Ο εκφραστικός διπλασιασμός στα αρχαία ελληνικά υποκοριστικά

Τα ονόματα των αρχαίων Ελλήνων είναι ως επί το πλείστον σύνθετα και προσηγορικά. Το όνομα Μενέλαος δηλώνει αυτόν που «μένει να αντιμετωπίσει έναν αντίπαλο λαό (=στρατό)», ενώ το όνομα Θρασύμαχος δηλώνει αυτόν που είναι «θρασύς/θαρσύς στην μάχη». Από νωρίς τα σύνθετα αυτά ονόματα απαντούν σε υποκοριστικές μορφές, όπως λ.χ. Πάτροκλος αντί για Πατροκλεϝῆς ~ Πατροκλῆς. Οι αρχαίοι Έλληνες επίσης είχαν ένα σύστημα σχηματισμού υποκοριστικών (“Κurzname”) ονομάτων που χρησιμοποιούσε τον εκφραστικό διπλασιασμό (expressive gemination). Δηλαδή από το δεύτερο συνθετικό έμενε μόνο το αρχικό σύμφωνο το οποίο συνήθως διπλασιαζόταν, έτσι ώστε να δηλώσει ότι πρόκειται για υποκοριστικό. Οι αρχαίοι γραμματείς θεωρούσαν το όνομα Ναυσικάα ως υποκοριστική μορφή του Ναυσικάστη το οποίο όριζαν ως «κεκασμένη (ὅ ἐστι κεκοσμημένη) ταὶς ναυσί» (στολίδι των καραβιών).

expressive gemination

Τα ονόματα που έχουν ως δεύτερο συνθετικό τα -μαχος/-μένης/-μήδης/-μέδων έχουν υποκοριστικές μορφές σε -μμας/-μμις/-μμος. Ορίστε οι μορφές που απαντούν σε επιγραφές και αρχαία κείμενα:

mmas

Το όνομα Ἀλεξόμμας προφανώς είναι υποκοριστική μορφή του Ἀλεξομενός, το Ἐχέμμας των Ἐχέμαχος/Ἐχεμένης/Ἐχεμήδης, το Λαόμμας των Λαόμαχος/Λαομένης/Λαομέδων, ενώ τα Κλεόμμας/Κλέομμις είναι υποκοριστικές μορφές των Κλεόμαχος/Κλεομένης. Να παρατηρηθεί επίσης η υποκοριστική μορφή Πτολέμμας του ονόματος Πτολεμαῖος.

mmas2

Αντίστοιχα, υποκοριστικές μορφές σε -κκας/-κκος/-κκις αντιστοιχούν στα δεύτερα συνθετικά -κράτης/-κήδης/-κύδης:

kkas

Έτσι, το Ἀνδρόκκας είναι υποκοριστική μορφή των Ἀνδροκράτης/Ἀνδροκύδης ίσως και των Ἀνδροκλῆς/Ἀνδροκλείδας (για τα οποία όμως υπάρχει και το Ἄνδροκλος).

Αντίστοιχα τα υποκοριστικά σε -ττας/-ττος/-ττις αντιστοιχούν στα δεύτερα συνθετικά -τιμος/-τέλης λ.χ. Θεόττας ~ Θεότιμος/Θεοτέλης.

ttas

Advertisements

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Ελληνική γλώσσα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s