Το παραμύθι του Schleicher

Το παραμύθι του Schleicher πρωτογράφθηκε το 1868 από τον ομώνυμο γλωσσολόγο με σκοπό να σκοπό να δείξει πως ήταν πάνω κάτω η αναδομημένη Πρωτο-Ινδο-Ευρωπαϊκή (ΠΙΕ) γλώσσα. Έκτοτε, όπως η γνώση μας για την ΠΙΕ γλώσσα εξελισσόταν συνεχώς, ακολούθησαν πολλές διαφορετικές εκδόσεις του ίδιου πάντα παραμυθιού. Εδώ θα χρησιμοποιήσω την εκδοχή του D.Q. Adams γιατί είναι λίγο πολύ αυτή που σήμερα θεωρούμε ως την πιο συμφωνημένη.

Βέβαια πρέπει πρώτα να πω δυο λόγια για την αναδόμηση νεκρών γλωσσών. Οι γλωσσολόγοι μπορούν μελετώντας τους ζώντες απογόνους με την συγκριτική μέθοδο να καταλήξουν στον πιθανότερο πρόγονο, γνωρίζοντας πάντα ότι είναι σχεδόν αδύνατον να επιτευχθεί 100% αναδόμηση, διότι η ΠΙΕ, όπως και κάθε άλλη γλώσσα που μιλήθηκε για 2000 χρόνια (~ 5000-3000 π.Χ.) σε μία εκτεταμένη περιοχή (Ποντο-Κασπικές στέπες είναι η περισσότερο αποδεκτή κοιτίδα αν και υπάρχουν και άλλες προτάσεις) εμφάνιζε σίγουρα τόσο χρονική (χονδρικά αναγνωρίζουμε 3 φάσεις: πρώιμη, μέση και ύστερη) όσο και γεωγραφική/επιχωρική ποικιλία.

Η αποτελεσματικότητα της γλωσσικής αναδόμησης μέσα από την συγκριτική μέθοδο τέθηκε υπό δοκιμή με το «πείραμα» του αμερικανού γλωσσολόγου Robert A. Hall ο οποίος είπε «ας υποθέσουμε για μια στιγμή ότι δεν γνωρίζουμε την λατινική γλώσσα κι ας δούμε σε τι πρωτο-γλώσσα οδηγεί η αναδόμηση που προκύπτει από την εφαρμογή της συγκριτικής μεθόδου στις ζώσες ρωμανικές/νεολατινικές γλώσσες (λ.χ. Ιταλικά, Ισπανικά, Γαλλικά, Ρουμανικά κλπ). Γνωρίζοντας ότι οι νεολατινικές γλώσσες δεν κατάγονται από την κλασσική λατινική που μιλούσαν ο Καίσαρας και ο Κικέρων, αλλά από τις επαρχιακές δημώδεις ποικιλίες της ύστερης αρχαιότητας/πρώιμου μεσαίωνα, τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Ο Hall καταφερε να αναδομήσει ένα σωρό φωνολογικά και γραμματο-συντακτικά χαρακτηριστικά της λατινικής τα οποία οι θυγατρικές γλώσσες είχαν απωλέσει! Αυτό που προέκυψε δεν ήταν ακριβώς η κλασσική λατινική, αλλά κάτι που έπεφτε εκπληκτικά κοντά σε αυτήν.

