Οι «Γραικοί» του Πορφυρογέννητου #2: διαβάζοντας το «Περὶ τῶν Θεμάτων»

(συνέχεια από μέρος #1)

Ας πάμε τώρα στο κείμενο του Πορφυρογέννητου:

0) Εισαγωγή:

Thematibus1

Γράφει ο Πορφυρογέννητος ότι θα αναφέρει την ιστορία των ονομάτων των Θεμάτων επειδή πολλοί δεν την γνωρίζουν και αναφέρει ότι κάποια ονόματα «αρχαϊζουν» ενώ άλλα είναι πιο πρόσφατα. Δεν υπήρχε ανέκαθεν η θεματική οργάνωση, αλλά στα παλαιότερα χρόνια, όταν οι αυτοκράτορες ήγαν τον στρατό στον πόλεμο, υπήρχαν λεγεώνες όπως λ.χ. η «Kεραυνοβόλος» (Legio XII Fulminata) ή η «Θετταλική». Σε κάποια φάση οι αυτοκράτορες έπαυσαν να άγουν τον στρατό και έτσι προέκυψαν τα Θέματα και οι Θεματικοί Στρατηγοί. Εδώ έχει κάνει ένα πρώτο λάθος, γιατί οι αυτοκράτορες είχαν παύσει να πολεμούν πολύ πριν την θεματική οργάνωση (λ.χ. ο Ιουστιανιανός δεν πολέμησε ούτε σε μία από της μάχες της reconquista που φέρει το όνομά του. Ας είναι καλά ο Βελισάριος και ο Ναρσής). Συνεχίζει γράφοντας:

Νυνὶ δὲ στενοθείσης κατὰ τὲ τὰς ἀνατολὰς καὶ δυσμάς τῆς Ρωμαϊκῆς βασιλείας καὶ ἀκροτηριασθείσης ἀπό τῆς ἀρχῆς Ἡρακλείου τοῦ Λίβυος. Οἱ ἀπ΄ἐκείνου κρατήσαντες … καὶ ἑλληνίζοντες καὶ τὴν πάτριον καὶ Ρωμαϊκήν γλῶτταν ἀποβαλόντες … αὐτό γὰρ τὸ ὄνομα τοῦ θέματος ἑλληνικόν ἐστί καὶ οὐ Ρωμαϊκόν, ἀπό τῆς θέσεως ὀνομαζόμενον.

Δηλαδή, η τωρινή Ρωμαϊκή αυτοκρατορία έχει περιοριστεί στα ανατολικά και δυτικά της άκρα και επειδή ακροτηριάστηκε από τον καιρό της βασιλείας του Ηρακλείου του Λίβυος (Αρμένιος ήταν του οποίου ο πατέρας ήταν Έξαρχος Αφρικής). Αυτοί που εξουσίασαν μετά από αυτόν ασπάστηκαν την ελληνική (ἑλληνίζοντες) σαν επίσημη γλώσσα και απέβαλαν την πάτριο Ρωμαϊκή γλώσσα. Γι΄αυτό και το όνομα «θέμα» έχει ελληνική και όχι ρωμαϊκή ετυμολογία και σχετίζεται με τη λέξη «θέση».

Αμέσως βλέπουμε ότι για την γλώσσα ο όρος «ελληνική» χρησιμοποιείται χωρίς καμία αρνητική φόρτιση, αλλά βλέπουμε ότι ο Πορφυρογέννητος θεωρούσε σαν «πάτριο» γλώσσα της αυτοκρατορίας του την λατινική την οποία ονομάζει «ρωμαϊκή». Στα τέλη του επόμενου αιώνα, ο Σκυλίτσης, γράφοντας γύρω στο 1090 μ.Χ. είναι ο πρώτος βυζαντινός που έχει βρει μέχρι τώρα που ονομάζει την ελληνική «ρωμαϊκή φωνή», ενώ λίγο αργότερα από τον Σκυλίτση, η Άννα Κομνηνή  θα χρησιμοποιήσει τα ρήματα «ἑλληνίζω» και «ρωμαΐζω» ισοδύναμα με τη σημασία «μιλάω ελληνικά».

1) Θέμα Ανατολικόν:

Thematibus2 Anatolikon

Εδώ ο Πορφυρογέννητος γράφει ότι το «νῦν Ἀνατολικόν καλούμενον θέμα ὑπό 5 ἐθνῶν κατοικεῖται» και αποτελείται από 6 μέρη: Τα μέρη είναι Φρυγία Σαλουταρία, Λυκαονία, Παμφυλία, Πισιδία, Πακατιανή Φρυγία, Λυκία και τα Ανατολικά. Τα 5 έθνη είναι Φρύγες, Λυκάονες, Ίσαυροι, Πάμφυλοι και Πισιδοί. Μετά γράφει ότι οι λαοί αυτοί ήταν αυτόνομοι και ελεύθεροι και ο καθένας είχε τον δικό του ηγεμόνα μέχρι που «ἐδουλώθησαν [από τους Ρωμαίους] ἄπαντες καὶ ἐγένοντο συμμιγείς ὑπό μίαν ἀρχήν», δηλαδή  υποδουλώθηκαν από τους Ρωμαίους όλοι τους και αναμείχθηκαν ζώντας στο ίδιο κράτος.

