημα που έχουμε με αυτή την ετυμολογία είναι ότι, στην πρώιμη Ελληνική, τα σιγμόληκτα ουδέτερα σε -ος συνήθως σχηματίζονται με τον πλήρη βαθμό της ρίζας λ.χ. *meh2kos > μᾶκος/μῆκος, *k’lewes- > κλέϝος, *dheig’h- > τεῖχος, γλεῦκος , *weid- >εἶδος κλπ, ενώ είναι τα παράγωγα αυτών των ουδετέρων που σχηματίζονταν από τον μηδενικό βαθμό: λ.χ. *meh2kos > mh2k-ros > μακρός, γλεῦκος> γλυκύς, κλέϝος > κλυτός, *weid-> wid- > ἴδέα.

Το πρόβλημα δεν είναι αξεπέραστο.Παραδείγματα που δεν υπακούουν τον κανόνα είναι το *bherg’h- > *φόρκος > φύρκος (αντί για το αναμενόμενο **φέρκος), το δάσος (και όχι το αναμενόμενο **δένσος > δασύς), το πάχος (και όχι το **πέγχος > παχύς) και ένα σωρό άλλα παραδείγματα που άλλαξαν αρκετά αργά στην Ελληνική λόγω αναλογικής επίδρασης από τα υ-ληκτα μηδενόβαθμα παράγωγά τους.

Έτσι η ρίζα *pelh2- που έδωσε τη λέξη πλατύς έδωσε το ουδέτερο πλάτος (και όχι **πέλατος όπως *pelh2k- > πέλαγος/πλάξ).

Οι λέξεις θέρσος, βένθος, πένθος και κέρτος/κρέτος υπό την επίδραση των επιθέτων θρασύς, βαθύς, κρατύς έδωσαν τις γνώριμες σε εμάς νέες μηδενόβαθμες μορφές θράσος/θάρσος/θάρρος, βάθος, πάθος, κράτος κλπ.

Επομένως, δεν υπάρχει κανένας λόγος ώστε να απορρίψουμε ένα πρωτο-ελληνικό *(h2)reg’-> **ἄρεγος/**ρέγος, το οποίο μετασχηματίστηκε δευτερογενώς στο μηδενόβαθμο ἄργος.

Αυτό μας φέρνει στην άλλη λέξη της ανάρτησης, τους Δαναούς. Οι Αργείοι της Αργολίδος ήταν γνωστοί και ως Δαναοί, λόγω του μυθικού βασιλέα τους Δαναού και της κόρης του Ακρισιού Δανάης. Οι κόρες του Δαναού ήταν οι Δαναΐδες. Η Δανάη ζευγάρωσε με τον Δία εν είδει χρυσής βροχής  και γέννησε τον Περσέα. Αυτός ο μύθος περικλείει πεποιθήσεις για την γονιμοποίηση του εδάφους από την βροχή (ο Δίας με την ιδιότητά του ως Ὄμβριος και Ὑέτιος έστελνε την βροχή που γονιμοποιούσε τη γη). Ο Δαναός, σύμφωνα με τον μύθο μετέτρεψε την Αργολίδα από άνυδρη σε εύυδρη περιοχή, ενώ οι κόρες του Δαναΐδες είχαν συσχετιστεί με τις πηγές, τα νερά των οποίων σχημάτιζαν την λίμνη της Λέρνας. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Δαναός είχε έρθει από την Αίγυπτο και οι Δαναΐδες παντρεύτηκαν και, αργότερα, όλες εκτός από μία, σκότωσαν τους 50 γιους του αδελφού του Αιγύπτου και τιμωρήθηκαν με το να κουβαλούν αιωνίως τρύπιες στάμνες νερού. Οι τρύπιες στάμνες των οποίων το νερό χύνεται στο έδαφος είναι ένα άλλο μύθευμα που έχει σαν πυρήνα την γονιμοποίηση της γης από το νερό.

