Εθνολογικές παρατηρήσεις στον Σκυλίτση #2

(συνέχεια από μέρος #1)

Β) Αντικειμενικά κριτήρια εθνοτικότητας

Ο Σκυλίτσης παραθέτει ορισμένα αντικειμενικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την διαμόρφωση των διαχωριστικών ορίων που χωρίζουν τα διάφορα «γένη». Αυτά είναι: η γλώσσα, η θρησκεία, τα ήθη, οι πολιτικοί θεσμοί, η πολιτική και στρατιωτική ενδυμασία, η παράταξη των στρατιωτών στην μάχη και η ακόλουθη συμπεριφορά μετά από νίκη ή ήττα. Υπάρχουν δύο χωρία που δείχνουν ότι το σύνολο όλων αυτών των κριτηρίων προσέδιδε σε ένα γένος την ιδιαιτερότητά του:

1) Ο Σκυλίτσης λέει ότι οι κάτοικοι της Καλλίπολης στο τακούνι της Ιταλίας ήταν σχετικά πρόσφατοι άποικοι από την Ηράκλεια Ποντική και αυτό εξηγεί γιατί μέχρι τα χρόνια του διατηρούσαν ακόμα Ρωμαϊκά ήθη, ενδυμασία και πολιτικούς θεσμούς:

Ὁ βασιλεὺς ἀντ΄ἀυτῆς ἀνήγειρε περικλυζομένην θαλάσσῃ πάντοθεν, μόνην δὲ τὴν εἴσοδον ξηρὰν ἔχουσα στενωτάτην λίαν καὶ μόνην παρεχομένην τοῖς εἰσιοῦσι τὴν δι΄ἑαυτῆς πάροδον. Ἑπεὶ δὲ καὶ οἰκητόρων ἔδει αὐτῇ, ἐκ τοῦ Πόντου ἀγαγῶν λαὸν ταύτην ἐνῲκισεν, ἐκ πόλεως Ἡρακλείας τοῦτων λαβών, Καλίπολιν ἐπονομάσας αὐτὴν. Ὄθεν καὶ Ρωμαϊκοῖς ἔθεσι καὶ στολαῖς καὶ τῇ ἄλλη πάσῃ πολιτικῇ καταστάσει ἄγονται ἄχρι τῆς σήμερον.

2) Όταν ο Βάρδας Σκληρός κατέφυγε στην αυλή του Σαρακηνού Χοσρόη δέχτηκε να υπηρετήσει στρατιωτικά τον οικοδεσπότη του με την προϋπόθεση ότι θα του έδινε υπό τις διαταγές του στρατιώτες Ρωμαίους που είχε αιχμαλωτήσει και όχι Σαρακηνούς, Άραβες ή άλλα υπήκοα σε αυτόν έθνη. Ο Χοσρόης ελευθέρωσε τους Ρωμαίους αιχμαλώτους που κρατούσε και το στρατιωτικό σώμα που σχηματίστηκε πήγε να αντιμετωπίσει την ανταρσία των Περσών. Οι Πέρσες παραξενεύτηκαν από τον ξένο εξοπλισμό, την περίεργη γλώσσα, τον άγνωστο σχηματισμό μάχης και την ορμητικότητα των Ρωμαίων αντιπάλων τους και τράπηκαν σε φυγή.

 πείθεται τὸ τελευταῖον ὁ Σκληρός, καὶ ἐκτελέσειν ὑπέσχετο τὸ κεκελευσμένον. στρατεύματα μέντοι λαβεῖν Ἀράβων ἢ Σαρακηνῶν ἢ ἑτέρων ἐθνῶν τῶν τῷ Χοσρόῃ ὑποκειμένων οὐδ’ ὅλως ἠνέσχετο, τὰς δὲ φυλακὰς τῶν ἐν Συρίᾳ πόλεων ἀναζητῆσαι ἠξίωσε, καὶ τοὺς ἐν αὐταῖς κρατουμένους Ῥωμαίους ἐξαγαγεῖν  καὶ καθοπλίσαι, μετὰ τούτων καὶ οὐκ ἄλλως λέγων εἶναι δυνατὸν αὐτῷ τὸν πρὸς τοὺς Πέρσας ἀναδέξασθαι πόλεμον. ἐδέξατο ὁ Χοσρόης τὸν λόγον, καὶ αἱ φυλακαὶ ταχὺ ἀνεῴγνυντο, καὶ οἱ ἐν αὐταῖς ἠλευθεροῦντο Ῥωμαῖοι, καὶ συνηθροίσθησαν ἀπὸ τούτων ἄνδρες τρισχίλιοι. οὓς εἰς βαλανεῖα ἐκδοὺς καὶ τῶν ἐκ τῆς καθείρξεως ῥύπων ἀποκαθάρας ἐσθῆσί τε καὶ περιβολαῖς καιναῖς ἀμφιάσας, καὶ ἑκάστῳ τὴν προσήκουσαν καὶ ἀρκοῦσαν δοὺς παντευχίαν, ὁδηγοὺς τῆς ὁδοῦ λαβὼν ἔξεισι μετ’ αὐτῶν κατὰ τῶν Περσῶν. γενομένης δὲ ἀντιπαρατάξεως, καὶ μετὰ ῥύμης σφοδρᾶς τῶν περὶ τὸν Σκληρὸν ἐπιθεμένων τοῖς Πέρσαις, ἐκεῖνοι τῷ ξένῳ τῆς καθοπλίσεως καὶ τῷ ἀήθει τῆς φωνῆς καὶ τῷ ἀγνώστῳ τῆς παρατάξεως, τὸ δὲ πλέον καὶ τῇ ῥαγδαίᾳ φορᾷ καὶ ῥύμῃ τῶν Ῥωμαίων καταπλαγέντες τρέπονται κατὰ κράτος καὶ πίπτουσι πανσυδί