Εδώ βλέπουμε ένα βασικό πρόβλημα στην γλώσσα του Πορφυρογέννητου. Γράφει ότι το τωρινό Ανατολικόν θέμα κατοικείται [ενεστώτας] από 5 έθνη και μετά γράφει ότι τα έθνη αυτά είχαν αρχίσει να «αναμειγνύονται» μεταξύ τους, χάνοντας με άλλα λόγια την ιδιαιτερότητά τους, από τον καιρό που έγιναν Ρωμαίοι πολίτες. Άρα εύκολα καταλαβαίνουμε ότι δεν υπήρχαν εθνοτικά Φρύγες, Λυκάονες, Ίσαυροι, Πάμφυλοι και Πισιδοί στα χρόνια του (10ος αιώνας), όπως δεν υπήρχαν πλέον και οι αντίστοιχες γλώσσες τους. Η αναφορά τους είναι αναχρονιστική και προϊόν αρχαιογνωσίας.

Τέλος, ο αυτοκράτορας γράφει ότι το Θέμα απέκτησε το όνομα Ανατολικόν επειδή «πρὸς ἡμᾶς τοὺς κατοικοῦντας τὸ Βυζάντιον πρὸς άνατολὴν κεῖται».  Με άλλα λόγια, δεν γνωρίζει ότι το θέμα των Ανατολικών πήρε το όνομά του από την εγκατάσταση των αποσυρόμενων στρατευμάτων που αρχικά κατοικούσαν την Διοίκηση της Ανατολής.

2) Θέμα Αρμενιακόν:

Thematibus3 Armeniakon1

Thematibus4 Armeniakon2

«Τὸ θέμα τὸ καλούμενον Ἀρμενιακόν οὐ κύριον ἔχει τὸ ὄνομα οὐδέ ἄρχαία ἐστι ἡ τούτου προσηγορία, ἀλλά ἀπό τῶν ὁμορούντων και συνοικούντων Ἀρμενίων την προσηγορίαν ἐκτήσατο». Έχει την εντύπωση ότι το θέμα απέκτησε το όνομά του την εποχή του Ηρακλείου, επειδή ο Στράβων δεν το αναφέρει πουθενά «καίτοι Καππαδόκης ὤν τὸ γένος, ἐξ Ἀμασείας τῆς πόλεως». Να σημειωθεί η ενεργητική μετοχή ενεστώτα (ὤν) για τον Στράβωνα που έζησε 1000 χρόνια πριν από τον Πορφυρογέννητο. Εμείς σήμερα θα γράφαμε «που ήταν και Καπποδόκης από την Αμάσεια». Αυτή η αναφορά σε αρχαίους Έλληνες συγγραφείς σε ενεστώτα χρόνο συχνά δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ύπαρξης Ελλήνων στην εποχή του συγγραφέα. Επειδή θα το ξαναβρούμε παρακάτω στον Πορφυρογέννητο  παραθέτω ένα άλλο παράδειγμα από την Άννα Κομνηνή.

Η Κομνηνή λέει ότι το τόξο «τζάγγρα», επειδή το έφεραν πληθυσμοί από τα βάθη της Ασίας,

[10.8.6] Ἡ δὲ τζάγγρα τόξον μέν ἐστι βαρβαρικὸν καὶ Ἕλλησι παντελῶς ἀγνοούμενον.

«είναι όπλο βαρβαρικό και παντελώς άγνωστο στους Έλληνες». Έχω βρει αυτήν την φράση στο διαδίκτυο σαν «απόδειξη» της «ελληνικότητας» του Βυζαντίου, επειδή μπουνταλοειδώς κάποιοι νομίζουν ότι οι «Ἕλληνες» εδώ είναι οι Βυζαντινοί. Αυτό που λέει όμως η Κομνηνή είναι ότι το όπλο αυτό δεν απαντά πουθενά στην αρχαία ελληνική γραμματεία ! «Ἕλληνες» εδώ είναι απλά το σύνολο των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων.

Όσον αφορά στην «εθνολογική» σύσταση του θέματος, ο αυτοκράτορας γράφει «καὶ κατοικεῖται πρὸς μὲν Κολώνειαν παρὰ Ἀρμενίων, πρὸς δὲ τήν μεσόγαιον, ὅπουπερ ἔστιν ἡ Ἀμάσεια και ο λεγόμενος Δαζυμών,  παρὰ τῶν λεγόμενων Λευκοσύρων» και συνεχίζει με την πληροφορία ότι ο Ηρόδοτος καλεί [ενεστώτας πάλι] όλους τους Καππαδόκες μέχρι και την Ποντική θάλασσα Λευκοσύρους, σε αντιδιαστολή με αυτούς που κατοικούν νοτίως του Ταύρου τους οποίους ονομάζει «Μελανοσύρους».

Εδώ έχουμε ένα μείγμα ακόμα υπαρκτών (Αρμένιοι) και πλέον αφανισθέντων (Λευκοσύροι, Καπποδόκες) εθνών. Ο όρος «Καππαδόκης» στα χρόνια του Πορφυρογέννητου δεν ήταν παρά γεωγραφικός προσδιορισμός και δεν είχε καμία σχέση με τους αρχαίους Καππαδόκες (< περσικό Katpatuka) του Ηροδότου.

