Η Θρακική γλώσσα #1: Προλεγόμενα

Η γλώσσα των αρχαίων Θρακών δυστυχώς δεν έχει καταγραφεί ικανοποιητικά. Εκτός από 2-3 σύντομες επιγραφές που παραμένουν μέχρι σήμερα αμετάφραστες, η γνώση μας για τη γλώσσα αυτή προέρχεται από την γλωσσολογική ανάλυση των θρακικών ανθρωπωνυμίων, τοπωνυμίων, φυλωνυμίων, θεωνυμίων και «γλωσσών» (λήμματα των αρχαίων λεξικογράφων). Μόνο ένα μικρό μέρος του υλικού αυτού μπορεί να ετυμολογηθεί με σχετική σιγουριά. Η γνώση που αποκτούμε από αυτές τις πιο σίγουρες ετυμολογίες είναι ότι πρόκειται για μια σατεμοποιημένη ινδο-ευρωπαϊκή (ΙΕ) γλώσσα. Επομένως η συζήτησή μας πρέπει να ξεκινήσει από τον ορισμό του ισόγλωσσου centum-satem.

H μητρική ΠΙΕ γλώσσα είχε τεσσάρων ειδών υπερωικούς φθόγγους. Η άηχη σειρά είχε το απλό κλειστό *k, το ουρανωμένο *k’ και το χειλοϋπερωικό *kw. Στην λέξη «κακιά» (/kak’a/) το πρώτο κάππα είναι απλό και το δεύτερο ουρανωμένο. Η ηχηρή σειρά είχε το απλό κλειστό *g, το δασύ κλειστό *gh, τα ουρανωμένα ανάλογά τους (*g’,g’h) και τα χειλοϋπερωικά *gw και *gwh. Έτσι έχουμε:

άηχη σειρά: *{k,k’,kw}    και

ηχηρή σειρά *{g,g’,gh,g’h,gw,gwh}

Από ένα σημείο και μετά οι θυγατρικοί κλάδοι της ΠΙΕ άρχισαν να απλοποιούν το υπερωικό τους σύστημα. Οι γλώσσες που ονομάζουμε centum συγχώνευσαν τα απλά με τα ουρανωμένα σε απλά, ενώ οι γλώσσες τύπου satem συγχώνευσαν τα απλά με τα χειλοϋπερωικά σε απλά και συριστικοποίησαν τα ουρανωμένα (*k’>s και *g’,g’h > z). Έτσι το υπερωικό σύστημα των γλωσσών centum απλοποιήθηκε σε:

άηχη σειρά: *{k,kw}

ηχηρή σειρά: *{g,gh,gw,gwh}

ενώ το υπερωικό σύστημα των γλωσσών satem απλοποιήθηκε σε *{k,g} και προέκυψαν οι νέοι συριστικοί φθόγγοι *{s,z}.

Τα ονόματα centum και satem προέκυψαν από τη λατινική και την αρχαία περσική λέξη για «εκατό». Η αποκατεστημένη ΠΙΕ μορφή είναι *k’m.tom το οποίο έγινε ἑκατόν στα ελληνικά, centum στα λατινικά, hundred στα αγγλικά ενώ έγινε satəm στην αρχαία περσική, šimtas στα λιθουανικά και sŭto στην παλαιοσλαβωνική (το οποίο ,όπως έχει παρατηρηθεί, έχει ανώμαλο φωνηεντισμό μιας και η αναμενώμενη μορφή είναι **sęto/sǫto και γι΄αυτό μερικοί γλωσσολόγοι το θεωρούν σκυθικό/ιρανικό δάνειο στην πρωτο-σλαβική).