3) Ένα χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τους Άραβες από τους Ρωμαίους είναι ότι αντέχουν την ζέστη και τη λειψυδρία της ερήμου το καλοκαίρι, ενώ ένα άλλο χαρακτηριστικό τους είναι να μην εκμεταλλεύονται τις νίκες τους προτείνοντας νέους και ευνοϊκούς γι΄αυτούς όρους, αλλά να προτείνουν ανακωχή αμέσως μόλις κερδίσουν τη μάχη (και ολοκληρώσουν την λαφυραγωγία τους)

Μετὰ δὲ τοῦτο Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς Ἰωάννην ἀσηκρῆτις, τὸν τὴν ἐπωνυμίαν Πιλάτον, περὶ εἰρήνης ἐκπέμπει διαλεξόμενον τοῖς Σαρακηνοῖς. εἰωθότες δ’ οὗτοι μὴ ταῖς νίκαις ἐπαίρεσθαι, ἀλλὰ τὴν εἰρήνην καὶ κρατοῦντες ἀσπάζεσθαι, προθύμως ὑπήκουσαν καὶ ἐπί τινα χρόνον εἰρήνην ἔθεντο.

ὧν εἷς ἦν καὶ ὁ πατρίκιος Ἰωάννης ὁ Χάλδος, καὶ μὴ ἐκστρατεῦσαι κατὰ Συρίας  ἐν καιρῷ θέρους, ὁπότε τό τε ὕδωρ ἐν αὐτῇ σπανίζει καὶ τὸ τῶν Ἀράβων ἔθνος ἀνυπόστατόν ἐστιν, οἷα ἐνειθισμένον φέρειν γενναίως τὰ ἐγχώρια θάλπη καὶ τοὺς φλογμοὺς καὶ τοὺς καύσωνας, οἱ δὲ Ῥωμαῖοι πανοπλῖται τυγχάνοντες οὐ τληπαθῶς ἔχουσι πρὸς τὴν ὥραν

4) Από την άλλη, όπως ανέφερα και στην προηγούμενη ανάρτηση, αυτό που διαφοροποιεί το γένος των Ρωμαίων από το αλλοεθνές γένος των Σαρακηνών και τα λοιπά Έθνη είναι η γεωμετρία και η τεχνογνωσία κατασκευής πολίτιμων αντικειμένων:

πρὸς τὸν τῆς Συρίας ἄρχοντα ἀποστέλλει, ἄλλα τε δοὺς αὐτῷ πολλά, οἷς θαυμάζεται βασιλεία Ῥωμαίων καὶ τὸ τῶν ἀλλοεθνῶν γένος ἐκπλήσσεται

καὶ τὰ ὁλόχρυσα ὄργανα καὶ ἕτερα ἔργα, δι’ ὧν ἡ Ῥωμαίων ἐθαυμάζετο βασιλεία

δεξάμενος δὲ τὰ γράμματα ὁ Θεόφιλος, ἄτοπον κρίνας, εἰ τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν, δι’ ἣν τὸ Ῥωμαίων γένος θαυμάζεται, ἔκδοτον ποιήσει τοῖς ἔθνεσι

Εδώ έχουμε και μια αντίφαση. Η γεωμετρική γνώση που κατέχει ο Λέων ο Φιλόσοφος/Γεωμέτρης και η οποία σύμφωνα με τον αυτοκράτορα Θεόφιλο ξεχωρίζει το γένος των Ρωμαίων από τα Έθνη δεν θεωρείται από τον Σκυλίτση «ἡμέτερη» Ρωμαϊκή παιδεία, αλλά «ἔξωθεν/θύραθεν» ἑλληνική παιδεία και «ἔξω» σοφία. Ο άνθρωπος που διαδέχθηκε τον Βούλγαρο Ιωάννη-Δαβίδ εκ Δίβρης σαν 2ος Αρχιεπίσκοπος της κατεκτημένης Βουλγαρίας ήταν ο Λέων ο Παφλαγών, τον οποίον ο Σκυλίτσης περιγράφει ως «πᾶσαν δὲ παιδεῖαν ἐξήσκητο τὴν τε θύραθεν καὶ τὴν ἡμετέραν»:

καὶ Ἰωάννου δὲ τοῦ Βουλγαρίας ἀρχιεπισκόπου κοιμηθέντος, ἕτερον ὁ βασιλεὺς προχειρίζεται, Παφλαγονίας μὲν ὁρμώμενον, κἂν τῇ μεγάλῃ δὲ ἐκκλησίᾳ διαπρέψαντα, καὶ τὸ τοῦ χαρτοφυλάκου διακόνημα ἐν πολλοῖς ἔτεσιν διανύσαντα, ἔρωτι δὲ ἡσυχίας καὶ τῷ (τὸ U) μὴ καλῶς τὰ θεῖα οἰκονομεῖσθαι παραιτησάμενον τοὺς ἐν μέσῳ θορύβους, καὶ διὰ τὸ μὴ θέλειν τῷ πατριάρχῃ προσκρούειν ἡσυχάζοντα καὶ ἰδιοπραγοῦντα. οὗτος Λέων μὲν ἐκαλεῖτο, πᾶσαν δὲ παιδείαν ἐξήσκητο τήν τε θύραθεν καὶ τὴν ἡμετέραν, ἐπιστὰς δὲ τῇ Βουλγαρίᾳ πολλὰ μνημεῖα τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς καταλέλοιπεν.