Ο Πορφυρογέννητος συνεχίζει αναφέροντας την κακοτροπία, φαυλότητα και φιλαργυρία του «Καππαδοκικού γένους» και παρουσιάζει ορισμένες «παροιμίες» που το εκφράζουν:

1) «Τρία κάππα κάκιστα, Καππαδοκία, Κρήτη και Κιλικία».

2) «Καππαδόκην ποτ΄ ἔχιδνα κακήν δάκεν. Ἀλλά καὶ αύτὴ κάτθανε γευσάμενη αἵματος ἰοβόλου»

«Έναν Καππαδόκη κάποτε τον δάγκωσε κακιά οχιά, αλλά και αυτή ακόμα ψόφησε γευσάμενη το δηλητηριώδες αίμα του»

Παρόλα αυτά, συνεχίζει ο αυτοκράτορας, αυτή η περιοχή έβγαλε και πάρα πολλούς «πολύφωτους αστέρες» όπως ο Βασίλειος της Καισαρείας και ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός.

3) Θέμα Θρακησίων:

Thematibus5 Thrakesion

Εδώ πάλι ο Πορφυρογέννητος δείχνει περίτρανα την παντελή του άγνοια γύρω από την ιστορία του θέματος. Καταλαβαίνει από το όνομα ότι υπάρχει κάποια σχέση με τη Θράκη, αλλά αντί να περιγράψει την πραγματική μετακίνηση του στρατού της Θράκης (Magister Militum per Thracias) τον 7ο αιώνα, παραδίδει έναν μύθο μετοίκησης «από τα χρόνια του Αλυάττη και του Θράκα βασιλέα Κότυος». Ενώ γράφει ότι:

«ὅλον δὲ τὸ τῶν Θρακησίων θέμα συνίσταται ἐκ γενῶν συνίσταται τοιῶνδε, Λυδῶν, Μαιόνων, Καρῶν, Ἰώνων»

λίγο παρακάτω γράφει ότι «ὀνομάσθησαν δὲ Θρακήσιοι διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς ἐκ τῆς τῶν Θρακῶν γῆς»

Δηλαδή, με άλλα λόγια, ο Πορφυρογέννητος εσφαλμένα νομίζει ότι οι αρχαίοι Λυδοί, οι Μαίονες, οι Κάρες και οι Ίωνες καταγόταν από τη Θράκη και γι΄αυτό ονομάστηκαν στη συνέχεια Θρακήσιοι.Όχι μόνον αυτό, αλλά δεν ενδιαφέρθηκε καθόλου να ξεκαθαρίσει ότι οι Ίωνες ήταν ελληνικό φύλο και οι λοιποί βαρβαρόφωνοι στην κλασική αρχαιότητα.

4) Θέμα Οψίκιον

Thematibus6Opsikion

Εδώ τουλάχιστον γνωρίζει την ετυμολογία του ονόματος και λέει ότι είναι γνωστή στους πάντες:

Τὸ δὲ θέμα τὸ καλούμενον Ὀψίκιον πᾶσιν ἔχει γνώριμον τὴν προσηγορίαν. Ὀψίκιον γᾶρ ρωμαϊστὶ λέγεται, ὅπερ σημαίνει τῇ τῶν Ἑλλήνων φωνῇ τοὺς προπορευομένους ἔμπροσθεν τοῦ βασιλέως ἐπί εύταξίᾳ καὶ τιμῇ.

Πράγματι, όπως έγραψα στο προηγούμενο μέρος το Οψίκιον προέρχεται από το λατινικό obsequium που σημαίνει συνοδεία,σωματοφυλακή. Ξανά βλέπουμε ότι το «ρωμαϊστί» αποδίδει την λατινική, ενώ η ελληνική γλώσσα ονομάζεται περιφραστικά «ἡ τῶν Ἑλλήνων φωνή». Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι υπονοεί ότι υπάρχουν σύγχρονοι «Έλληνες», αλλά αναφέρεται στους αρχαίους Ἑλληνες των οποίων η γλώσσα κατέληξε να είναι η επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας. Θυμίζω ότι, σύμφωνα με τα λόγια του Θεοφάνη του Ομολογητή, ο ευνούχος Ελισσαίος στάλθηκε στην Ερυθρώ:

πρὸς τὸ διδάξαι αὐτῆν τά τε τῶν Γραικῶν γράμματα καὶ τὴν γλῶσσαν, καὶ παιδεῦσαι  αὐτὴν τὰ ἤθη τῆς Ρωμαίων βασιλείας

γιατί πολύ απλά η Βασιλεία των Ρωμαίων χρησιμοποιούσε επίσημα την γλώσσα/φωνή και τα γράμματα των Γραικών/Ελλήνων της αρχαιότητας, όπως οι Αμερικάνοι χρησιμοποιούν την γλώσσα των Άγγλων και όπως οι Βραζιλιάνοι χρησιμοποιούν την γλώσσα των Πορτογάλων.