Όταν εξετάζουμε τα ψίχουλα των παλαιοβαλκανικών γλωσσών προσπαθώντας να καταλάβουμε εάν ήταν centum ή satem πρέπει να λάβουμε υπόψη δύο επικουρικά συμπεράσματα:

1) Η συριστικοποίηση πρέπει να παρατηρηθεί πριν από οπίσθια φωνήεντα (a,o), γιατί πριν από εμπρόσθια φωνήεντα (e,i) η συριστικοποίηση μπορεί να είναι δευτερογενής και άσχετη με τη σατεμοποίηση. Λ.χ. το λατινικό cancellus εισήλθε νωρίς στα ελληνικά σαν κάγκελον πριν την υστερολατινική προστριβοποίηση που οδήγησε στο ιταλικό cancello (/kantsello/), ενώ το αγγλικό cancel (/kansel/) προέρχεται από μια γαλλολατινογενή πηγή στην οποία το προστριβόμενο είχε ήδη συριστικοποιηθεί (-ke->-tse->-se-). Και στις τρεις περιπτώσεις όμως το αρκτικό κάππα που βρίσκεται πριν από το οπίσθιο /a/ διατήρησε την κλειστότητά του (μόνο στην σύγχρονη γαλλική συριστικοποιήθηκε και σε αυτή την θέση λ.χ. chanceler).

2) Η απόδειξη χειλικής εξέλιξης των χειλοϋπερωικών είναι απόδειξη κατάταξης στην ομάδα centum. Επειδή στην ομάδα centum, οι χειλοϋπερωικοί φθόγγοι έμειναν ανεξάρτητοι, σε πολλές περιπτώσεις εξελίχθηκαν σε χειλικούς φθόγγους: έτσι το *gwous έγινε βοῦς στήν ελληνική, bōs στην λατινική και bo στην (κελτική) ιρλανδική. Οι γλώσσες τύπου satem δεν εμφανίζουν ποτέ αυτήν την τροπή, επειδή όπως είπαμε συγχώνευσαν τα  χειλοϋπερωικά με τα απλά υπερωικά.

Ας επιστρέψουμε τώρα στην αρχαία θρακική γλώσσα. Η γλώσσα αυτή ανήκε σε ένα ευρύτερο Δακο-Θρακικό συνεχές το οποίο εμφάνιζε έναν Θρακικό πόλο στα νοτιοανατολικά και έναν Δακο-Μυσικό πόλο στα βορειοδυτικά. Αν και οι αρχαίοι συγγραφείς θεωρούσαν ότι όλο αυτό το συνεχές μιλούσε την ίδια «θρακική» γλώσσα, οι γλωσσολόγοι σήμερα πιστεύουν ότι υπήρχαν δύο διαφορετικά (Δακο-Μυσική και Θρακική) αλλά συγγενικά γλωσσικά συστήματα. Ο Θρακικός πόλος χαρακτηρίζεται τοπωνυμικά από τα επιθήματα -bria (Σηλυβρία, Πολτυόμβρια, Μεσημβρία), –diza και -para, ενώ ο Δακο-Μυσικός από τα επιθήματα -deva/-dava/-dova (λ.χ. το σημερινό βουλγαρικό όνομα της Φιλιππουπόλεως Plovdiv προέρχεται από την θρακική μετάφραση Pulpudeva του ελληνικού όρου). Οι δύο τοπωνυμικές κατηγορίες εμφανίζουν σημαντική αλληλοεπικάλυψη. Έτσι το τοπωνύμιο Dardapara εμφανίζεται στην Δαρδανική ΝΑ Σερβία μαζί με τα δυτικότερα  Thermidava και Quemedava, ενώ στην περιοχή του σημερινού Kratovo το τοπωνύμιο Tranupara εμφανίζεται δίπλα στο Itadeva.

bria para diza

Οι Θράκες εμφανίζονται ήδη στην Ιλιάδα (γραμμένη ~ 750 π.χ.) σαν σύμμαχοι των Τρώων, όπου οι δυτικότεροι αυτών εμφανίζονται να κατοικούν την περιοχή της μετέπειτα μακεδονικής Μυγδονίας. Περί το 520 π.Χ. ο γεωγράφος Εκαταίος ο Μιλήσιος θεωρεί τον ποταμό Αξιό σαν το δυτικό όριο της Θράκης.