Ο άλλος τρόπος ελέγχου της αποτελεσματικότητας της γλωσσικής αναδόμησης μέσω της συγκριτικής μεθόδου είναι η επιβεβαίωση των προβλέψεων από την αρχαιολογική σκαπάνη. Οι γλωσσολόγοι ανήγαγαν το αγγλικό guest και τους λοιπούς σύγχρονους γερμανικούς συγγενείς του στο πρωτογερμανικό *gastiz, το οποίο με τη σειρά του, αναγόταν στο PIE *ghostis όπως το σλαβικό gost και το λατινικό hostis. Φυσικά, δεν υπήρχε καμία χειροπιαστή απόδειξη ότι η πρωτογερμανική μορφή ήταν *gastiz μέχρι που η αρχαιολογική σκαπάνη στη Δανία έφερε στο φως πρώιμη γερμανική επιγραφή με το σύνθετο όνομα Hlewa-gastiz, που στα ελληνικά θα το μεταφράζαμε σαν «Κλεϝόξενος» και το οποίο σημασιολογικά σημαίνει κάτι σαν «που έχει ξακουστούς καλεσμένους» ή «ξακουστός για την φιλοξενία του». Η άλλη επιβεβαίωση έρχεται από την ελληνική γλώσσα. Γνωρίζοντας ότι στο πανελλήνιο πέντε αντιστοιχούσε το αιολικό πέμπε και στο πανελλήνιο δελφύς αντιστοιχούσε το αιολικό βελφύς, οι γλωσσολόγοι είχαν ανασυνθέσει τα πρωτο-ελληνικά *penkwe και *gwelphus από τα ΠΙΕ *penkwe και *gwelbhus αντίστοιχα, με τους χειλοϋπερωικούς φθόγγους άθικτους. Η αποκωδικοποίηση της Γραμμικής Β έδειξε ότι η ελληνική γλώσσα της δεύτερης π.Χ. χιλιετίας είχε όντως αυτούς τους φθόγγους που οι μετέπειτα ιστορικές διάκεκτοι είχαν χάσει. Έτσι οι γραφές qa-si-re-u και pa-si-re-u της γραμμικής Β έπιασαν στα πράσα την ελληνική την περίοδο που άλλαζε το gwasileus σε basileus (βασιλεύς). Αν οι αρχαιολόγοι στο μέλλον καταφέρουν να φέρουν στο φως ακόμη παλαιότερα ελληνικά κείμενα (δύσκολο αλλά ποτέ δεν ξέρεις) τότε η γλωσσολογική πρόβλεψη είναι ότι η λέξη θα είναι *gwatileus με την συρριστικοποίηση *ti>si να μην έχει ακόμα πραγματοποιηθεί (λ.χ. ποτόν > πότιμος > πόσιμος).

ling-recon RA Hall

Πάμε τώρα στο κατά Adams παραμύθι του Schleicher:

H2ówis (h1)ék̂wōs-kʷe

h2áwej josméj h2wl̥h1náh2 né h1ést, só h1ék̂woms derk̂t. só gʷr̥hₓúm wóĝhom wéĝhet; méĝh2m̥ bhórom; só (dh)gĥémonm̥ h2ṓk̂u bhéret. h2ówis h1ék̂wojbh(j)os wéwk(ʷ)et: (dh)ĝhémonm̥ spék̂joh₂ h1ék̂ʷoms-kʷe h2éĝeti, k̂ḗr moj aglmutór. h1ék̂wōs tu wéwkʷont: k̂ludhí, h2owei! tód spék̂jomes/n, n̥sméi aghnutór k̂ḗr: (dh)ĝhémō pótis sē h2áwjōm h2wl̥h₁nā́h₁gʷhérmom wéstrom (h₁)wébht, h2áwibh(j)os tu h2wl̥h2náh₂ né h1ésti. tód k̂ek̂luwṓs h2ówis h2aĝróm bhugét.

The Sheep and the Horses

[On a hill,] a sheep that had no wool saw horses, one of them pulling a heavy wagon, one carrying a big load, and one carrying a man quickly. The sheep said to the horses: “My heart pains me, seeing a man driving horses.” The horses said: “Listen, sheep, our hearts pain us when we see this: a man, the master, makes the wool of the sheep into a warm garment for himself. And the sheep has no wool.” Having heard this, the sheep fled into the plain.

To πρώτο πράγμα που καταλαβαίνει κάποιος που είναι έστω και ελαφρά εξοικειωμένος με την αντιστοιχία μεταξύ ΠΙΕ και ελληνικής είναι το πόσο συντηρητική θυγατρική ΙΕ γλώσσα ήταν η αρχαία ελληνική.