Όσον αφορά στην «εθνολογική» σύσταση του θέματος (που δεν είναι ακριβώς θέμα όπως λέει και δεν διοικείται από στρατηγό, αλλά από κόμη):

ἡ δὲ περιοχή τοῦ Ὀψικίου ὑπό τοσοῦτων φυλῶν τε καὶ έθνῶν κατοικεῖται:

και αναφέρει «Δαγοτθήνους» (το όνομά τους έχει συσχετιστεί με την πόλη Δάγουτα που αναφέρει ο Πτολεμαίος), Βιθυνούς, Μυσούς, Φρύγες και -περιέργως- Γραικούς «ἀπὸ τοῦ ποταμού Γρανικοῦ τὴν ὀνομασίαν πλουτήσαντες».

Αυτή είναι η πρώτη αναφορά του Πορφυρογέννητου σε μυστηριώδεις «Γραικούς». Τυπικά παρετυμολογεί το όνομα τους παράγοντάς το από τον Γρανικό ποταμό. Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι «Γραικοί»; Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η περιγραφή του είναι αναχρονιστική μιας και τα αρχαία έθνη όπως οι Βιθυνοί και οι Μυσοί είχαν ήδη πρακτικά εξαφανιστεί κατά τον 2ο μ.Χ. αιώνα μιας και θιασώτες της δεύτερης σοφιστικής όπως ο Δίων ο Χρυσόστομος και ο Αίλιος Αριστείδης ήταν από τη Βιθυνία και τη Μυσία αντίστοιχα. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού (πάντα 2ος μ.Χ. αιώνας), οι πόλεις της  Βιθυνίας, της Μυσίας και της Φρυγίας συμμετέχουν στο Πανελλήνιον έχοντας δημιουργήσει έναν «δικαιολογητικό» μύθο που τους περιέγραφε σαν άποικους των Αρκάδων. Οι Φρύγες, από την άλλη, άντεξαν περισσότερο από τους άλλους δύο(η Φρυγική γλώσσα πιστεύεται ότι επιβίωσε ως το 600 μ.Χ. πάνω κάτω), αλλά, εν πάση περιπτώσει, ήταν ένας αφανισμένος εδώ και αιώνες λαός στα χρόνια του Πορφυρογέννητου.

Arcadian foundation myths

Αν οι «Γραικοί» είναι αναχρονιστική αναφορά στους αρχαίους Έλληνες της κλασσικής περιόδου, τότε γεννιούνται δύο προβλήματα:

α) Γιατί δεν ονομάζονται «Ἑλληνες» όπως συνήθως ονομάζει ο Πορφυρογέννητος τους Ἑλληνες της αρχαιότητος;

β) Γιατί οι Ίωνες του θέματος των Θρακησίων που είδαμε πιο πάνω δεν περιγράφονται και αυτοί σαν «Γραικοί», αλλά περιγράφονται σαν να έχουν Θρακική καταγωγή («ἐκ τῆς τῶν Θρακῶν γῆς»);

Αν πάλι οι «Γραικοί» είναι αναφορά στους σύγχρονους του Πορφυρογέννητου ελληνόφωνους κατοίκους της αυτοκρατορίας, τότε πάλι γεννιούνται δύο προβλήματα:

α) Γιατί δεν αναφέρονται σε κάθε θέμα, μιας και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ελληνόφωνοι πληθυσμοί υπήρχαν σε κάθε θέμα;

β) Αν οι «Γραικοί» υπήρχαν τον 10ο αιώνα, τότε τι πρέπει να υποθέσουμε για τους «μη Γραικούς» Βιθυνούς, Μυσούς και Φρύγες; Ποια θα μπορούσαν να είναι τα κριτήρια διαχωρισμού των «Γραικών» και «μη Γραικών» όταν έχουμε δει ότι για τα «έθνη» του Ανατολικού θέματος ο Πορφυρογέννητος γράφει «ἐγένοντο συμμιγεῖς ὑπό μίαν άρχήν» από την Ρωμαϊκή κατάκτηση και μετά;

5) Θέμα Οπτίματον/των Οπτιμάτων:

Thematibus7Optimaton

Εδώ δεν έχει πολλά πράγματα να πούμε. Τα «έθνη» που το αποτελούν είναι οι Βιθυνοί, οι Θυνοί και οι Ταρσιάται και η μητρόπολή του η Νικομήδεια. Εδώ η μόνη ερώτηση που έχουμε να κάνουμε (και η οποία κανονικά πρέπει να γίνει σε όλα τα θέματα) είναι «γιατί δεν υπάρχουν “Γραικοί”» εδώ;

Οι αρχικοί Optimates  ήταν ένα σώμα Γότθων foederati, οι απόγονοι των οποίων ονομάζονται από τον Θεοφάνη τον ομολογητή σαν «Γοτθογραῖκοι». Πριν προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε αυτό το όνομα πρέπει να παραθέσω και το όνομα «Ἑλληνογαλάτες/Γραικογαλάτες» το οποίο περιγράφει τους Γαλάτες της Μικρασιατικής Γαλατίας:

Seeing something of a Hellenized savage in the Galatians, Francis Bacon and other Renaissance writers called them “Gallo-Graeci”, “Gauls settled among the Greeks” and the country “Gallo-Graecia”, as had the 3rd century AD Latin historian Justin.[1] The more usual term in Antiquity is Ἑλληνογαλάται (Hellēnogalátai) of Diodorus SiculusBibliotheca historica v.32.5, in a passage that is translated “…and were called Gallo-Graeci because of their connection with the Greeks”, identifying Galatia in the Greek East as opposed to Gallia in the West.