Έτσι στην ραψωδία 14 της Ιλιάδας, που φέρει τον τίτλο «Διός ἀπάτη» όταν η Ήρα ξεκινάει από τον Όλυμπο για να ξελογιάσει και να κοιμίσει τον Δία που βρίσκεται στο όρος Ίδα της Τρωάδος ακολουθεί την παρακάτω διαδρομή:

[Ιλιάς, 14.224-31]

Ἥρη δ᾽ ἀΐξασα λίπεν ῥίον Οὐλύμποιο,
Πιερίην δ᾽ ἐπιβᾶσα καὶ Ἠμαθίην ἐρατεινὴν
σεύατ᾽ ἐφ᾽ ἱπποπόλων Θρῃκῶν ὄρεα νιφόεντα
ἀκροτάτας κορυφάς: οὐδὲ χθόνα μάρπτε ποδοῖιν:
ἐξ Ἀθόω δ᾽ ἐπὶ πόντον ἐβήσετο κυμαίνοντα,
Λῆμνον δ᾽ εἰσαφίκανε πόλιν θείοιο Θόαντος.
ἔνθ᾽ Ὕπνῳ ξύμβλητο κασιγνήτῳ Θανάτοιο,

Δηλαδή, έφυγε από την κορυφή του Ολύμπου, πέρασε από την Πιερία και την «ἐρατεινή» Ημαθία, στη συνέχεια πέρασε πάνω από τις υψηλές κορυφές των χιονισμένων βουνών των Θρακών που εκτρέφουν άλογα , χωρίς τα πόδια της να τις ακουμπήσουν, και από την χερσόνησο του Άθωνος πέρασε στην κυματώδη θάλασσα και βρέθηκε στη Λήμνο.

Στο άλλο [ανατολικό] άκρο του Θρακικού συνεχούς, ο Όμηρος αναφέρει σαν βαλκανικούς συμμάχους των Τρώων τους Θράκες που κατοικούν στα παράλια του Ελλησπόντου, μαζί με τους Κίκωνες και τους Παίονες που κατοικούν στην Ανατολική όχθη του Αξιού.

[Ιλιάς, 2.844-50]

αὐτὰρ Θρήϊκας ἦγ᾽ Ἀκάμας καὶ Πείροος ἥρως

ὅσσους Ἑλλήσποντος ἀγάρροος ἐντὸς ἐέργει.

Εὔφημος δ᾽ ἀρχὸς Κικόνων ἦν αἰχμητάων

υἱὸς Τροιζήνοιο διοτρεφέος Κεάδαο.

αὐτὰρ Πυραίχμης ἄγε Παίονας ἀγκυλοτόξους

τηλόθεν ἐξ Ἀμυδῶνος ἀπ᾽ Ἀξιοῦ εὐρὺ ῥέοντος,

Ἀξιοῦ οὗ κάλλιστον ὕδωρ ἐπικίδναται αἶαν.

Το ότι οι Παίονες εμφανίζονται σαν μη Θρακικός λαός δεν μας εκπλήσσει. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε τίποτε για την Παιονική γλώσσα και οι μόνες πληροφορίες που έχουμε γι΄αυτούς από την αρχαία γραμματεία είναι ότι αναφέρονται σαν ένας «βάρβαρος» (μη ελληνόφωνος) λαός που διακρίνεται τόσο από τους Θράκες όσο και από τους Ιλλυριούς με μερικούς μύθους να τους συνδέουν με τους Φρύγες. Από την άλλη, το γιατί οι μυθικοί Κίκωνες αναφέρονται χωριστά από τους Θράκες δεν το γνωρίζουμε διότι το φύλο αυτό δεν υπήρχε κατά την κλασσική περίοδο. Πάντως, οι περιγραφές τόσο του Ηροδότου όσο και του Θουκυδίδη δείχνουν ότι η δυτικότερη Θράκη του Εκαταίου (η περιοχή μεταξύ του Αξιού και του Νέστου που αργότερα έγινε ανατολική Μακεδονία) ήταν μια «μακεδονική σαλάτα» κατοικούμενη από Θρακικά, Παιονικά, «Πελασγικά» και Φρυγικά φύλα.