Ορισμένοι μελετητές, εξέλαβαν τον μύθο της αιγυπτιακής καταγωγής του Δαναού τοις μετρητοίς και προσπάθησαν να ετυμολογήσουν το όνομα από την σημιτική ρίζα *dan- «δικάζω». Το 1986, ο τότε διευθυντής του σημερινού Κέντρου Ελληνο-Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων Μιχαήλ Σακελλαρίου, σε ένα συνέδριο που έγινε στο Σικάγο με θέμα την έλευση των Πρωτο-Ελλήνων, παρουσίασε μία λεπτομερέστατη και γλωσσολικά άψογη θέση, στην οποία ετυμολόγησε το όνομα Δαναϝός (<* dh2newos) ως ΙΕ καταγωγής και προερχόμενο από την ίδια ΙΕ ρίζα *deh2nu- «νερό, ποτάμι» που έδωσε και τα ονόματα των ποταμών Δάνουβις/Danube, Τάναϊς/Don, DonetsDniepr, Dniester και κελτικές και ινδο-ιρανικές λέξεις για ποτάμι και ποτάμιες θεότητες (Dānu).

Εδώ απλά θα προσθέσω ότι η εξέλιξη *deh2nu- > *dh2new- > *Δανεϝός ~ Δαναϝός λόγω αφομοίωσης α..ε>α..α είναι η ίδια ακριβώς με αυτήν που ακολούθησε η ρίζα *ten(H)u- (λατιν. tenuis, αγγλ. thin) > *tn.(n)ew- > *τανεϝός > ταναϝός και *tn.(n)u- > τανυ-/τανυσι– στις σύνθετες λέξεις όπως τανύδρομος, τανύγλωσσος,τανύπεπλος, τανυσίπτερος, τανυσίσκοπος κλπ.

Επομένως, η παραγωγή της λέξεως Δαναός από την ΙΕ ρίζα *deh2nu- «νερό,ποταμός» ευσταθεί και γλωσσολογικά και σημασιολογικά μιας και όλα τα μυθικά πρόσωπα σχετίζονται με το νερό και την ευεργητική του δράση στην γονιμοποίηση της γής. Το γεγονός δε ότι ο Δαναός, η Δανάη και οι Δαναΐδες εμφανίζονται σαν μυθικά πρόσωπα ειδικά του Άργους («εύυδρος κάμπος») ενισχύει ακόμα περισσότερο την σχέση με τη ρίζα *deh2nu- «νερό,ποτάμι».

Στις παρακάτω σελίδες παραθέτω ό,τι έχει συζητηθεί παραπάνω.

tanewos Argos

Sakellariou

Advertisements

12 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

12 responses to “To Άργος και οι Δαναοί

  1. Χρήστος

    Νομίζω ότι από το άρθρο λείπει μια επιχειρηματολογία αποκλεισμού της σημασίας λευκός για το άργος. Γιατί αυτό είναι το προφανές. Στα αρχαία θρακικά άρζος σημαίνει λευκό. Επίσης υπάρχει χωριό στην θράκη με το τοπωνύμιο Άρζος. Και από την ρίζα αυτή βγαίνει και ο άργυρος που είναι λευκός.

    • Γειά σου Χρήστο και συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντηση, αλλά ήμουν όλη την εβδομάδα χωρίς ίντερνετ.

      Την ρίζα *h2erg’- «λευκός, φωτεινός» την απέκλεισα διότι δεν ταίριαζε σημασιολογικά. Με άλλα λόγια, δεν μπόρεσα να εντοπίσω μια λογική πορεία που από την έννοια «λευκός/φωτεινός» θα κατέληγε σε τοπωνύμιο που χαρακτηρίζει κάμπους που όλοι τους διαρρέονται από κάποιον ποταμό.