Το όνομα Γραικο-Γαλάται/Ἑλληνογαλάται σημαίνει «Γαλάτες της pars Graeca» σε αντιδιαστολή με τους «Γαλάτες της pars Latina». Επομένως, μπορούμε να εξηγήσουμε τον όρο «Γοτθογραῖκοι» σαν «Γότθοι που εγκαταστάθηκαν στην pars Graeca» σε αντιδιαστολή με αυτούς που εγκαταστάθηκαν στην δύση.

6) Θέμα Βουκελλαρίων:

Thematibus8 Boukellarion

«Βουκελλάριος γὰρ κατὰ Ρωμαίων διάλεκτον ὁ φύλαξ του ἄρτου καλείται … βούκελλος γὰρ τὸ κρικελοειδές ψωμίον καλεῖται, [Βου]κελλάριος δὲ ὁ φύλαξ τοῦ ἄρτου. Τὸ γὰρ οἰκεῖον ὄνομα τοῦ ἔθνους καὶ Ἑλληνικόν Μαριανδυνοί ὀνομάζονται, ἐπεκλήθησαν δὲ Γαλάται … μέχρι τῶν ὁρίων τῆς Καππαδοκίας … παρεκτείνεται τὸ τῶν Γαλατῶν ἔθνος. Οἱ δὲ Γαλάται ἄποικοι εἴσι τῶν Φράγγων».

Έχουμε και λέμε: ο Bucellarius καλείται ο φύλακας του άρτου «κατὰ Ρωμαίων διάλεκτον» ενώ το οικείο και ελληνικό όνομα του έθνους είναι Μαριανδυνοί, αλλά τελικά ονομάστηκαν Γαλάτες. Αυτοί οι Γαλάτες είναι άποικοι των Φράγγων. Επίσης προσθέτει ότι η Άγκυρα είναι η μητρόπολη των Γαλατών, η Κλαυδιούπολις των Μαριανδυνών και τα «έθνη» της περιοχής είναι οι Γαλάτες, οι Μαριανδυνοί και οι Βιθυνοί.

Με άλλα λόγια, ο Πορφυρογέννητος δεν μπορεί να καταλάβει ότι οι αρχαίοι Μαριανδυνοί ήταν ένας λαός διαφορετικός από τους μετέπειτα «Ἑλληνο-Γαλάτες» που αναφέραμε πιο πάνω ενώ, κάνει ακόμα ένα αναχρονιστικό σφάλμα όταν λέει ότι οι «Ἑλληνογαλάται» είναι άποικοι των Φράγγων. Οι σύγχρονοι του Πορφυρογέννητου Φράγγοι ήταν το προϊόν ανάμειξης και πολιτισμικής ώσμωσης των εκλατινισμένων Κελτών και των γερμανικών φύλων όπως οι πρωτο-Φράγγοι (η γερμανική Παλαιο-Φραγκική είναι ο πρόγονος της Ολλανδικής) και οι οποίοι δεν είχαν καμία πλέον σχέση με τους Κέλτες που κατοικούσαν τα ίδια μέρη κατά την ελληνιστική περίοδο (από τους οποίους καταγόταν οι «Ελληνο-Γαλάτες»). Ο χαρακτηρισμός των «Ελληνογαλατών» ως άποικους των Φράγγων είναι σαν να θεωρούμε τους Ρουμάνους άποικους των σημερινών Ιταλών και τους Άγγλους άποικους των σημερινών Δανών και Γερμανών.

7) Θέμα Παφλαγόνων:

Thematibus9 Paphlagonon

Οι Παφλαγόνες είναι έθνος αρχαιότατον που μνημονεύει και ο Ὅμηρος. Θεωρείται αναίσχυντο, κακότροπο, πονηρό και μοχθηρό. «Εἰσι δὲ οἱ Παφλαγόνες γένος Αἰγύπτιον … αἱ δὲ παραθαλάσσιοι πόλεις (Σινώπη, Αμάστρα, Τήιον, Αμινσός) … Ἑλληνίδες είσὶ πόλεις καὶ Ἑλλήνων ἄποικοι».

