Οι παρεξηγημένοι «Βυζαντινοί» #4

(συνέχεια από το μέρος #3)

Σε αυτό το σημείο πιστεύω ότι έχω παραθέσει αρκετά προλεγόμενα, για να παρουσιάσω μια φράση του Καλδέλλη πάνω στην ταυτότητα των «Βυζαντινών». Ο Καλδέλλης ξεκινάει με την άποψη του Χαράνη (την οποία δυστυχώς συμμερίζονταν πολλοί Έλληνες βυζαντινολόγοι στο παρελθόν) ότι οι δυτικοί είχαν καταλάβει αυτό που οι ίδιοι οι Βυζαντινοί δεν μπορούσαν να καταλάβουν, δηλαδή ότι ήταν «Γραικοί» παρά Ρωμαίοι. Για να ενισχύσει τη θέση του ο Χαράνης διηγήθηκε μια ιστορία όταν ελευθερώθηκε η Λήμνος το 1912 από τον ελληνικό στρατό. Ο Χαράνης ήταν μικρό παιδί και έτρεχε με τους φίλους του στο λιμάνι «για να δουν τους Έλληνες». Φτάνοντας εκεί ένας Έλληνας στρατιώτης τους ρωτά γιατί τρέχουν και ο Χαράνης απάντησε ότι ήρθαν για να δουν τους Έλληνες. Ο στρατιώτης τότε ρώτησε τον μικρό Χαράνη «εσύ τι είσαι βρε;» και ο μικρός Χαράνης απάντησε «Ρωμιός !!!». Τα χρόνια πέρασαν και ο μικρός Χαράνης μεγαλώνοντας αποδέχτηκε εν τέλει, όπως όλοι οι Ρωμιοί, την νέα του Ελληνική ταυτότητα. Ο Χαράνης χρησιμοποιήσε το παράδειγμα αυτό για να δείξει ότι οι ταυτότητες «Ρωμιός» και «Έλληνας» ήταν βασικά οι ίδιες. Όμως εάν εξετάσουμε το θέμα με εθνολογικά κριτήρια, οι δύο ταυτότητες είναι  διαφορετικές και απλώς αλληλοεπικαλύπτονται μερικώς στις αντικειμενικές τους εκφράσεις (γλώσσα, γεωγραφία) και στην ητική δυτική αντίληψη (ετεροπροσδιορισμός). Ανέφερα ότι η εθνοτικότητα είναι η συνειδητή επιλογή εθνοτικής ταυτότητας και ότι ένα βασικό στοιχείο της εθνοτικής ταυτότητας είναι ο κεντρικός εθνοσυμβολικός μύθος. Όπως στα μαθηματικά μαθαίνουμε ότι τα διανύσματα Α=(α1,α2,α3) και Β=(β1,β2,β3) είναι ίδια εάν και μόνον εάν α1=β1 και α2=β2 και α3=β3 έτσι και στην εθνολογία δύο εθνοτικές ταυτότητες είναι ίδιες μόνον όταν είναι ίδια όλα τα κριτήρια που τις ορίζουν.

Ας θεωρήσουμε για παράδειγμα την εξάδα αντικειμενικών κριτηρίων που κατά τον Anthony D. Smith ορίζουν μια εθνοτική ταυτότητα:

1) A collective name (κοινό ενδωνύμιο)

2) Α common myth of descent (κοινός μύθος καταγωγής)

3) Α shared history (κοινή ιστορία)

4) Α distinctive shared culture (χαρακτηριστικός ιδιάζων πολιτισμός)

5) An association with a specific territory (συσχετισμός με μια συγκεκριμένη περιοχή)

6) Α sense of solidarity (αίσθημα αλληλεγγύης)

H «Ελληνική» και η «Ρωμέικη» ταυτότητα έχουν κοινό -εκτός από το 6ο που είναι ταυτολογία, δηλαδή ισχύει για όλες τις εθνοτικές ταυτότητες- μόνο το 5ο κριτήριο (περι-Αιγαιακός χώρος) και λίγα πράγματα από το 4ο (λ.χ. γλώσσα). Το κοινό ενδωνύμιο, ο κοινός μύθος καταγωγής και η κοινή ιστορία είναι διαφορετικά, όπως διαφορετικά είναι και τα περισσότερα στοιχεία του 4ου κριτηρίου (λ.χ. θρησκεία). Έτσι ο μικρός Χαράνης που δήλωσε περήφανα Ρωμιός είχε διαφορετική εθνοτική ταυτότητα από τον μετέπειτα Χαράνη που εθνοτίστηκε στην (Νεο-)Ελληνική ταυτότητα, όπως o George Washington ήταν διαφορετική persona όταν, σαν νομιμόφρων Ἀγγλος άποικος, πολέμησε για την «μητέρα Αγγλία» στον αποικιακό αγγλο-γαλλικό πόλεμο, από τον μετέπειτα George Washington που ηγήθηκε της επαναστάσεως της Αμερικανικής ανεξαρτησίας από την τυραννική Αγγλία και κατέληξε πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ.