      Προτίμησα την ρίζα *reg’ «βρέχω, αρδεύω» διότι η σημασιολογική εξέλιξη είναι ολόιδιαμε αυτήν που συνέβη στην λέξη «λιβάδι». Η λέξη προέρχεται από τον μηδενικό βαθμό *li-b- της ρίζας *lei-b- «ρέω, χέω» που έδωσε το ρήμα λείβω και συν τοις άλλοις, στον μηδενικό πάντα βαθμό ablaut τη λέξη λίμνη (*λίβ-νη, με ρινική αφομοίωση όπως στο *agwnos > *αβνός > αμνός).

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dlei%2Fbw
      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dliba%2Fdion

      Η σημασιολογική εξέλιξη εδώ ήταν από «εύυδρο μέρος» σε «βoτανώδες μέρος» (~ εύφορο, ο Ησύχιος το ορίζει σαν «χωρίον βοτανώδες»).

      Ως γνωστόν τα δύο πιο γνωστά Άργη, αυτό της Πελοποννήσου και ο Θεσσαλικός κάμπος ήταν συνδεδεμένα με την εκτροφή αλόγων. «Ἱππόβοτον» ονομάζεται το Άργος στην Ιλιάδα:

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Di(ppo%2Fbotos

      Στην Οδύσσεια, όταν ο Μενέλαος θέλει να δώσει στον Τηλέμαχο που τον επισκέφθηκε στην Σπάρτη το καλύτερό του άλογο σαν δώρο, ο Τηλέμαχος απαντά με τα λόγια [Οδ. 4.605-606]:

      ἐν δ᾽ Ἰθάκῃ οὔτ᾽ ἂρ δρόμοι εὐρέες οὔτε τι λειμών:
      αἰγίβοτος, καὶ μᾶλλον ἐπήρατος ἱπποβότοιο.

      «Στην Ιθάκη δεν υπάρχουν ούτε μεγάλοι δρόμοι ούτε [μεγάλοι] λειμόνες, είναι προτιμότερο να εκτρέφεις κατσίκες παρά άλογα».

      Η λέξη λειμών προέρχεται από την ίδια ρίζα με τα λείβω, λιβάς/λιβάδιον, λίμνη:

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dleimw%2Fn

      Επομένως προτίμησα την ρίζα *reg’- για το Ἄργος, διότι έχουμε παράλληλη σημασιολογική εξέλιξη με τις λέξεις λιβάδι και λειμών.

      Από εκεί εκεί και μετά, ο θρακικός ποταμός Άρζος που ανέφερες σαφώς προέρχεται από την ρίζα *h2erg’- όπως ο αργυρός και ο εναργής και σημαίνει «άσπρος ~ διαυγής» και ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία ποταμών που φέρουν για όνομα ένα χρώμα λ.χ. Ασπροπόταμος, Μαυρονέρι, Bela Reka/Byala Ryaka (ασπροπόταμος βουλγαριστί), Crna Reka («Μαύρος ποταμός» το βουλγαρικό/σλαβομακεδονικό όνομα του αρχαίου Εριγώνα),ο Δρίλων (Drin) ο Μέλας και ο Δρίλων ο Λευκός στην Αλβανία, ο Κίτρινος ποταμός της Κίνας, ο Ρουβικώνας (ruber = «κόκκινος») που συμβόλιζε το βόρειο σύνορο της παλαιάς Ιταλίας και στον οποίο ο Καίσαρας είπε το «ο κύβος ερρίφθη» κλπ.