Ο τίτλος του παραμυθιού  H2ówis (h1)ék̂wōs-kʷe στα αρχαία ελληνικά θα ήταν «ϝις ἵπποι τε» («το πρόβατο και τα άλογα»).

Η φράση  só gʷr̥hₓúm wóĝhom wéĝhet; méĝh2m̥ bhórom; só (dh)gĥémonm̥ h2ṓk̂u bhéret αντιστοιχεί στην «το ένα βαρύν ϝὄχον ἔ-ϝεχε, το άλλο «μέγαν φόρον [φορτίο]» και ένα άλλο άνθρωπο «ὠκέως [ὤκύς = ταχύς] ἔφερε».

Θα προσέξατε ότι στα ελληνικά ἔ-ϝεχε (η ρίζα είναι *weg’h- και τα παράγωγά της στην ελληνική πολλές φορές συμπέφτουν με αυτά της ρίζας *segh- «έχω»: έτσι οι σημασίες του «ὀχέω» με τη σημασία «έχω,κρατώ» ανάγονται στην ρίζα *segh- ενώ αυτές με τη σημασία «κινούμαι, μεταφέρομαι» ανάγονται στην ρίζα *weg’h- λ.χ. *wogh->ὄχημα , *sogh-> ὀχυρόν) ἔ-φερε αντιστοιχούν τα ΠΙΕ *weg’het, bheret χωρίς παρελθοντική αύξηση (ε- που αναπτύχθηκε αργότερα από τον λεγόμενο Ελληνο-Αριανό κλάδο) και με ένα τελικό /t/ στο τρίτο ενικό που η ελληνική απώλεσε αλλά η φρυγική διατήρησε (λ.χ. αδδακετ, αββερετ κλπ).

Η λέξη που χρησιμοποιείται για τον «άνθρωπο» *dhg’hom-(i)h3onh2 έχει δώσει το λατινικό homo και λέξεις για τον άνθρωπο στους κελτικό, βαλτικό και γερμανικό κλάδο και σημαίνει «χθoνίων» («πλάσμα φτιαγμένο από τη γη, γήινος» όπως το εβραϊκό Αδάμ).

Η λέξη για την καρδιά που χρησιμοποιείται k̂ḗr αντιστοιχεί κατά γράμμα στο ελληνικό κῆρ, ενώ τα ρήματα για το «βλέπω» είναι *derk’-> δέρκομαι και *spek’-> σκοπέω (με μετάθεση *spek->skep- λ.χ. λατινικό spectaror = θεατής).

dhĝhémō pótis = ο άνθρωπος πότις/πόσις = «αφέντης». Το *potis εμφανίζεται σαν δεύτερο μέρος στο σλαβικό gospod (< *ghosti-potis) και στο αλβανικό zot (< *weik’-potis).

tód k̂ek̂luwṓs h2ówis h2aĝróm bhugét = αυτή η φράση μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά χρησιμοποιώντας ακριβώς τους ίδιους ΠΙΕ όρους: «τὸ κεκλυώς ὄις [πρὸς] ἀγρόν έφυγε» = «αφού άκουσε (ὁ κεκλυώς/τοῦ κεκλυότος = μετοχή παρακειμένου του κλύω = ακούω ~ σλαβ. slušati) αυτό το πρόβατο έφυγε προς τον αγρό».

Advertisements

11 Comments

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

11 responses to “Το παραμύθι του Schleicher

  1. Kostas

    “*gwelbhus ”

    Δεν θα πρεπε να ναι *gwelphus?

    Επίσης, αν και νομίζω το έχω ξαναρωτήσει. Υπάρχει κάποια πηγή σχετικά με το ποιο ποσοστό λέξεων της ελληνικής ανάγονται σε ΙΕ ρίζες? Γενικά ακούγεται ένα νούμερο γύρω στο 50% κάτι που μου φαίνεται υπερβολικά μικρό δεδομένων όσων ξέρω μέχρι τώρα. Για τις γερμανικές γλώσσες πάλι περιφέρεται ένα νούμερο τις τάξης του 70% (πάλι μικρό) και μάλιστα έχω βρει πηγές που να το αντικρούουν. Για τα ελληνικά όμως τίποτα!