Με άλλα λόγια, η «ἔξωθεν/θύραθεν» ελληνική παιδεία δεν είναι χαρακτηριστικό του γένους των Ρωμαίων, αλλά μιας κοινωνικής μερίδας αυτού, δηλαδή των λογίων που προέκυψαν όταν ο Καίσαρ Βάρδας αποφάσισε (πάντα στο πλαίσιο ανταγωνισμού με τους Άραβες) να αναβιώσει την «ἔξω» ἑλληνική σοφία στην Μαγναύρα, για να διορθώσει την αμάθεια και αγροικία που είχαν επικρατήσει τους τελευταίους αιώνες.

ὁ δὲ τοῦδε καιροῦ τῶν Ἰσμαηλιτῶν κατάρχων Μαμοὺμ ἄλλοις τε μαθήμασιν Ἑλληνικοῖς σχολάζων, καὶ δὴ καὶ γεωμετρίας διαφερόντως ἐξεχόμενος ἦν. …

καὶ ὁ μὲν ἐν τούτοις ἦν, ὁ Βάρδας δὲ διεῖπε τὰ πολιτικὰ καὶ τῆς βασιλείας κατεστοχάζετο, ὡς αὐτὴν εὐκαίρως παραληψόμενος. ἐπεμελήθη δὲ καὶ τῆς ἔξω σοφίας (ἦν γὰρ ἐκ πολλοῦ χρόνου παραρρυεῖσα καὶ πρὸς τὸ μηδὲν ὅλως χωρήσασα τῇ τῶν κρατησάντων ἀγροικίᾳ καὶ ἀμαθίᾳ), διατριβὰς ἑκάστῃ τῶν ἐπιστημῶν ἀφορίσας, τῶν μὲν ἄλλων, ὅπῃ περ ἔτυχε, τῆς δ’ ἐπὶ πᾶσιν ἐπόχου φιλοσοφίας κατ’ αὐτὰ τὰ βασίλεια ἐν τῇ Μαγναύρᾳ. καὶ οὕτως ἐξ ἐκείνου ἀνηβάσκειν αἱ ἐπιστῆμαι ἤρξαντο. τοῦτο τὸ ἔργον κάλλιστόν τε καὶ περιβόητον ὂν οὐκ ἴσχυσεν ἀποπλῦναι τὰς ἐνούσας ἄλλας τῷ Βάρδᾳ κῆρας.

Βλέπουμε, με άλλα λόγια, αυτό που ο Eric Hobsbawm ονόμασε «επινοημένη παράδοση» (invented tradition). Δεν πρόλαβε καλά καλά ο Καίσαρ Βάρδας να αναβιώσει την «ἔξωθεν/θύραθεν/ἔξω» παιδεία/σοφία και ο αυτοκράτορας Θεόφιλος την χαρακτήρισε γνώση που χαρακτηρίζει το γένος των Ρωμαίων και το διαφοροποιεί από τα Έθνη.

Γλώσσα:

1) Οι Βούλγαροι ονομάζουν την Δεβελτό Ζαγορά (σλαβ. zagora/zagorje = «μετά το βουνό»). Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι σαν «Βουλγαρική γλώσσα» ο Σκυλίτσης καταλαβαίνει αυτήν των Σλάβων Βουλγάρων και όχι αυτήν των «Σκυθών» (Πρωτο-)Βουλγάρων, οι οποίοι είχαν πάψει να υφίστανται σαν αληθινή εθνότητα εδώ και αιώνες.

ἡ δὲ βασιλὶς ἱλαρῶς λίαν τὴν ἱκεσίαν προσήκατο καὶ δέδωκεν ἔρημον οὖσαν τηνικαῦτα τὴν ἀπὸ τῆς καλουμένης Σιδηρᾶς, ὅριον τότε τυγχανούσης Ῥωμαίων τε καὶ Βουλγάρων, ἄχρι τῆς Δεβελτοῦ, ἣν οἱ Βούλγαροι Ζαγορὰν κατωνόμασαν. τοῦτον οὖν τὸν τρόπον ἡ πᾶσα Βουλγαρία μετερρυθμίσθη πρὸς θεοσέβειαν καὶ ἡ δύσις εἰρήνης καθαρωτάτης ἀπήλαυσε.