      • pu2keqiri

        Καλώς όρισες ξανά *woikos-potis! Πολύ ωραία ρίζα τελικά αυτή η *h2leibh. Τη θυμήθηκα από την πρόσφατη ανάρτηση σου για το χρόνο στις θυγατρικές IE που συγγενεύει με το Βαλτο-Σλαβικό “lietas” (=βροχή) και το Ιταλο-Κελτικό “litus” (=ρέω) και τα ξεδιάλυνα λίγο. Πριν λίγους μήνες είχα μια παρόμοια συζήτηση με μία Λιθουανή φίλη μου για το εθνικό τους νόμισμα (το litas) και αναπόφευκτα η συζήτηση πέρασε στο όνομα της χώρας. Αν γνώριζα τότε τη σχέση του laikas /gh/,/bh/ (βλέπω/γλέπω) και /r/->/l/ αντίστοιχα; Τέλος, τα Άλπεις, Αλβανία (εξωνύμιο για τους Αλβανούς), η Γηραιά Αλβιών κτλ θεωρείς ότι σχετίζονται με την *albh ή ότι υπάρχει κάποια παλαιοευρωπαϊκή μη-IE *alp = λόφος; Χαιρετώ!

      • Χρήστος

        Σ’ ευχαριστώ για την απάντηση. Έχεις πολύ ενδιαφέρον site και απολαμβάνω τον διάλογο. Προφανώς δεν έχω περισσότερες γνώσεις από σένα για να υπερασπιστώ το ένα ή το άλλο, ιδίως όταν δεν βλέπω κάποιο λάθος, όμως μπορώ να θέσω τα ερωτήματα που μου γεννιούνται προς διερεύνηση.
        Το Άρζος που έγραψα πριν είναι χωριό και όχι ποτάμι, βόρεια της Ορεστιάδας, στα σύνορα σχεδόν με την Αδριανούπολη. Είναι πεδιάδα και δίπλα σε ποτάμι. Και το ποτάμι λέγεται Άρδας. Προφανώς από τα αρχαία θρακικά arda που σημαίνει ποτάμι. Από την ΙΕ ρίζα που μας δίνει και το αρδεύω, αρτινό, και Άρτα.
        Επίσης να διορθώσω, αν έχει σημασία ότι το λευκό στα αρχαία θρακικά είναι arzas και όχι arzos.
        Είναι φανερό ότι ταιριάζει το όνομα του χωριού αυτού με την ερμηνεία που προκρίνεις και την ενισχύει. Όμως πρέπει να ερμηνευτεί και το θρακικό του στοιχείο, το z.
        Το ερώτημα λοιπόν είναι αν πρέπει να προστεθεί το τοπωνύμιο αυτό στα άλλα 11 που ανέφερες. Δώθηκε μήπως στα ελληνικά και προφερόταν με ζ από τους ντόπιους Θράκες? Ή μήπως υπάρχει και στα θρακικά παρόμοια σημασιολογική εξέλιξη?

      • Όλες οι ερωτήσεις σου είναι ενδιαφέρουσες.

        Δεν ξέρω πόσο παλιό είναι το όνομα του χωριού Άρζος πάντως, στα αρχαία χρόνια υπήρχε ένας παραπόταμος του Έβρου μετο όνομα Άρζος (και άλλες παραλλαγές με θέμα αρζ-).

        Σου παραθέτω τον παρακάτω σύνδεσμο:

        http://www.kroraina.com/thrac_lang/thrac_4a1.html

        Arzos (Ptol.) – a tributary of Hebros (Marica), today – Sazlijka; Arzon (Prok.), Arzum (Tab. Peut.) – a fortress on the same river. – From the IE *arg’o- ‘white, shining’ in the Greek argós ‘white’, the Toch. A ārki-, B ārkwi- ‘white’, the Hett. har-ki-iš (harkis) ‘white’. The name meant ‘white river’.