    Γενικά αυτή η πληροφορία με ενφιαφέρει για όλες τις ΙΕ γλώσσες.

    • Ναι έχεις δίκαιο. *gwelbhus η ΠΙΕ μορφή και *gwelphus η πρωτοελληνική είναι το κανονικό. Μου ξέφυγε αν έγραψα αλλιώς. Πάντως μιας και το ανέφερες, ο Γερμανός Ινδοευρωπαϊστής/Ελληνιστής Ivo Hajnal πιστεύει ότι η μετάβαση *bh>ph γινόταν όταν πρωτο-υιοθετήθηκε η Γραμμική Β (~ 15ος αιώνας). Προσπαθώ να βρω αυτό του άρθρο εδώ και χρόνια (να δω σε ποια στοιχεία βασίζεται) και δεν μπορώ. Το μόνο που έχω είναι η υποσημείωση #20 της Jane Stuart-Smith από τη σελίδα 24 του βιβλίου της “Phonetics and Philology: Sound Change in Italic” (OUP,2004) όπου γράφει:

      “See too Hajnal (1993), whose argument for the continued presence of /bh/ at the time of the adaptation of the Linear B script for Mycenean assumes an independent Greek devoicing of *bh at least.”

      Στην βιβλιογραφία στο τέλος του βιβλίου γράφει:

      Hajnal, I. (1993), “Neue Aspekte zur Rekonstruktion des frühgriechischen Phonem-systems”, IF,98:108-29

      Και προσπαθώ να βρω το εν λόγω άρθρο διότι η γραμμική Β δεν ξεχώριζε τους ήχους /b/,/p/,/ph/ (pa-si-re-u = /basileus/, pa-si ~ φᾱσι/φῆσι, pa-te ~ πατήρ), άρα αναρωτιέμαι πως διάολο το συμπέρανε.

      Για τα νούμερα που ρωτάς και εγώ όπως εσύ έχω ακούσει «στον αέρα» αυτό το 50%, αλλά η προσωπική μου γνώμη είναι ότι οι ΙΕ ρίζες πρέπει να είναι περισσότερες από τις μη ΙΕ.

      • Kostas

        Ενδιαφέρον. Εγώ βλέπω στο “Α companion to the ancient greek language” ότι “That aspirated stops are unvoiced is shown by the use of the t- rather than the d- series for the dental aspirate” κάτι που με κάνει να αναρωτιέμαι πως συμπεραίνουν ότι το ίδιο ίσχυε και για τα gh και bh. Είναι αναγκαστικό να αποηχηροποιηθούν όλα μαζί?

      • Ωραία ερώτηση έκανες. Η απάντηση είναι όχι. Αυτό είναι λίγο πολύ το θέμα του βιβλίου της Stuart-Smith που ανέφερα. Το κύριο θέματης είναι η εξέλιξη των *bh,dh,gh στον Ιταλικό κλάδο της ΙΕ, αλλά κάνει εκτενείς αναφορές και στις άλλες γλώσσες, έτσι ώστε να έχει συγκριτικά δεδομένα για στατιστικές αναλύσεις.

        Ο Ιταλικός κλάδος έχει το εξής περίεργο με τα ΠΙΕ *bh,dh,gh. Στην λάτινική τα ηχηρά δασέα έγιναν άηχα τριβόμενα (f,h) σε αρκτική θέση, αλλά ηχηρά κλειστά (b,d) σε εσωτερική θέση (λ.χ. *bher-> fero αλλά *h1leudh-ros > liber, *dhuHmos > fumus , αλλά *medhyos > medius).

        Για να εξηγηθεί αυτή η διπλή τροπή της λατινικής έχουν προταθεί δύο θεωρίες:

        1) Η θεωρία του Ascoli (1868) λέει ότι τα *bh,dh,gh ακολούθησαν την ίδια πορεία με τα ελληνικά μόνο που το έκαναν πιο γρήγορα από τα δεύτερα: bh,dh,gh> ph,th,kh,> f,θ,χ και τα άηχα τριβόμενα στη συνέχεια ηχηροποιήθηκαν σε μεσοφωνηεντική θέση όπωςε το *s>z>r.