Έτσι η απάντηση του Καλδέλλη στην άποψη του Χαράνη ήταν η φράση: “One might then say that the Presidents of the US “are really” Englishmen (or what not), regardless of the fact that they consider themselves Americans. […] this is a profound misunderstanding of what it means to be an American […] Likewise, the Byzantines were Romans who happened to speak Greek and not Greeks who happened to call themselves Romans“, δηλαδή «κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι πρόεδροι των ΗΠΑ είναι «στην πραγματικότητα» Άγγλοι, δίχως να λάβει υπόψη το ότι αυτοπροσδιορίζονται σαν Αμερικάνοι. […] αυτό είναι μια βασική παρερμηνεία του τί θα πει να είσαι Αμερικάνος […] Παρομοίως, οι Βυζαντινοί ήταν Ρωμαίοι που έτυχε να μιλάνε Ελληνικά και όχι Έλληνες που έτυχε να αυτοαποκαλούνται Ρωμαίοι».

Kaldellis 113

Επειδή οι Αμερικάνοι χρησιμοποιούν την αγγλική γλώσσα σαν επισημη γλώσσα τους κράτους χωρίς να είναι Άγγλοι, όταν κάποιος πάει να ζήσει στην Αμερική, για να προσαρμοστεί στην αμερικανική κοινωνία πρέπει να μάθει την γλώσσα των Άγγλων και τα έθιμα των Αμερικάνων.

Έτσι ακριβώς ο Θεοφάνης ο Ομολογητής γράφει ότι ο Ελισαίος εστάλη στην αυλή του Καρλομάγνου, για να διδάξει στην κόρη του «Ερυθρώ» (που επρόκειτο να έρθει ως νύφη στην Κωνσταντινούπολη):

κατέλιπον Ἐλισσαῖον τὸν εὐνοῦχον καὶ νοτάριον πρὸς τὸ διδάξαι αὐτῆν τά τε τῶν Γραικῶν γράμματα καὶ τὴν γλῶσσαν, καὶ παιδεῦσαι  αὐτὴν τὰ ἤθη τῆς Ρωμαίων βασιλείας.

Το αστείο είναι ότι υπάρχουν μπουνταλάδες που διαβάζουν την παραπάνω φράση σαν απόδειξη «ελληνικής εθνοτικής συνέχειας», ενώ αυτό που γράφει ο Θεοφάνης είναι ότι η Ερυθρώ διδάχθηκε αυτό που στη δύση ονομαζόταν «Γραικικό» αλφάβητο, αυτήν που στην δύση ήταν γνωστή ως «Γραικική» γλώσσα (επίσημη γλώσσα της Βασιλείας των Ρωμαίων) και τα έθιμα τῆς Ρωμαίων βασιλείας.

Αντίστοιχα, ο εκρωμαϊσμός («εκβυζαντινισμός») των Σλάβων που πλημμύρισαν τα βαλκανικά εδάφη της αυτοκρατορίας σήμαινε τρία πράγματα ,όπως μας εξηγεί ο Λεών ο Σοφός στα τακτικά:

[Τακτικά, 18.95] Ταῦτα [τὰ Σκλαβικὰ δὲ ἔθνη] δὲ ὁ ἡμέτερος ἐν θείᾳ τῇ λήξει γενόμενος πατὴρ καὶ Ρωμαίων αὐτοκράτωρ Βασίλειος τῶν ἀρχαίων ἐθῶν μεταστῆναι καὶ, γραικώσας, καὶ ἄρχουσι κατὰ τὸν Ρωμαϊκὸν τύπον ὑποτάξας, καὶ βαπτισμάτι τιμήσας, τῆς τε δουλείας ἠλευθέρωσε τῶν ἑαυτῶν ἀρχόντων, καὶ στρατεύεσθαι κατὰ τῶν Ρωμαίοις πολεμούντων ἐθνῶν ἐξεπαίδευσεν, οὕτω πως ἐπιμελώς πεὶ τὰ τοιαῦτα διακείμενος, διὸ καὶ ἀμερίμνους Ρωμαίους ἐκ τῆς πολλάκις ἀπὸ Σκλάβων γενομένης  ἀνταρσίας ἐποίησεν, πολλὰς ὑπ΄ἐκείνων ὀχλήσεις καὶ πολέμους τοῖς πάλαι χρόνοις ὑπομείναντας.