2) Τα βουλγαρικά στρατεύματα του τσάρου Συμεών που βρόσκονταν έξω από τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως  εξυμνούσαν τον ηγεμόνα τους αποκαλώντας τον φωναχτά «Βασιλέα» ρωμαϊκῇ τῇ φωνῇ (= στην ρωμαϊκή = ελληνική γλώσσα) απαιτώντας από τον πατριάρχη Νικόλαο Μυστικό να στέψει τον ηγεμόνα τους Βασιλέα των Ρωμαίων επειδή, όπως γράφει αλλού ο Σκυλίτσης, από τις πολλές νίκες του Συμεών εναντίον των Ρωμαίων, πήραν τα μυαλά του αέρα και επιθυμούσε να γίνει Βασιλεύς Ρωμαίων.

παρεγένετο δὲ καὶ ὁ Συμεὼν πλῆθος ἐπαγόμενος εἰς πολλὰς διῃρημένον τὰς παρατάξεις καὶ τὰς ἰδέας. οἱ μὲν γὰρ ἦσαν χρυσάσπιδες καὶ χρυσᾶ δόρατα ἔχοντες, οἱ δὲ ἀργυράσπιδες, οἱ δὲ χαλκάσπιδες, οἱ δὲ ἄλλῃ χροιᾷ, ὥς πῃ ἑκάστῳ ἐδόκει, ἐκεκόσμηντο. οἵτινες μέσον αὐτῶν εἰληφότες τὸν Συμεὼν ὡς βασιλέα εὐφήμουν Ῥωμαϊκῇ τῇ φωνῇ. πάντες δὲ οἱ ἐν τέλει καὶ ὁ ἀστικὸς δῆμος ἐκ τῶν τειχῶν ἐθεῶντο τὰ δρώμενα.

Ὁ δὲ τῶν Βουλγάρων ἀρχηγὸς Συμεὼν πολλὰ κατὰ Ῥωμαίων στήσας τρόπαια καὶ φρονηματισθεὶς ἐπὶ τούτοις καὶ τὴν Ῥωμαίων ὠνειροπόλει βασιλείαν.

3) Ένας Βυζαντινός (Μανουήλ ο Αρμένιος) που γνώριζε την γλώσσα των Σαρακηνών άκουσε τους Χουρραμίτες Κούρδους («Πέρσες») του βυζαντινού στρατού να λένε στους Σαρακηνούς ότι σκέφτονται να προδώσουν τους βυζαντινούς συμπολεμιστές τους:

 ὡς ἠσχόλητο περὶ τὰς φυλακὰς ὁ Μανουήλ, γλώττῃ πως ᾔσθετο τῇ Σαρακηνῶν τοὺς Πέρσας τοῖς Σαρακηνοῖς σπενδομένους καὶ τὸ στράτευμα τῶν Ῥωμαίων προδοῦναι

4) Ένας Αρμένιος ζητιάνος (πένης) που γνώριζε και την γλώσσα των Σαρακηνών, άκουσε τους κρυμμένους στο κιβώτιο Σαρακηνούς και ειδοποίησε τους Βυζαντινούς:

πένης δέ τις Ἀρμένιος μεταιτῶν ἔνθα ηὐλίζοντο γενόμενος οἱ Σαρακηνοί, ἤκουσέ τινος τῶν ἐν τῷ κιβωτίῳ (ᾔδει γὰρ καὶ τὴν τῶν Σαρακηνῶν διάλεκτον) διερωτῶντός τινος, ὅποι πάρεισι, καὶ δραμὼν ἀπήγγειλε τῷ στρατηγῷ.

5) Υπάρχει επιπλέον ένα παράδειγμα που δείχνει κοινωνιολεκτική ποικιλία. Η αυτοκράτειρα Θεοδώρα ήταν κρυφή εικονόφιλη χωρίς να το γνωρίζει ο Θεόφιλος. Όπως λέει και η παροιμία «από μικρό κι από χαζό μαθαίνεις την αλήθεια». Ο Θεόφιλος το έμαθε από τον χαζό υπηρέτη Δένδερι, ο οποίος έπιασε την Θεοδώρα στα πράσα να λατρεύει τις εικόνες. Η Θεοδώρα προσπάθησε να δικαιολογηθεί στον ελαφρόμυαλο Δένδερι λέγοντας ότι έπαιζε με τα «νινία» (κούκλες) της. Για να το πει αυτό ώστε να την καταλάβει ο «ἄσημα φθεγγόμενος» Δένδερις χρειάστηκε να μιλήσει «ἀγροικικῶς»:

τούτοις παραπλήσια συμβέβηκε καὶ τῇ βασιλίδι Θεοδώρᾳ. ἐτρέφετο παρὰ τοῖς βασιλείοις ἀνδράριον παρακεκομμένον καὶ τῷ Ὁμηρικῷ Θερσίτῃ παρόμοιον, Δένδερις ὄνομα τούτῳ, ἄσημά τε φθεγγόμενον καὶ γέλωτας κινοῦν καὶ θυμηδίας ἕνεκεν τοῖς βασιλείοις ἐνδιαιτώμενον. τοῦτο γοῦν εἰσπηδῆσάν ποτε κατὰ τὸν τῆς αὐγούστης κοιτωνίσκον θείας εἰκόνας κατέλαβεν αὐτὴν περιπτυσσομένην. ταύτας ἰδὼν οὗτος ὁ παραπαίων τί τε εἰσὶν ἐπυνθάνετο καὶ πλησιαίτερον ἐλθὼν κατεμάνθανεν. ἡ δὲ βασιλίς, ‘τὰ καλά μου’, ἔφησεν ἀγροικικῶς οὕτως, ‘νινία, καὶ ἀγαπῶ ταῦτα πολλά.’ εἱστιᾶτο τηνικαῦτα ὁ βασιλεὺς καὶ δὴ πρὸς αὐτὸν διαβάντα τὸν αἰσχρὸν τοῦτον νεανίσκον ἤρετο, ὅποι ποτὲ ἐτύγχανεν ὤν. ὁ δὲ παρὰ τὴν μάνναν ἔφησεν εἶναι, τὴν Θεοδώραν οὕτω καλῶν, καὶ θεάσασθαι ἐν αὐτῇ καλὰ νινία τοῦ προσκεφαλαίου ἐξαίρουσαν. συνῆκεν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ πλήρης ὀργῆς γενόμενος ἐξανέστη τε τῆς τραπέζης καὶ πρὸς αὐτὴν ἀπῆλθεν εὐθὺς ἄλλαις τε πολλαῖς ὕβρεσι πλύνων καὶ εἰδώλων λάτριν ἀκολάστῳ γλώσσῃ ἀποκαλῶν.

Θρησκεία:

Η θρησκεία είναι ένα βασικότατο χαρακτηριστικό των γενών, αλλά από μόνη της δεν αρκεί πάντα για να ορίσει ένα γένος. Ο Σκυλίτσης γνωρίζει ομόπιστα και αλλόπιστα γένη, όπως γνωρίζει παραδείγματα ανθρώπων και γενών που άλλαξαν το θρήσκευμά τους.

1) Το γένος των Ρωμαίων έχει «Χριστιανικὸν αἷμα» (σε αυτήν την φράση βλέπουμε πως ένα επίκτητο κοινό χαρακτηριστικό όπως το θρήσκευμα μετατρέπεται συμβολικά σε βιολογικό «αἷμα») το οποίο χύνεται σε εμφύλιους, μιαιφονικούς πολέμους:

μὴ ἐρεθίζειν αὐτὸν πρὸς ἐμφυλίους χωρῆσαι μιαιφονίας, τῶν τινα δὲ οἰκειοτάτων ἐξέπεμψε πρὸς τὸν Λέοντα τὰ τῆς βασιλείας ἐπαγόμενον σύμβολα, τὸ διάδημα, τὴν ἁλουργίδα καὶ τὰ κοκκοβαφῆ πέδιλα, αὐτὸς μὲν ὑπισχνούμενος παραχωρῆσαι τούτῳ τοῦ θρόνου καὶ βέλτιον εἶναι κρίνων καὶ αὐτὴν προήκασθαι τὴν ζωήν, ἢ χεομένην ἰδεῖν ῥανίδα μικρὰν αἵματος Χριστιανικοῦ, αὐτὸν δὲ πᾶσαν ἀποθέμενον πτοίαν καὶ δισταγμὸν ἐλθεῖν καὶ παραλήψεσθαι τὰ βασίλεια.

2) Όταν έμαθε ο Βασίλειος Β΄ότι ο Βαρδάς Σκληρός αναζωπύρωσε την επανάστασή του εναντίον του, του έστειλε επιστολή στην οποία τον ρώτησε εάν δεν είχε χορτάσει με όλο το αἷμα Χριστιανών που είχε χυθεί μέχρι τότε μιας και λόγω ηλικίας ήταν στα πρόθυρα του θανάτου όπου τον περίμενε η θεϊκή κρίση:

 Ἄρτι δὲ τοῦ Φωκᾶ ἀποθανόντος κατὰ τὸν Ἀπρίλλιον μῆνα τῆς δευτέρας ἰνδικτιῶνος, τοῦ ἑξακισχιλιοστοῦ τετρακοσιοστοῦ ἐνενηκοστοῦ ἑβδόμου ἔτους, καὶ τῆς κατ’ αὐτὸν ἀποστασίας διαλυθείσης, ἀδείας λαβόμενος ὁ Σκληρὸς πάλιν ἀνελάμβανεν ἑαυτὸν καὶ τὴν προτέραν ἐσωμάσκει ἀποστασίαν. ὅπερ πυθόμενος ὁ βασιλεὺς γράμμασι παρῄνει κόρον λαβεῖν τῆς τῶν Χριστιανῶν χύσεως αἱμάτων, ἄνθρωπον καὶ αὐτὸν ὄντα καὶ θάνατον προσδεχόμενον καὶ κρίσιν …

3) Ανέφερα ήδη τον Αλ Μαμούν να λέει στον Θεόφιλο να αφήσει στην άκρη το σέβας (θρήσκευμα) και την αλλοτριότητα του γένους που τους χωρίζει και να δεχτεί την παράκλησή του σαν να ήταν μεταξύ φίλων:

οὐκ ἀναβολὴ δὲ διὰ τὸ σέβας καὶ τὴν τοῦ γένους ἀλλοτριότητα ἔσεται, ἀλλὰ μᾶλλον, ὅτι τοιοῦτος ὁ ἀξιῶν, πέρας ἡ αἴτησις λήψεται παρὰ φίλοις ἐπιεικέσι τε καὶ χρηστοῖς