Αφού μιλάει για το «έθνος/γένος» των Παφλαγόνων σαν να είναι υπαρκτή εθνότητα στα χρόνια του, παραθέτει μια ψευδο-Αιγυπτιακή καταγωγή και «κλασικεύοντας» στην γεωγραφία μιλάει για τις παραθαλάσσιες Ἑλληνίδες πόλεις που είναι αποικίες Ἑλλήνων. Πιστεύω ότι όλοι σας καταλαβαίνετε ότι δεν αναφέρεται σε σύγχρονούς του Ἑλληνες. Οι ερωτήσεις που γεννιούνται είναι οι εξής: γιατί εδώ αναφέρεται σε «Ἕλληνες», ενώ στο Οψίκιον αναφέρεται σε «Γραικούς» και, γιατί στο Θέμα των Θρακησίων δεν περιγράφει τους Ἴωνες σαν «ἀποίκους Ἑλλήνων» και δεν επιχειρεί να τους διαχωρίσει «εθνοτικά» από τους Λυδούς,τους Μαίονες και τους Κάρες όπως κάνει εδώ με τις παραθαλάσσιες πόλεις και την Παφλαγονική ενδοχώρα;

8) Θέματα Χαλδίας, Μεσοποταμίας και Κολωνείας:

Thematibus10 Chald-Mesop-Koloneia

«Τὸ δὲ καλούμενον Θέμα Χαλδία καὶ ἡ μητρόπολις λεγόμενη Τραπεζοῦς Ἑλλήνων ἀποικίαι εἰσι», όπως γράφει και ο Ξενοφών.

Ξανά γεννιούνται τα ερωτήματα γιατί οι «ἀποικίες Ἑλλήνων» αρχίζουν να αναφέρονται από την Παφλαγονία και μετά, χωρίς να περιλαμβάνονται σε αυτές οι Ελληνικές αποικίες της Ιωνίας και της Αιολίδας και, γιατί έχουμε «Γραικούς» στο Οψίκιον κια όχι «Ἕλληνες»;

Σχετικά με το θέμα της Μεσοποταμίας μαθαίνουμε ότι ήταν κλεισούρα μέχρι που ο Αρμένιος Παγκρατούκος και οι αδελφοί του παρέδωσαν τα Κάστρα τους στον Λέοντα τον Σοφό και δημιουργήθηκε το θέμα. Οι Αρμένιοι είναι η μόνη υπαρκτή ανά πάσα στιγμή εθνότητα, προφανώς γιατί κατάφεραν να διατηρήσουν την γλωσσική τους και την «αιρετική» τους θρησκευτική ταυτότητα. Αντίθετα, οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί, μόλις εκχριστιανίστηκαν ταυτίστηκαν με το τελικό πολιτισμικό επίπεδο αφομοίωσης της αυτοκρατορίας και έχασαν την ικανότητα διαφοροποίησης από τους αφομοιωμένους πρώην «άλλους».

Για το θέμα της Κολωνείας ο Πορφυρογέννητος λέει ότι «κολωνούς δὲ τοὺς ὑψηλοὺς καὶ ἑπηρμένους τόπους ἐκάλουν Ἕλληνες». Έχω βάλει έναν αστερίσκο στον παρατατικό «ἑκάλουν» διότι ένας φίλος με πληροφόρησε ότι υπάρχουν και εκδοχές που έχουν το ρήμα στον ενεστώτα («καλούσι»). Δεν αλλάζει τίποτε, μιας και έχουμε εξηγήσει το παράδοξο του ενεστώτα χρόνου νωρίτερα. Απλώς, αν η αυθεντική εκδοχή είναι αυτή με τον παρατατικό τότε φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι Ἕλληνες είναι ένας μακρινός λαός του παρελθόντος, οι οποίοι καλούσαν τους υψηλούς και επηρμένους τόπους «Κολωνούς».

9) Θέματα Σεβαστείας, Λυκανδού και Σελευκείας:

Thematibus11 Sebasteia-Lykandos1

Thematibus12 Lykandos2-Seleukeia

Το Θέμα Σεβαστείας [σεβαστός = augustus] γράφει φέρει τον τίτλο του Καίσαρα (εδώ αγνοεί ότι o τίτλος Augustus συνοδεύει το όνομα των αυτοκρατόρων από τον Οκταβιανό/Αύγουστο και μετά) , ο οποίος με την σειρά του ονομάστηκε έτσι επειδή γεννήθηκε με «καισαρική» τομή και εξηγεί ότι «τὴν δὲ ἀνατομὴν τζαῖσαι καλοῦσιν οἱ Ρωμαίοι». Αν και οι περισσότεροι μελετητές θεωρούν αυτήν την ετυμολογία απίθανη, είναι γεγονός ότι την παραθέτει και ο Πλίνιος. Πάντως, η των Ρωμαίων γλώσσα παραμένει η λατινική.

Σχετικά με το θέμα του Λυκανδού μαθαίνουμε για τον Αρμένιο γίγαντα που «κατὰ τὴν τῶν Ἀρμενίων διάλεκτον Ἀζῶτον (Ashot) καλούσι», ο οποίος ήρθε στον Λέοντα τον Σοφό σαν πρόσφυγας ή φίλος και είχε μαζί του θεράποντα τον περιβόητο Μελία (Mleh). Αυτός ο Μελίας ίδρυσε το θέμα του Λυκανδού, το oποίο από έρημο και αοίκητο που ήταν «πᾶσα ἡ χώρα μεστή γέγονε τῶν Ἀρμενίων». Τέλος, μας πληροφορεί ότι «ἡ δὲ ὀνομασία τῆς πόλεως ἀρχαία τὶς καὶ παλαιά ἀπό τῆς τῶν Ἀρμενίων γενεᾶς τε καῖ γλώττης ὠνόμαστο». Και εκεί που μιλάει για πρόβατα σε κάποια φάση γράφει «ὁποῖον φημίζουσι τὸ χρυσοῦν δέρας ἐκεῖνο τὸ περιβόητον Ἕλληνες». Εδώ πάλι «Ἕλληνες» είναι οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς που αναφέρουν το χρυσόμαλλο δέρας σαναν τους «Ἑλληνες» της Κομνηνής στους οποίους η τζάγγρα είναι εντελώς άγνωστη.