Κάποια θρακικά φύλα διέσχισαν τον Ελλήσποντο (κατά πάσα πιθανότητα μαζί με τους Φρύγες , οι οποίοι με πολλαπλά κύματα μετανάστευσαν στην Μικρά Ασία κατά την περίοδο μεταξύ του 11ου και του 9ου π.Χ. αιώνα) και εγκαταστάθηκαν στην ΒΔ Μικρά Ασία, όπου συναντούμε τους Βιθυνούς και τους Μυσούς κατά την κλασική περίοδο, αλλά και τους Δαρδανούς που άφησαν το όνομά τους στα Δαρδανέλια. Αν και οι Τρώες της εποχής του «Τρωικού πολέμου» [Wilusa, 13ος π.Χ. αι.] ήταν κατά πάσα πιθανότητα λουβιανόφωνοι όπως και οι λοιποί λαοί Arzawa, το γεγονός ότι ήδη στην Ιλιάδα, που γράφθηκε 500 χρόνια αργότερα περί το 750 π.Χ., ο όρος «Δαρδανός»  θεωρείται πρακτικά συνώνυμος του όρου «Τρώας», δείχνει ότι οι ραψωδοί είχαν επηρεαστεί από την σύγχρονή τους δημογραφική κατάσταση (η τοποθέτηση των Φρυγών και των Μυσών στην Μικρά Ασία είναι ένα άλλο αναχρονιστικό στοιχείο της Ιλιάδος).

Αλλά ας επιστρέψουμε στους Ομηρικούς Θράκες. Όταν ο Οδυσσέας και ο Διομήδης πάνε ένα βράδυ να κατασκοπεύσουν το στρατόπεδο των «Τρώων τὲ καὶ ἐπικούρων» εισέρχονται σε αυτό από τη μεριά που κοιμάται μια νεοφερμένη φουρνιά Θρακών των οποίων αρχηγός ήταν ο Ῥῆσος. Αφού τους έσφαξαν ενώ κοιμόταν, ο Οδυσσέας και ο Διομήδης έκλεψαν τα άσπρα άλογα του Ρῆσου. Ο τόπος καταγωγής αυτών των Θρακών δεν μας δίδεται, αλλά το όνομα του πατέρα του Ρήσου Ἠιονεύς προέρχεται από την λέξη ἠιών = ακτή, όχθη και μπορεί να προέκυψε από συσχέτιση με την ερετριακή αποικία Ἠιών  στο δέλτα του Στρυμόνα. Κατά την κλασική εποχή, ο Ρήσος λατρεύεται σαν τοπικός ήρωας σε εκείνα τα μέρη. Επίσης, μία από τις πολλές γυναίκες του πολύγαμου Πριάμου ήταν η Καστιάνειρα από την Αἰσύμη, η οποία συνήθως ταυτίζεται με την Θρακική Οἰσύμη της κλασικής περιόδου, που βρισκόταν στην ακτή του Παγγαίου. Στον στίχο [23.230] της Ιλιάδος απαντάται και ό όρος «Θρηϊκιος πόντος» για το Θρακικό πέλαγος (~ το μέρος του Αιγαίου βορείως της Λήμνου).

οἳ δ᾽ἄνεμοι πάλιν αὖτις ἔβαν οἶκον δὲ νέεσθαι
Θρηΐκιον κατὰ πόντον: ὃ δ ᾽ἔστενεν οἴδματι θύων.
Πηλεΐδης δ᾽ἀπὸ πυρκαϊῆς ἑτέρωσε λιασθεὶς