4) Επίσης, έχω ήδη αναφέρει ότι οι [Σελτζούκοι] Τούρκοι ήταν για τους Φράγγους αλλόπιστοι και αλλόφυλοι άνθρωποι που ευθύνονται για τον θάνατο πολλών Χριστιανών:

προσκρούσματος δέ τινος μεταξὺ τῶν Φράγγων γενομένου καὶ Τούρκων, καὶ ἐκ τούτου ἐπιβουλευόντων ἀλλήλοις τῶν γενῶν, ὁ μὲν Σαμοὺχ προσεποιεῖτο τηρεῖν τὰ συντεθειμένα, ὁ δὲ Ἐρβέβιος διὰ παντὸς ἦν ἐν ὑπονοίαις καὶ αἰφνίδιον προσεδόκα ἐπίθεσιν … ὁ δὲ πολὺς ἦν ἐγκείμενος καὶ καθικετεύων τὸν τοιοῦτον ἀποτινάξασθαι λογισμὸν καὶ μὴ πάνυ τι πιστεύειν ὅρκῳ ἀλλοπίστων καὶ ἀλλοφύλων ἀνθρώπων, καὶ εὐσεβεῖν ἀναπεπεισμένων, εἰ θανάτου πολλοῖς αἴτιοι Χριστιανοῖς γένοιντο.

5) Ο Μιχαήλ Β΄ αν και είχε υποσχεθεί να μην πειράξει τα πράγματα της εκκλησίας και να εφαρμόσει ανεξιθρησκεία (είμαστε σην περίοδο που έχει τελειώσει η πρώτη φάση της εικονομαχίας), ωστόσο όχι μόνον αρνήθηκε να γίνει «αληθής Χριστιανός», αλλά ανανέωσε και τον πόλεμο εναντίον των Χριστιανών και ομοφύλων του:

Ἤδη δὲ τὴν αὐτοκράτορα τοῦ Μιχαὴλ ἐπανελομένου ἀρχὴν καὶ τὰ κατ’ αὐτὴν ὡς ἐβούλετο διοικοῦντος ἐπιστολὴν ὁ ἀοίδιμος Νικηφόρος ὁ πατριάρχης ἐκπέμπει παρακαλῶν ἀπολαβεῖν τὸν ἀσπασμὸν τὰς θείας εἰκόνας καὶ ἀνάκλησιν γενέσθαι τῆς εὐσεβείας. ἀλλ’ ὁ Μιχαὴλ ἀπεκρίνατο μήτε τι κακουργήσων ἐλθεῖν τῶν περὶ πίστεως ἐκτεθειμένων, μήτε μὴν τῶν ἤδη παραδοθέντων καὶ ἀνομολογηθέντων καταδρομήν τινα ἐργάσασθαι καὶ καθαίρεσιν. ‘ἕκαστος οὖν,’ φησί, ‘τὸ δοκοῦν αὐτῷ ποιείτω καὶ ἐφετόν, ἀπαθὴς πόνων καὶ ἄγευστος λύπης διατελῶν.’ πλὴν οὐ μέχρι τέλους ταύτην ἐτήρησε τὴν προαίρεσιν ὁ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἀληθὴς Χριστιανὸς γεγονώς, ἀλλ’ ὅσον τὰ τῆς βασιλείας αὐτῷ ἐκρατύνετο, τοσοῦτον κακοδαίμονι φύσει καὶ ὠμοτάτῃ τὸν κατὰ τῶν  Χριστιανῶν καὶ τῶν ὁμοφύλων ἀνερρίπιζε πόλεμον, νῦν μὲν τοὺς μοναχοὺς διαπτύων καὶ παντοίοις περιβάλλων δεινοῖς καὶ ποιναῖς ἐξευρίσκων ποινάς, νῦν δὲ τοὺς ἄλλους πιστοὺς ἐγκλείων φρουραῖς καὶ ὑπερορίους τιθείς.

Ο ίδιος αυτοκράτορας χλεύαζε το Πάσχα σαν «ελληνικό» (παγανιστικό) κατάλοιπο:

τὴν ἑορτὴν τοῦ σωτηρίου πάσχα κακῶς καὶ παρὰ καιρὸν χλευάζων τιμᾶσθαι, καὶ ὡς Ἑλληνικὴν τάχα παίδευσιν διαπτύων

6) Ο Σκυλίτσης παραθέτει δύο διαφορετικές εκδοχές για την επανάσταση του Θωμά του Σλάβου. Στην πιο υπερβολική και φανταστική από τις δύο, ο Θωμάς αυτομόλησε στους Άραβες («Ἀγαρηνοὺς») και εξισλαμίστηκε και κατ΄αυτόν τον τρόπο έγινε ἀλλοφυλος και ἀλλόπιστος των Ρωμαίων.