Για το θέμα της Σελευκείας μας λέει ότι αποτελεί μέρος της Ισαυρίας και ότι κατοικείται από «Ίσαυρους» και εκτός από την μητρόπολη Σελεύκεια περιέχει την Ισσό όπου πολέμησε με τους Πέρσες ο Αλέξανδρος και την Ταρσό την πατρίδα του απόστολου Παύλου.

10) Θέματα Κιβυρραιωτών και Κύπρου:

Thematibus13 Kibyrraioton

Thematibus14 Kypros

Είναι παραθαλάσσιο θέμα που ξεκινά από την Σελεύκεια και φτάνει μέχρι την Μίλητο. Περιλαμβάνει την Αλικαρνασσό, πατρίδα του Ηροδότου και την μητρόπολη των Λυκών Ξάνθο. Στον Ταύρο κατοικεί το «ἔθνος» των Ισαύρων. Περιέργως, δε γίνεται αναφορά σε πόλεις «Ἑλληνίδες» και «Ἑλλήνων ἀποικίες», ενώ φυσικά υπάρχουν (όλη η νότια Ιωνία και η Ασιατική Δωρίδα λ.χ.). Για την Ρόδο γράφει ότι ήταν Δωρική αποικία των Ηρακλειδών της Σπάρτης και του Άργους.

Για την Κύπρο λέει ότι σε κάποια φάση κατακτήθηκε από τους Σαρακηνούς και αποκαταστάθηκε στη Ρωμανία κατά την βασιλεία του Βασιλείου, όταν ο Αρμένιος στρατηγός Αλέξιος κυβέρνησε για 7 χρόνια, μέχρι που ξανακατακτήθηκε από τους Σαρακηνούς.

11) Θέματα Σάμου και Αιγαίου:

Thematibus15 Samos Aigaion

Thematibus16 Aigaion2

Μας πληροφορεί ότι «οἱ παλαιοί Ἑλληνες σάμον τὸν ὑψηλόν ἑκάλουν τόπον» φράση την οποία έχει αντιγράψει από τον Στράβωνα:

[8.3.14] τὸ μὲν οὖν Σαμικὸν ἔστιν ἔρυμα, πρότερον δὲ καὶ πόλις Σάμος προσαγορευομένη διὰ τὸ ὕψος ἴσως, ἐπειδὴ Σάμους ἐκάλουν τὰ ὕψη: τάχα δὲ τῆς Ἀρήνης ἀκρόπολις.

[10.2.17] μετὰ τὴν Ἰωνικὴν ἀποικίαν καὶ τὴν Τεμβρίωνος παρουσίαν ἀποίκους ἐλθεῖν ἐκ Σάμου καὶ ὀνομάσαι Σάμον τὴν Σαμοθρᾴκην, ὡς οἱ Σάμιοι τοῦτ᾽ ἐπλάσαντο δόξης χάριν. πιθανώτεροι δ᾽ εἰσὶν οἱ ἀπὸ τοῦ Σάμους καλεῖσθαι τὰ ὕψη φήσαντες εὑρῆσθαι τοῦτο τοὔνομα τὴν νῆσον

Δηλαδή, οι «παλαιότεροι Ἕλληνες» είναι αυτοί πριν από την κλασική εποχή για τους οποίους και ο Στράβωνας χρησιμοποιεί τον παρατατικό «ἐκάλουν» (καλούσαν [κάποτε]).

Σχετικά με το όνομα του Αιγαίου, μας παραδίδει τον μύθο του Ποσειδωνοπάτορα Αιγέα και αμέσως γράφει ότι:

«οὐκ ἐστι δὲ νῦν χρεία τῆς Ἑλληνικῆς ἰστορίας διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ψεύδους μεμεστωμένην»

Βλέπουμε δηλαδή την τυπική χριστιανική απόρριψη των «Ἑλληνικών» πεποιθήσεων.

(συνέχεια στο μέρος #3)

3 Comments

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

3 responses to “Οι «Γραικοί» του Πορφυρογέννητου #2: διαβάζοντας το «Περὶ τῶν Θεμάτων»

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    “Αυτή είναι η πρώτη αναφορά του Πορφυρογέννητου σε μυστηριώδεις «Γραικούς». Τυπικά παρετυμολογεί το όνομα τους παράγοντάς το από τον Γρανικό ποταμό.”

    Τέτοια συσχέτιση κάνει και ο Στέφανος Βυζάντιος.

    http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DG%3Aentry+group%3D10%3Aentry%3Dgranicus-bio-1

    https://books.google.gr/books?id=8ps-AAAAcAAJ&pg=PA140&lpg=PA140&dq=Stephanus+Byzantinus+%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82&source=bl&ots=VkcKpDn9Rb&sig=s5z-QlhwBHqush9JJln2uDksO9g&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjPwbKZpqfJAhWHcBoKHY8JD1sQ6AEIGzAA#v=onepage&q=Stephanus%20Byzantinus%20%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82&f=false

    • Ωραίο αυτό, μπράβο!