Σχετικά με την ετυμολογία του εθνωνυμίου Θράκες, οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι πρόκειται για ελληνικό εξωνύμιο, το οποίο οι ίδιοι οι Θράκες μάλλον δεν χρησιμοποιούσαν στην γλώσσα τους. Στα λατινικά, ο όρος Bessus (~ «Βῆσ(σ)ος/Βέσ(σ)ος/Βησός») από ένα σημείο και μετά χρησιμοποιείται για όλους τους Θράκες auxilia και ο όρος lingua Bessica χρησιμοποιείται για να περιγράψει την γλώσσα των αρχαίων Θρακών. O Jeremy McInerney στις σελίδες 130-132 του αξιέπαινου βιβλίου του “The Folds of Parnassos: Land and Ethnicity in Ancient Phokis” (Texas University Press, 1999) αφού παρουσιάζει όλες τις αναφορές σε μυθικούς «Θράκες» που κάποτε κατοικούσαν στον Παρνασσό και σε άλλα μέρη της κεντρικής Ελλάδος επιχειρεί την εξής ετυμολογία του ονόματος Θράκες:

σελίδες 131-132

… they [Thrakians] were associated with mountains and the wilds. This intepretation becomes even more plausible if the name of the Thrakians is derived from the root τραχ-; they are “the rough ones”, and the “people of the rough places.” […] The term Thrakian arose as a description of the Highlanders of Helikon, Parnassos, and southern Macedon. The citizens of Abai and Daulis were no more descended from the Thrakians of the Danube than they were from the Argives. Rather, the tradition that made them Thrakian was a distorted memory of their origins as mountain herders before they settled in the Archaic period.

Δηλαδή, σύμφωνα με τον McInerney, o όρος «Θρᾷξ» περιέχει την ρίζα θρακ- που είναι  η εναλλακτική εκδοχή της ρίζας τραχ- που προκύπτει από την εφαρμογή του νόμου του Grassmann πάνω στην αρχική ρίζα θραχ- (λ.χ. ρίζα θριχ- > ἡ θρῖξ, τῆς τριχός, Πετθαλοί ~ Φετταλοί, φάτνη ~ πάθνη > παχνί κλπ) και, κατά συνέπεια, οι «Θράκες» είναι αυτοί «με τους τραχείς τρόπους» , « που κατοικούς σε τραχείς τόπους». Πριν αποκτήσει την ειδική εθνική σημασία σαν εξωνύμιο για τον λαό της ανατολικής Βαλκανικής ο όρος χρησιμοποιούνταν και για τα ελληνόφωνα ορεσίβια και ποιμενικά φύλα του ελλαδικού χώρου και αυτό δημιούργησε τους μύθους σύμφωνα με τους οποίους «Θράκες» κάποτε κατοικούσαν σε μέρη όπως ο Παρνασσός.

Αν και δέχομαι την άποψη του McInerney ότι ο όρος «Θρᾷξ» είχε κάποτε γενικότερη σημασία, ωστόσο πρέπει να πω ότι διαφωνώ με την προτεινόμενη ετυμολογία. Το γεγονός ότι σχεδόν πάντα ο όρος εμφανίζεται με δίφθογγο (Θρᾷξ, Θρῇξ, Θρᾷκη, Θρῇκη) δείχνει ότι η αρχική ρίζα πρέπει να ήταν κάτι σαν *θρα-ικ- ίσως με ένα δίγαμμα ή σίγμα ανάμεσα το οποίο εξαφανίστηκε (*θρασ-ικ-, θραϝ-ικ-) και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να σχετίζεται με την λέξη τραχύς. Σίγουρα ταυτίζεται με το όνομα του ανέμου Θρασκίας ~ Θρᾳκίας, αλλά δεν μπορώ να πω εάν οι Θράκες ήταν αρχικά «οι βόρειοι» ~ «αυτοί που κατοικούν στα μέρη απ΄όπου φυσά ο βόρειος άνεμος» ή αν ο Θρᾳκίας είναι ο άνεμος που έρχεται από τους «βόρειους» Θρᾷκες.