        2) H αντίπαλη θεωρία είναι του Rix (1959) λέει ότι τα *bh,dh,gh έγιναν κατευθείαν ηχηρά τριβόμενα β,δ,γ τα οποία αργότερα απηχηροποιήθηκαν σε αρκτική θέση και μερικά συνέπεσαν (f,h),ενώ σε εσωτερική θέση τράπηκαν σε ηχηρά κλειστά με μερικά πάλι να συμπίπτουν (b,d,h/g).

        Τέλος πάντως κάπου η Stuart-Smith υπολογίζει στατιστικές πιθανότητες για κάθε μεταβολή και γράφει:

        177 σελ. Schiefer, moreover, analyzed her data according to place of articulation and following vowel. She found that breathy voiced stops with voiceless articulation were determined by place, occuring usually for velar stops, and before high vowels, especially /i/ (1992:301).

        Δηλαδή η απηχηροποίηση είναι πιθανότερο να ξεκινήσει από το *gh σε αρχική θέση και πριν από υψηλά φωνήεντα, ιδίως /i/ και μετά σιγά σιγά διαχέεται στα υπόλοιπα.

        Στη σελίδα 178 όπου συζητά μια ακουστική συυχνότητα Fo την οποία μετράνε λέει: “there was also a correlation between place of articulation and Fo, with lowest frequencies for /bh/ rising to highest frequencies for /gh/, ενώ στη σελίδα 179 γράφει “In the second half of her 1986 article, Schiefer presents the results of perceptual tests which look specifically at the inmportance of Fo for the perception og breathy stops as breathy … Her results show that a low-rising Fo is animportant cue for breathy voiced stops … The results of a perceptual experiment yielding a confusion matrix showed that word-initial voiced aspirates are likely to be confused as voiceless aspirates, thus confirming predictions made earlier from aerodynamic factors and acoustics …

        183 σελ. While all breathy voiced stops are likely to devoice, we may predict that the velar (gh) is most likely to do this, although that this seems to be linked to phonetic context (before high vowels) … The stop investigated is the velar stop, which is the most likely to devoice …

        184 σελ. Our findings predict the following variants for voiced aspirates, and hence possible directions for change:

        – plain voiced stops [b,d,g], in general, and as the first member of a consonant cluster.
        – plain voiced or voiceless stops accompanied by tonal development in the following vowel
        – voiceless aspirates, especially word-initally, and before high vowels.
        – voiced glottal fricative, in general
        – voiced fricatives, especially in intervocalic position
        – plain stops with slack voiced offset, in general

        Δηλαδή τα bh,dh,gh είναι πιο πιθανό να ξεκινήσουν ν΄απηχηροποιούνται σε αρκτική θέση (ιδίως το gh και ιδίως πριν από /i/), ενώ σε μεσοφωνηεντική θέση είναι πιο πιθανό να εξελιχθούν σε τριβόμενα (v,δ,χ) και, εσωτερικά πριν από άλλο σύμφωνο, σε ηχηρά κλειστά b,d,g.

        Επομένως αυτά τα δεδομένα δείχνουν ότι η απηχηροποίηση bh,dh,gh> ph,th,kh αντί να είναι ταυτόχρονη και σε χρόνο dt στην πραγματικότητα ξεκινά από το υπερωικό gh σε αρκτική θέση και πριν από /ι/ και σιγά σιγά εξαπλώνεται/διαχέεται μέχρι ν΄απηχηροποιήσει και το bh σε μεσοφωνηεντική θέση πριν από οπίσθια φωνήεντα (α,ο).

    • @ Κώστα:

      Δεν θα πρεπε να ναι *gwelphus?