 φυγὰς πρὸς τοὺς Ἀγαρηνοὺς γίνεται. καὶ τούτοις πίστιν ἱκανὴν δεδωκὼς ἔκ τε τοῦ καταλλήλαις χρῆσθαι πράξεσι καὶ ἐκ τοῦ χρόνῳ βεβαιῶσαι τὰ ἔργα (ἔτος γὰρ πέμπτον καὶ εἰκοστὸν διηνύσθη τούτῳ ἐν τῇ πρὸς ἐκείνους διατριβῇ) καὶ ἐκ τοῦ τὴν ἱερὰν τῶν Χριστιανῶν ἀπομόσασθαι θρησκείαν καὶ τῇ τοῦ ἐπαράτου προστεθῆναι Μωάμεθ, πολεμικῆς τινος φάλαγγος ἀποδείκνυται ἀρχηγὸς καὶ κατὰ Χριστιανῶν ἐκπέμπεται τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν ὑπὸ τὴν αὐτῶν χεῖρα θεῖναι καθυποσχόμενος. καὶ ἵνα μή τινα ὡς ἀλλόφυλος καὶ ἀλλόπιστος ἐμποδισμὸν ἔχῃ ἀπιστούμενος ὑπὸ Ῥωμαίων, Κωνσταντῖνον ἑαυτὸν ἐπεφήμιζεν εἶναι τὸν τῆς Εἰρήνης υἱόν …

7) Ο Σκυλίτσης περιγράφει τον εκχριστιανισμό του Βούλγαρου άρχοντα Βόρις-Μιχαήλ και, για να δικαιολογήσει την βυζαντινή κατάκτηση της Βουλγαρίας που είχε ήδη συμβεί στα χρόνια του, γράφει ότι όταν ο Βόρις εκχριστιανίστηκε, υποσχέθηκε ότι θα έκανε ό,τι μπορούσε για να ενώσει τα δύο έθνη και να διατηρήσει την ειρήνη. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται σε καμιά προγενέστερη του Σκυλίτση πηγή:

μεταβληθέντος δὲ παντὸς τοῦ ἔθνους πρὸς θεοσέβειαν γράφει πρὸς τὴν δέσποιναν ἐξαιτῶν δοθῆναί οἱ γῆν, στενοχωρουμένων τῶν ὑφ’ αὑτόν, ὑπισχνούμενος ἑνοποιῆσαι τὰ ἔθνη καὶ εἰρήνην ἐργάσασθαι ἀΐδιόν τε καὶ ἀμετάβλητον. ἡ δὲ βασιλὶς ἱλαρῶς λίαν τὴν ἱκεσίαν προσήκατο καὶ δέδωκεν ἔρημον οὖσαν τηνικαῦτα τὴν ἀπὸ τῆς καλουμένης Σιδηρᾶς, ὅριον τότε τυγχανούσης Ῥωμαίων τε καὶ Βουλγάρων, ἄχρι τῆς Δεβελτοῦ, ἣν οἱ Βούλγαροι Ζαγορὰν κατωνόμασαν. τοῦτον οὖν τὸν τρόπον ἡ πᾶσα Βουλγαρία μετερρυθμίσθη πρὸς θεοσέβειαν καὶ ἡ δύσις εἰρήνης καθαρωτάτης ἀπήλαυσε.

8) Στα χρόνια του Αραβικού Εμιράτου της Κρήτης πολλοί εγχώριοι είχαν ασπαστεί το Ισλάμ. Όταν ο Βυζαντινός στόλος έπιασε μερικούς τέτοιους εξισλαμισμένους εγχώριους Κρητικούς (όπως ο Φώτιος που αναφέρεται παρακάτω) στην δυτική ακτή της Πελοποννήσου (με ένα τέχνασμα όπου οι Ρωμαίοι μεταβίβασαν τα καράβια από το Αιγαίο στον Κορινθιακό κόλπο μέσω της ξηράς του Ισθμού), τους τιμώρησε πιο βάναυσα και από τους «γνήσιους» Άραβες γδέρνοντάς τους ζωντανούς («τοὺς μὲν τῆς σαρκὸς δορὰν ἀφαιρούμενος, καὶ μᾶλλον τοὺς ἀρνησαμένους τὸ βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ»):

[Bas1.30]   Ἕτερος δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς Κρήτης ἀντηγείρετο στόλος. Σαὴτ γὰρ τοῦ Ἀπόχαψ ἀρχηγοῦ τῆς Κρήτης ὑπάρχοντος Φωτιός τις ἀνὴρ πολεμιστὴς καὶ δραστήριος παρ’ αὐτοῦ κατὰ Ῥωμαίων ἐστέλλετο μετὰ ἑπτὰ καὶ εἴκοσι κουμπαρίων καὶ πλήθους μυοπαρώνων καὶ πεντηκοντόρων, ἃς δὴ γαλέας κατονομάζειν εἰώθασιν, ὃς ἐξορμήσας ἐκ Κρήτης τὰς ἐν τῷ Αἰγαίῳ νήσους καὶ τὰς παραλίους κατεληΐζετο καὶ μέχρι τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ Προικοννήσου κατέλαβε, τὰ παρατυχόντα ἀνδραποδιζόμενός τε καὶ διαφθείρων. τούτῳ συναντήσας μετὰ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στόλου ὁ πατρίκιος Νικήτας καὶ δρουγγάριος τῶν πλωΐμων ὁ Ὠορύφας καὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στόλου κατάρχειν λαχὼν περὶ τὸ στόμα τοῦ Αἰγαίου παρὰ τὴν Καρδίαν, καὶ μάχην καρτερὰν συστησάμενος, εὐθὺς τὰ μὲν εἴκοσι τῶν Κρητικῶν σκαφῶν τῷ ὑγρῷ πυρὶ συγκατέφλεξε, καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς βαρβάρους μάχαιρα καὶ πῦρ καὶ ὕδωρ διεμερίσαντο. ὅσα δὲ τὸν ἐκ τῆς ναυμαχίας καὶ τὸν ἐκ τῆς θαλάσσης διέφυγον κίνδυνον, φυγῇ τὴν σωτηρίαν ἐπραγματεύσαντο.