Είπα παραπάνω ότι για τους αρχαίους συγγραφείς ολόκληρο το Δακο-Θρακικό συνεχές θεωρούνταν «ομόγλωσσο» και «ομόφυλο». Ἐτσι ο Ηρόδοτος πίστευε ότι οι Θράκες ήταν ο δεύτερος πιο πολυπληθής λαός του κόσμου μετά τους Ινδούς και εάν μπορούσαν να ενωθούν πολιτικά θα γινόταν ακαταμάχητοι:

[5.3] [1] Θρηίκων δὲ ἔθνος μέγιστον ἐστι μετά γε Ἰνδοὺς πάντων ἀνθρώπων· εἰ δὲ ὑπ᾽ ἑνὸς ἄρχοιτο ἢ φρονέοι κατὰ τὠυτό, ἄμαχόν τ᾽ ἂν εἴη καὶ πολλῷ κράτιστον πάντων ἐθνέων κατὰ γνώμην τὴν ἐμήν. ἀλλὰ γὰρ τοῦτο ἄπορόν σφι καὶ ἀμήχανον μή κοτε ἐγγένηται, εἰσὶ δὴ κατὰ τοῦτο ἀσθενέες. [2] οὐνόματα δ᾽ ἔχουσι πολλὰ κατὰ χώρας ἕκαστοι, νόμοισι δὲ οὗτοι παραπλησίοισι πάντες χρέωνται κατὰ πάντα, πλὴν Γετέων καὶ Τραυσῶν καὶ τῶν κατύπερθε Κρηστωναίων οἰκεόντων.

Ο Στράβων από την άλλη πίστευε σε μια διπλή γλωσσική εξίσωση α=β=γ όταν λέει ότι οι Δάκες ήταν ομόγλωσσοι των Γετών και οι Γέτες των Θρακών:

 [7.3.10] ἔτι γὰρ ἐφ᾽ ἡμῶν Αἴλιος Κάτος μετῴκισεν ἐκ τῆς περαίας τοῦ Ἴστρου πέντε μυριάδας σωμάτων παρὰ τῶν Γετῶν, ὁμογλώττου τοῖς Θρᾳξὶν ἔθνους, εἰς τὴν Θρᾴκην

[7.3.13] ῥεῖ δὲ δι᾽ αὐτῶν Μάρισος ποταμὸς εἰς τὸν Δανούιον, ᾧ τὰς παρασκευὰς ἀνεκόμιζον οἱ Ῥωμαῖοι τὰς πρὸς τὸν πόλεμον: καὶ γὰρ τοῦ ποταμοῦ τὰ μὲν ἄνω καὶ πρὸς ταῖς πηγαῖς μέρη μέχρι τῶν καταρακτῶν Δανούιον προσηγόρευον, ἃ μάλιστα διὰ τῶν Δακῶν φέρεται, τὰ δὲ κάτω μέχρι τοῦ Πόντου τὰ παρὰ τοὺς Γέτας καλοῦσιν Ἴστρον: ὁμόγλωττοι δ᾽ εἰσὶν οἱ Δακοὶ τοῖς Γέταις. παρὰ μὲν οὖν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Γέται γνωρίζονται μᾶλλον διὰ τὸ συνεχεῖς τὰς μεταναστάσεις ἐφ᾽ ἑκάτερα τοῦ Ἴστρου ποιεῖσθαι καὶ τοῖς Μοισοῖς ἀναμεμῖχθαι: καὶ τὸ τῶν Τριβαλλῶν δ᾽ ἔθνος, Θρᾳκικὸν ὄν, τὸ αὐτὸ πέπονθε τοῦτο.

Όπως είπα, οι γλωσσολόγοι σήμερα δεν συμμερίζονται αυτήν την πεποίθηση ομογλωσσίας των αρχαίων συγγραφών. Η γλωσσολογική ανάλυση δείχνει ότι ο Δακο-Μυσικός πόλος εμφανίζει ορισμένες φωνολογικές διαφορές από τον Θρακικό. Το πιο πιθανό είναι ότι η αίσθηση των αρχαίων συγγραφέων περί μίας και ενιαίας «θρακικής» γλώσσας ήταν ανάλογη με την αίσθηση των Βυζαντινών περί μίας και ενιαίας «φραγκικής» γλώσσας γι΄αυτό που σήμερα ονομάζουμε λατινογενείς γλώσσες (ιταλικά, γαλλικά, ισπανικά κλπ). Ο ασφαλέστερος τρόπος για να διαβάσουμε αυτή την δακο-θρακική ομογλωσσία είναι να θεωρήσουμε ότι κουτσά-στραβά ένας Θράκας μπορούσε να συνεννοηθεί με έναν Δάκα όπως ένας Ιταλός σήμερα μπορεί κουτσά-στραβά να μιλήσει με έναν Ισπανό.