      Επίσης, αν και νομίζω το έχω ξαναρωτήσει. Υπάρχει κάποια πηγή σχετικά με το ποιο ποσοστό λέξεων της ελληνικής ανάγονται σε ΙΕ ρίζες? Γενικά ακούγεται ένα νούμερο γύρω στο 50% κάτι που μου φαίνεται υπερβολικά μικρό δεδομένων όσων ξέρω μέχρι τώρα. Για τις γερμανικές γλώσσες πάλι περιφέρεται ένα νούμερο τις τάξης του 70% (πάλι μικρό) και μάλιστα έχω βρει πηγές που να το αντικρούουν. Για τα ελληνικά όμως τίποτα!

      Γενικά αυτή η πληροφορία με ενφιαφέρει για όλες τις ΙΕ γλώσσες.
      —-

      Κώστα, σκέφτηκα λίγο αυτό συζητούσαμε χθες για το ποσοστό ΙΕ λέξεων της ελληνικής. Στην λίστα Swadesh της ελληνικής (βασικές έννοιες πυο χρησιμοποιούνται καθημερινά και κατά συνέπεια θεωρούνται «βασικό» λεξιλόγιο που δύσκολα αλλάζει) από τις 207 λέξεις μόνο 2 (σκώληξ, θάλασσα) δεν έχουν εμφανή ΙΕ καταγωγή και αν προσθέσουμε και το λίθος (για το οποίο κάτι έχει προταθεί, αλλά τίποτε σίγουρο) 3.

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Ancient_Greek_Swadesh_list

      Η ίδια λίστα για άλλες γλώσσες:

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists

  2. Είσαι καταπληκτικός, σίγουρος και πλήρης, κάτι σπάνιο για τους καταγινόμενους με τη γλωσσολογία. Κάπου σου ξέφυγε κάποιο ‘δώθηκε’ ω στη μέση φωνή. Αν δε σε νοιάζει, που δε θα σε κρίνει κανείς από αυτό, άσ’ το, αλλιώς διόρθωσέ το.

    Λεώνικος Καλαχώρας

  3. pu2keqiri

    Να κάνω και εγώ δύο παρατηρήσεις καθαρά από δημοσιογραφικό ενδιαφέρον που δεν αλλάζουν ουδόλως την ουσία των λεγομένων: το Κυπριακό “pa-si-re-u” το έχεις συναντήσει έτσι άκλιτο σε κάποια πινακίδα; Γιατί κατάφερα να βρω μόνο καταλήξεις -le-u-se/-le-o-se/-le-wo-se/-wa-ta-u. Μου κάνει εντύπωση που δεν ανέλυσες την ελαφρά τροποποιμένη εκδοχή του Byrd – που μάλιστα πριν από λίγους μήνες υπήρξε talk of the town στο ευρύ κοινό σχετικά με την προφορά της PIE (http://www.huffingtonpost.com/2013/09/28/proto-indo-european-language-ancestors_n_4005545.html). Φυσικά το γεγονός ότι η αναδόμηση τού είναι πιο πρόσφατη (2013) δεν λέει τίποτα, αλλά αναρωτιέμαι αν υπάρχει κάποιος εγγενής λόγος (ή κάποιο συγκεκριμένο οφθαλμοφανές παράδειγμα στα υπόλοιπα παραμυθάκια) που να τον καθιστά τεχνηέντως υποδεέστερο του Adams. Έπειτα, όσον αφορά τις λίστες που έχει συγκεντρώσει ο Swadesh νομίζω πως είναι καλές για να μάθει κανείς ξένες γλώσσες αλλά δεν προσφέρονται διόλου για συμπεράσματα περί υποστρώματος. Αυτό με την έννοια ότι ακόμα και αν όλες
    οι “καθημερινές” δήθεν λέξεις αποδεικνύονταν κάποτε καταφανούς ΙΕ καταγωγής δε θα συνεπαγόταν στατιστικά πως το πλήθος των κληρονομηθέντων προελληνικών λέξεων δε δύναται να αγγίξει τρόπον τινά “τρελές” ποσοστιαίες μονάδες σε συχνότητα (που κατά τη προσωπική μου άποψη έτσι συμβαίνει). Και πάλι χωρίς να προσθέτω κάτι στη συζήτηση, με ένα διαγώνιο διάβασμα θα έλεγα ότι είναι παραπάνω από 2-3 π.χ θριξ, αίμα, ρις, γη, κρύσταλλος, πέλαγος, ξανθός αλλά και λέξεις αγν. ετύμου στην ίδια λίστα που έχουν διατυπωθεί πάμπολλες και οιονεί αντικρουόμενες απόψεις λ.χ ποταμός, οφθαλμός, κακός, ψυχρός(<ψύχ-ω). Τέλος, να σημειώσω και μια αρχαϊκή μορφή του ξένος (ιων. ξείνος) < ξένFος που δείχνει να μην ανήκει στη μεγάλη ΙΕ οικ. του *ghostis (άρα και πιο αστεία απόδοση το *klewoksenwos του πρωτοσκανδιναβού ομιλητή που έφτιαξε τα κέρατα ώστε να μοιάζει ηχητικά και με τον εγχώριο Etewoklewes).