        Τώρα δεν ξέρω τι σχέση έχει ο αρχαίος Άρζος του Πτολεμαίου με τον σημερινό Άρδα που ανέφερες. Η παραπάνω σελίδα δίνει το σημερινό όνομα του αρχαίου Άρζου σαν Sazlijka. Είναι εναλλακτικό όνομα του Άρδα;

        Το αν το όνομα Άρδας σχετίζεται με το αρδεύω δεν μπορώ ούτε να το αποκλείσω ούτε να το επιβεβαιώσω, αλλά σίγουρα δεν σχετίζεται με το Άρτα. Το όνομα Άρτα πρωτοεμφανίζεται γύρω στο 1000 μ.Χ. και καμία από τις ετυμολογικές προτάσεις δεν με έχει πείσει για να την υιοθετήσω (άλλοι προτείνουν ότι πρόκειται για παραφθορά του Αράχθου και άλλοι έχουν προτείνει λατινικές ή σλαβικές ετυμολογίες).

        Τώρα στο τελευταίο που ρωτάς, αν το όνομα Άρζος σχετίζεται με το Ἄργος, αν δεκτούμε την ρίζα *reg’ «βρέχω, αρδεύω» για το δεύτερο τότε η Θρακική δεν μπορεί να δώσει τον μηδενικό βαθμό *r.g’- > arz- όπως η ελληνική γιατί το συλλαβικό ένηχο στην δακο-θρακική δίνει *r. > ir/ri όπως λ.χ. στην Βαλτο-σλαβική και στην αλβανική (πρβ. τον δακικό ποταμό Κρίσο από τη ρίζα *kwr.s- «μαύρος» και τα θρακικά ονόματα Βρίνκας και σύνθετα σε Βρινκα- (προτεινόμενη σημασία «ξακουστός») που φαίνεται να προέρχονται από τη ρίζα *bhrem- «θόρυβος» (λ.χ. ελλην. βροντή, υψιβρεμέτης) στον μηδενικό της βαθμό *bhr.m-ka.

        http://en.wikipedia.org/wiki/Cri%C8%99ul_Negru_River

      • Λοιπόν Χρήστο, τα ξεμπέρδεψα λίγο:

        1) Ο ποταμός Άρζος και το ομώνυμο αρχαίο φρούριο δεν σχετίζονται με τον Άρδα, αλλά με τον σημερινό Sazlijka (ο οποίος χύνεται στον Έβρο πιο βορειοδυτικά από τον Άρδα):

        http://en.wikipedia.org/wiki/Maritsa#Tributaries
        http://en.wikipedia.org/wiki/Sazliyka

        2) Το αρχαίο όνομα του ποταμού Άρδα σύμφωνα με την βικιπαίδεια ήταν Άρπησσος:

        http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CF%81%CE%B4%CE%B1%CF%82

        3) Ο σημερινός Άρζος στον Άρδα είναι πρόσφατη μετονομασία. Το παραδοσιακό όνομα ήταν Κουλακλί:

        http://en.wikipedia.org/wiki/Arzos

  2. pu2keqiri

    Καλώς όρισες ξανά *woikos-potis! Πολύ ωραία ρίζα τελικά αυτή η *h2leibh. Τη θυμήθηκα από την πρόσφατη ανάρτηση σου για το χρόνο στις θυγατρικές IE που συγγενεύει με το Βαλτο-Σλαβικό “lietas” (=βροχή) και το Ιταλο-Κελτικό “litus” (=ρέω) και τα ξεδιάλυνα λίγο. Πριν λίγους μήνες είχα μια παρόμοια συζήτηση με μία Λιθουανή φίλη μου για το εθνικό τους νόμισμα (το litas) και αναπόφευκτα
    η συζήτηση πέρασε στο όνομα της χώρας. Αν γνώριζα τότε τη σχέση του laikas /gh/,/bh/ (βλέπω/γλέπω) και /r/->/l/ αντίστοιχα; Τέλος, τα Άλπεις, Αλβανία (εξωνύμιο για τους Αλβανούς), η Γηραιά Αλβιών κτλ θεωρείς ότι σχετίζονται με την *albh ή ότι υπάρχει κάποια παλαιοευρωπαϊκή μη-IE *alp = λόφος; Χαιρετώ!