Πάντως, ο Ξενοφών ξεκαθαρίζει ότι χρησιμοποίησε έναν διερμηνέα για να μιλήσει με τον Θράκα βασιλιά Σεύθη:

[Ανάβασις, 7.2.19] ἐπεὶ δὲ ᾔσθετο, προπέμπει τὸν ἑρμηνέα ὃν ἐτύγχανεν ἔχων, καὶ εἰπεῖν κελεύει Σεύθῃ ὅτι Ξενοφῶν πάρεστι βουλόμενος συγγενέσθαι αὐτῷ. οἱ δὲ ἤροντο εἰ ὁ Ἀθηναῖος ὁ ἀπὸ τοῦ στρατεύματος.

[Ανάβασις, 7.3.25] σχολάζει γὰρ ἤδη, ἐγὼ δὲ οὐδέπω. ἀκούσας Σεύθης τὴν φωνὴν ἠρώτα τὸν οἰνοχόον τί λέγει. ὁ δὲ οἰνοχόος εἶπεν: ἑλληνίζειν γὰρ ἠπίστατο. ἐνταῦθα μὲν δὴ γέλως ἐγένετο.

Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τον όρο «θρᾳκίζειν» για το «μιλάω θρακικά» και το επίρρημα «θρᾳκιστί» για το «στα θρακικά», όπως λ.χ. ο Στράβων γράφει ότι:

[7.6.1] εἶτα Μεσημβρία Μεγαρέων ἄποικος, πρότερον δὲ Μενεβρία, οἷον Μένα πόλις, τοῦ κτίσαντος Μένα καλουμένου, τῆς δὲ πόλεως βρίας καλουμένης θρᾳκιστί: ὡς καὶ ἡ τοῦ Σήλυος πόλις Σηλυμβρία προσηγόρευται, ἥ τε Αἶνος Πολτυμβρία ποτὲ ὠνομάζετο.

«βρία» είναι η πόλις «θρᾳκιστί».

Το μέχρι πότε επιβίωσε η Θρακική γλώσσα δεν μας είναι ξεκάθαρο. Ο θρακικός πόλος του Δακο-θρακικού συνεχούς βρίσκεται νοτίως της γραμμής του Jireček και, κατά συνέπεια, ο εξελληνισμός ήταν ο κανόνας στα αστικά κέντρα. Επί της γραμμής ο εκλατινισμός ήταν ισόβαθμος του εξελληνισμού, ενώ τα απομονωμένα στα βουνά θρακικά φύλα όπως οι Βέσοι κατάφεραν να διατηρήσουν τη γλώσσα τους μέχρι την περίοδο του σλαβικού εποικισμού. Έχει ενδιαφέρον ότι το βουλγαρικό όνομα της Φιλιππουπόλεως Plovdiv προέρχεται από το θρακικό Pulpudeva, δηλαδή από την θρακική μετάφραση του ελληνικού Φιλιππούπολις.

Το 570 μ.Χ. ο Αντωνίνος Πλακέντιος αναφέρει ότι η «Βεσσική» γλώσσα ακόμα ομιλιόταν από μοναχούς που ζούσαν σε μοναστήρια του όρους Σινά.

Μετά από αυτήν την γενική εισαγωγή μπορούμε να περάσουμε στην γλωσσολογική μελέτη της Θρακικής γλώσσας.

(συνέχεια στο μέρος #2)

Advertisements

Leave a comment

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s