    • Καλώς τον!

      Σαφώς το ξένFος δεν ανήκει στην οικογένεια του *ghostis. Απλώς απέδωσα το όνομα Hlewagastiz ελληνιστί.

      Το ελληνικό ξένFος, το φρυγικό ξεῦνος και το αλβανικό huaj/huej ( Pr-Alb. kso:nwja) ανάγονται σε κοινή ρίζα:

      http://en.wiktionary.org/wiki/huaj

      Το θρίξ ανάγεται στη ρίζα *dhriHgh- όπως και το Μέσο Ιρλανδ. gairb-driuch = bristle, rough hair

      Η ρίς μπορεί να αναλυθεί σαν «προεξοχή» (*wr-in-)και να συσχετιστεί με το ῥίον = ακροτήρι (*wr-i-on) το οποίο περιέχει το *wer- «ψηλά»

      Το πέλαγος συνήθως ανάγεται στο ΙΕ *pelh2k- «πλατύς, επίπεδος» που έδωσε το πλάξ.

      Ο κρύσταλλος και το κρύο προέρχονται από τη ρίζα *krus- όπως το Τοχαρικό krosce = κρύο, το λατινικό crusta, το OHG hroso = πάγος, κρούστα και το λεττονικό kruvesis = «παγωμένη λάσπη».

      Το ξανθός συνήθως θεωρείται προελληνικό, αλλά το βρίσκω πολύ κοντά μορφο-σημασιολογικά στη ρίζα *(s)kand- «λευκός, λαμπερός» (λ.χ. λατιν. candidus, candela και ελληνικό κάνδαρος = πυρακτωμένο κάρβουνο.

      Το αίμα (haima) μπορεί να αναχθεί στην ρίζα *seh4i- «πόνος» (λ.χ. κελτ. saeth = πόνος, αρρώστια, αγγλικό sore = λύπη, και ελληνικό αἱμωδία = πονόδοντος

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dai%28mwdi%2Fa

      Επομένως μπορούμε να δούμε το αἷμα σαν *sh4i-mn. με σημασιολογική εξέλιξη πόνος> πληγή > αυτό που βγαίνει από την πληγή.

      Τέλος, τα γη/γαία και δα αν και μάλλον προελληνικά «τριγυρίζουν» γύρω από τη ρίζα *dhghom-

      λ.χ. το γαία μπορεί να αναχθεί στο *(dh)ghm.-ia κάποιας προελληνικής, αλλά ΙΕ γλώσσας. Βέβαια πρέπει να πω ότι με αυτήν την ανάλυση, το «προβληματικό» *g’h>γ γίνεται κοντά στη γειτονιά ενός ρινικού ένηχου m άρα και η ελληνική καταγωγή δεν αποκλείεται:

      λ.χ. *lambh- λάφυρον, αλλά λαμβάνω
      *nebh- νέφος, αλλά *n.bh-ros > ὄμβρος

      ὀρυχείο > ὄρυγμα

  4. Η κατά Χολ αναδόμηση βέβαια δεν θα έδινε για το άλογο ανασυντεθειμένο τύπο κάτι σαν καβάλ αντί για έκβους; :-Ρ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s