      Εξηγήσες τους περίεργους Γραικούς του Γρανικού του Πορφ. ως αντιγραφή από τον Στέφανο Βυζάντιο.

      Μπράβο!

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Ο Πορφυρογέννητος συνεχίζει αναφέροντας την κακοτροπία, φαυλότητα και φιλαργυρία του «Καππαδοκικού γένους» και παρουσιάζει ορισμένες «παροιμίες» που το εκφράζουν:
    1) «Τρία κάππα κάκιστα, Καππαδοκία, Κρήτη και Κιλικία».
    2) «Καππαδόκην ποτ΄ ἔχιδνα κακήν δάκεν. Ἀλλά καὶ αύτὴ κάτθανε γευσάμενη αἵματος ἰοβόλου»
    «Έναν Καππαδόκη κάποτε τον δάγκωσε κακιά οχιά, αλλά και αυτή ακόμα ψόφησε γευσάμενη το δηλητηριώδες αίμα του».

    Από την αρχαιότητα φαίνεται δεν τους πήγαιναν. Γράφει ο Λέρας 🙂 επιγραμματοποιός Δημόδοκος (5ος αι. π.Χ.) :

    Καππαδόκαι φαύλοι μέν αεί, ζώνης δέ τυχόντες φαυλότεροι…

    Του Δημοδόκου είναι και αυτό με την έχιδνα (βλ. αμέσως προηγούμενο)

    https://books.google.gr/books?id=hu8lf_lkhQQC&pg=PA490&lpg=PA490&dq=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%BD+%CE%B1%CE%B5%CE%AF,+%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82+%CE%B4%CE%AD+%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82+%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&source=bl&ots=vVWOMpdbPy&sig=MhnLw9JIANN1-rQLy1Buhl5Hh5k&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwivgLvY3MDPAhWH3SwKHRrIBQkQ6AEIIzAA#v=onepage&q=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%AD%CE%BD%20%CE%B1%CE%B5%CE%AF%2C%20%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CE%AD%20%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&f=false

    https://books.google.gr/books?id=asBAAAAAcAAJ&pg=PA490&lpg=PA490&dq=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%BD+%CE%B1%CE%B5%CE%AF,+%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82+%CE%B4%CE%AD+%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82+%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&source=bl&ots=Rpi4tbsadm&sig=7tlgpoX43p2kWo0d9w7ByJ5zpoo&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwivgLvY3MDPAhWH3SwKHRrIBQkQ6AEIJTAB#v=onepage&q=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%AD%CE%BD%20%CE%B1%CE%B5%CE%AF%2C%20%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CE%AD%20%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&f=false
    https://books.google.gr/books?id=VnVPAQAAMAAJ&pg=PA59&lpg=PA59&dq=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%BD+%CE%B1%CE%B5%CE%AF,+%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82+%CE%B4%CE%AD+%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82+%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&source=bl&ots=OLSPcLxFPl&sig=2L3rHBYLVgyCwMRMb_yqkmToLrU&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwivgLvY3MDPAhWH3SwKHRrIBQkQ6AEIOTAF#v=onepage&q=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%AD%CE%BD%20%CE%B1%CE%B5%CE%AF%2C%20%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CE%AD%20%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&f=false

    Τα αναφέρει ο Πόρφυ, αλλά δεν λέει ποιανού είναι.

    https://books.google.gr/books?id=DnBoAAAAcAAJ&pg=PA21&lpg=PA21&dq=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%BD+%CE%B1%CE%B5%CE%AF,+%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82+%CE%B4%CE%AD+%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82+%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&source=bl&ots=ye3q9nzKG0&sig=8mLlqVgI0iIv8vYEZUmzmIdK5N4&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwivgLvY3MDPAhWH3SwKHRrIBQkQ6AEIPTAG#v=onepage&q=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%AD%CE%BD%20%CE%B1%CE%B5%CE%AF%2C%20%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CE%AD%20%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&f=false
    Και ο Ιωάννης ο Λυδός :
    https://books.google.gr/books?id=lXBoAAAAcAAJ&pg=PA250&lpg=PA250&dq=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9+%CE%BC%CE%AD%CE%BD+%CE%B1%CE%B5%CE%AF,+%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82+%CE%B4%CE%AD+%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82+%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&source=bl&ots=_5SUukCbEM&sig=h_n4ZSz-4BeTrU5xHxIVB5_khus&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwivgLvY3MDPAhWH3SwKHRrIBQkQ6AEISzAJ#v=onepage&q=%CE%9A%CE%B1%CF%80%CF%80%CE%B1%CE%B4%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%86%CE%B1%CF%8D%CE%BB%CE%BF%CE%B9%20%CE%BC%CE%AD%CE%BD%20%CE%B1%CE%B5%CE%AF%2C%20%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CE%B7%CF%82%20%CE%B4%CE%AD%20%CF%84%CF%85%CF%87%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82%20%CF%86%CE%B1%CF%85%CE%BB%CF%8C%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B9…&f=false

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s