  3. pu2keqiri

    (Χίλια συγνώμη για το διπλό ποστάρισμα, απλά για κάποιο λόγο δεν παίρνει σωστά το σχόλιο μου. Το εμβόλιμο κείμενο είναι το κάτωθι, αν δε σου είναι κόπος ρίξε μια σκούπα)

    […] Αν γνώριζα τότε τη σχέση του laikas /gh/,/bh/ (βλέπω/γλέπω) και /r/->/l/ αντίστοιχα;

    • Γειά σου Φύγεβρι !!!

      Πρόσεξε τα σύμβολα που χρησιμοποιείς. Μερικά όπως το «μικρότερο» και «μεγαλύτερο» πολλές φορές σβήνουν ό,τι βρίσκεται ανάμεσά τους.

      Σχετικά με τις Άλπεις και την Αλβανία που ρωτάς, την υπόθεση της μη ΙΕ ρίζας *alp- δεν μπορώ ούτε να την αποδεκτώ ούτε να την αποκλείσω, γιατί αν δεν γνωρίζουμε σε ποια γλώσσα ή γλωσσική ομάδα πρέπει να την αποδώσουμε τότε είναι μάταιη οποιαδήποτε επιχειρηματολογία.

      Η υπόθεση της ΙΕ ρίζας *albh- από την άλλη τουλάχιστον στηρίζεται σε γνώριμο έδαφος. Η ρίζα σαφώς υπάρχει λ.χ. λατινικό albus και ελληνικό ἀλφός = λευκός, χλωμός (~ λεπρός μιας και οι δερματικές βλάβες της λέπρας είναι συνήθως χλωμά/λευκά εξογκώματα.

      ἀλφός

      Σημασιολογικά, τα χιονισμένα βουνά μπορούν να συσχετιστούν με τη ρίζα *albh- εξαιτίας της λευκότητος του χιονιού τους.

      Το λατινικό albus διασώθηκε αυτούσιο στην Βαλκανική Ρωμανική (βλαχικό albu και ρουμανικό alb), ενώ στις περισσότερες δυτικές ρωμανικές γλώσσες εν τέλει επικράτησε ως πιο συχνή επιλογή το γερμανικό δάνειο “blanco” (λ.χ. ιταλ. bianco) που συγγενεύει με το αγγλικό “blank” (κενό ~ λευκό), εν τέλει από τη ρίζα *bhleg- που έδωσε το ελληνικό φλέγω, φλόξ/φλόγα και το λατινικό flagro.

      ΙΕ ρίζα *albh-

      Απόγονοι του λατινικού albus

      blank

      Έτσι στη Ρουμανία υπάρχει ο ποταμός Albu, ενώ ο ποταμός Lab στο Κοσσυφοπέδιο δείχνει τη νοτιοσλαβική μετάθεση των υγρών Alb> Lab:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Albu_River
      http://en.wikipedia.org/wiki/Lab_(river)

  4. pu2keqiri

    Ευχαριστώ πολύ για την απάντηση και το τρικ για το parsing. Το κείμενο που διαγράφηκε είναι το εξής:

    Αν γνώριζα τότε τη σχέση του laikas με το *loikwos,*leikwos = που ρέει με το *leikw,leykw = φεύγω, εγκαταλείπω (liquo, λείπω, loan) ίσως καταλήγαμε κάπου. Στην ανάρτηση τώρα, εκτός από τα λείβω, λειμών και λιβάς και το λατ. libo έχουμε και την ετεροιωμένη βαθμίδα *loib όπως συναντάται στα λοιβή-λοιβαίος και το αλοιφή. Αναρωτιέμαι λοιπόν αν η αιτία σύγχυσης (στην προπαραλήγουσα) ανάμεσα στα Λιβαδειά/Λειβαδιά που συναντώ με εκνευριστική συχνότητα στις οδικές πινακίδες προς Θήβα είναι η ίδια με το αλοίφω/αλείφω. Είναι σωστή αυτή η σκέψη; Αν πάλι πρόκειται για παρετυμολογία, αυτός ο Λέβαδος δεν σου μοιάζει για ΙΕ προελληνικό; (λ.χ Τένεδος). Κάπου είδα και συσχέτιση με το “λίπος” αλλά νομίζω πως σημασιολογικά είναι λάθος και πρέπει να συσχετιστεί με το “λαπάρα”. Επίσης με τον κίνδυνο να πω βλακεία, υπάρχει κάποια πιθανότητα τόσο το *h2erg-os όσο και το *h2elbh-os να προκύπτουν από μια κοινή ρίζα *h2ergw με καμιά εξωτική μετάπτωση τύπου /gw/->/gh/,/bh/ (βλέπω/γλέπω) και /r/->/l/ αντίστοιχα; Χαιρετώ!