[Bas1.31]   Ἀλλὰ καίπερ οὕτως δεινῶς θραυσθέντες οἱ Κρῆτες οὐκ ἠγάπησαν ἠρεμεῖν, ἀλλὰ πάλιν τῶν κατὰ θάλασσαν ἀντείχοντο πραγμάτων καὶ λῃστρίδας ἐξαρτυσάμενοι ναῦς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὰς κάτωθεν αὐτῆς νήσους ἐλύπουν, τὸν ἄνωθεν ῥηθέντα Φώτιον ναύαρχον ἔχοντες. ἐξορμᾷ καὶ κατὰ τούτων ὁ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στόλου ἐξηγούμενος Νικήτας πατρίκιος ὁ Ὠορύφας, ἐπιφόρῳ δὲ καὶ αἰσίῳ χρησάμενος πνεύματι δι’ ὀλίγων ἡμερῶν καταλαμβάνει τὴν Πελοπόννησον καὶ τῷ λιμένι προσίσχει τῶν Κεγχρεῶν. μαθὼν δέ, ὅτι τὰ τῶν ἐχθρῶν σκάφη τὰ δυτικώτερα μέρη Πελοποννήσου ληΐζεται, Μεθώνην καὶ Πύλον καὶ Πάτρας καὶ τὰ προσεχῆ Κορίνθῳ χωρία, βουλὴν βουλεύεται συνετὴν καὶ σοφήν. ἰλιγγιάσας γὰρ περιοδεῦσαι τὴν Πελοπόννησον διά τε Ταινάρου καὶ Μαλεοῦ, καὶ χιλίων μιλίων μῆκος τηνάλλως ἀναμετρήσασθαι καὶ τοῦ προσήκοντος ὑστερῆσαι καιροῦ, ὡς εἶχεν, εὐθὺς ἐν νυκτὶ διὰ τοῦ κατὰ Κόρινθον ἰσθμοῦ, πολυχειρίᾳ χρησάμενος, πρὸς τὴν ἐκεῖθεν θάλασσαν κατὰ τὸ ξηρὸν διαβιβάζει τὰς ναῦς. ἐμβιβάσας τε τὸν λαὸν ἐν αὐταῖς ἔργου εἴχετο. καὶ οὕτω μηδὲν πεπυσμένοις περὶ αὐτοῦ τοῖς πολεμίοις αἰφνίδιον ἐπιτίθεται καὶ τῷ παρ’ ἐλπίδας δέει συγχέας καὶ συνταράξας αὐτῶν τοὺς λογισμοὺς οὐδὲ συστῆναι καὶ ἀλκῆς μνησθῆναι συνεχώρησεν, ἀλλ’ εὐθὺς ἰδεῖν πρὸς φυγήν. τὰς μὲν οὖν πυρπολήσας, τὰς δὲ καταποντώσας τῶν πολεμίων νεῶν, καὶ τῶν βαρβάρων τοὺς μὲν ἀνελὼν τῷ ξίφει, τοὺς δὲ ὑποβρυχίους τῷ βυθῷ ποιησάμενος, καὶ τὸν τῶν νεῶν ἀρχηγὸν ἀνελών, τοὺς λοιποὺς διασκεδασθῆναι κατὰ τὴν νῆσον ἠνάγκασεν. αὐτὸς δὲ σαγηνεύων ὕστερον καὶ ζωγρῶν διαφόροις τιμωρίαις ὑπέβαλλε, τοὺς μὲν τὴν τῆς σαρκὸς  δορὰν ἀφαιρούμενος, καὶ μᾶλλον τοὺς ἀρνησαμένους τὸ βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ, τοῦτο παρ’ αὐτῶν ἀφαιρεῖσθαι λέγων καὶ οὐδὲν ἴδιον, ἐκ δὲ τῶν ἱμάντας ἀπὸ τοῦ ἰνίου ἄχρι τῶν σφυρῶν μετ’ ὀδύνης ἐξέλκων, ἄλλους σχοινίοις αἰωρῶν, εἶτα πρὸς λέβητας πίσσης καχλαζούσης μεστοὺς καθιμῶν, καὶ ἄλλους παντοίαις ἄλλαις κακῶν καθυποβάλλων δέαις. καὶ ταῦτα διαπραξάμενος δέος εἰς αὐτοὺς ἐνέβαλε, καὶ ὀκνηροτέρους ἐποίησε, μὴ κατὰ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας ἐκστρατείας ἐκπέμπειν.

(συνέχεια στο μέρος #3)

Advertisements

2 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

2 responses to “Εθνολογικές παρατηρήσεις στον Σκυλίτση #2

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    “Ὠορύφας”

    Γνωρίζεις κάτι για την καταγωγή του ? Το όνομα δεν μοιάζει αραβικό ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s