    • 1) Σχετικά με σωστό και λάθος στον βαθμό ablaut Λιβαδειά/Λειβαδιά αυτό είναι περισσότερο θέμα σύμβασης. Δίπλα στην λέξη Λιβάς (τοῦ Λιβάδος > το Λιβάδιον) έχουμε το Λείβηθρον. Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο αν σκεφτείς ότι η αρχαία βοιωτική διάλεκτος απέδιδε το πρωτο-ελληνικό ει σαν «ι» και χρησιμοποιούσε το «ει», για να αποδώσει το πρωτο-ελληνικό «η» (λ.χ. Θεσσαλοβοιωτικό Πειλέμαχος αντί Τηλέμαχος από τη ρίζα *kwe:le- «μακρυά»). Αν θέλουμε να δούμε το τοπωνύμιο σαν παράγωγο του «λιβαδιού» τότε κατά σύμβαση το σωστό είναι Λιβαδειά.

      Για να σου δώσω ένα άλλο παράδειγμα. Η λέξη πλαταμών = «πλατιά παραθαλάσσια πέτρα» σύμφωνα με τον Andrew Sihler έχει «λάθος» βαθμό ablaut μιας και τα αρσενικά σε -μών συνήθως εμφανίζουν το θέμα στον πληρη βαθμό ablaut (λ.χ. *telh2- τελαμών, *weid- ειδήμων κλπ) και, κατά συνέπεια, η λέξη θα έπρεπε να ήταν **πελταμών/πλεταμών ή **πελατ(α)μών (*pelh2-t-).

      Όταν έχεις ένα μυθικό όνομα ιδρυτή τότε συνήθως το όνομα του ιδρυτή προέρχεται από το τοπωνύμιο έστω και αν ο μύθος ισχυρίζεται το αντίθετο. Επομένως πιστεύω ότι ο Λέβαδος προέρχετάι από τη Λιβαδεία και όχι το αντίθετο.

      Το «λίπος» και η «λαπάρα» δεν συμφωνούν στον φωνηεντισμό, για να θεωρηθούν συγγενείς όροι.

      Στο τελευταίο που ρωτάς, η συσχέτιση μεταξύ των ριζών *h2elbh- και h2erg’- δεν μπορεί να αναχθεί σε μία παλαιότερη ρίζα *h2ergw- διότι δεν υπάρχει κάποια απόδειξη ότι η ΠΙΕ γλώσσα έτρεπε το χειλοϋπερωικό σε χειλικό (*gw>bh) και διότι το g’ του h2rg’- είναι ουρανωμένο, όπως μαρτυρούν οι σάτεμ απόγονοι της ρίζας όπως το θρακικό Ἄρζος που αναφέρθηκε και τα ινδο-ιρανικά rajatá, ərəzata, ardata:

      http://en.wiktionary.org/wiki/%E1%BC%80%CF%81%CE%B3%CF%8C%CF%82#Ancient_Greek

  5. pu2keqiri

    Ωκύτατος όπως πάντα! Σε ευχαριστώ και πάλι για την τεκμηριωμένη απάντηση.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s