1) Γλωσσικός «εκγραικισμός» (γραικώσας)

2) Ρωμαϊκού τύπου πολιτική προσαρμογή (ἄρχουσι κατὰ τὸν Ρωμαϊκὸν τύπον ὑποτάξας)

3) Εκχριστιανισμός (καὶ βαπτισμάτι τιμήσας)

Τα παραπάνω παραδείγματα κάθε άλλο παρά «ελληνική» εθνοτική συνέχεια δείχνουν. Και στα δύο οι «πρότυποι» πολίτες ονομάζονται Ρωμαίοι, η επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας καλείται «γραικική» (ούτε καν «Ελληνική», αν και υπάρχουν πλείστα παραδείγματα Ρωμαίων συγγραφέων που ονομάζουν την γλώσσα τους «Ελληνική») και το ρήμα που δηλώνει την εκμάθησή της είναι «γραικόω». Αν κάποιος δεν μπορεί να καταλάβει την διαφορά ανάμεσα στην γλωσσική και εθνοτική συνέχεια τότε ας δει τον Joe Pesci στο [54:37-55:00] και ας προσπαθήσει να καταλάβει γιατί ένας ιταλικής καταγωγής Αμερικάνος σε μια αμερικάνικη ταινία φωνάζει “English, English !!! Doesn’t anybody speak English?” και, αν επιθυμεί να εμβαθύνει περισσότερο, γιατί οι υπότιτλοι κάτω γράφουν “Gringo, Gringo!”

Το καλύτερο παράδειγμα για να καταλάβει κάποιος ότι οι «Βυζαντινοί» δεν ήταν ούτε «Γραικοί» ούτε «Έλληνες» είναι η δεύτερη επίσκεψη του Liutprand στην Κωνσταντινούπολη επί βασιλείας Νικηφόρου Φωκά σαν πρέσβης του Πάπα και του Γερμανού αυτοκράτορα Otto I που κληρονόμησε τον τίτλο Imperator Romanorum από τον Καρλομάγνο. Σκοπός της επισκέψεως ήταν να ζητήσει νύφη για τον τότε ακόμα πρίγκηπα Otto II. Ο Λιουτπράνδος περιγράφει την επίσκεψη σε μια αναφορά που έγραψε για τον Otto II στα λατινικά και την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Αφού η αναφορά είναι γραμμένη στα λατινικά από γερμανό σε γερμανό λογικό είναι το ότι ονομάζουν τους Βυζαντινούς «Γραικούς» (Graeci). Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι μας εξηγεί γιατί οι δυτικοί τους ονομάζουν «Γραικούς» και τι συνέβη όταν παρουσιάστηκε στην αυλή του Νικηφόρου Φωκά λέγοντας ότι ήρθε να δει τον αυτοκράτορα των «Γραικών».

1) Το πρώτο πράγμα που μας λέει είναι ότι ο αδελφός του  Νικηφόρου Φωκά Λέων δεν αναγνώρισε τον Otto II σαν «αυτοκράτορα» (που στην γλώσσα των «Γραικών» λέγεται «Βασιλεύς»), αλλά τον αναγνώρισε σαν «ρήγα» (rex, που στην γλώσσα των λατίνων σημαίνει «βασιλεύς»). Με άλλα λόγια ο Βασιλεύς Ρωμαίων Φωκάς δεν αναγνώρισε τον τίτλο του Otto Imperator Romanorum.

I was led into the presence of his brother Leo, the marshal of the court, and chancellor; and there we wearied ourselves out in a great discussion concerning your imperial title. For he called you not emperor, which is Basileus in his tongue, but, to insult you, Rex, which is king in ours.

2) Όταν τελικά συνάντησε τον Νικηφόρο Φωκά τον περιγράφει στον Otto με τα χειρότερα λόγια: «τέρας», «κατάμαυρος σαν Αιθίοπας», «κοντός,χοντρός, στραβός», «αλεπού στη φύση του» και στα ψέματα «παρόμοιος με τον Οδυσσέα». Το άκρως αντίθετο του Otto τον οποίο στη συνέχεια ο Λιουπράνδος γλείφει κανονικότατα:

I was led before Nicephorus-a monstrosity of a man, a pygmy, fat-headed and like a mole as to the smallness of his eyes; disgusting with his short, broad, thick, and half hoary beard; disgraced by a neck an inch long; very bristly through the length and thickness of his hair; in color an Ethiopian; one whom it would not be pleasant to meet in the middle of the night; with extensive belly, lean of loin, very long of hip considering his short stature, small of shank, proportionate as to his heels and feet; clad in a garment costly but too old, and foul-smelling and faded through age; shod with Sicyonian shoes; bold of tongue, a fox by nature, in perjury, and lying a Ulysses. Always my lords and august emperors you seemed to me shapely, how much more shapely after this! Always magnificent, how much more magnificent after this! Always powerful, how much more powerful after this! Always gentle, how much more gentle henceforth!  Always full of virtues, how much fuller henceforth.

3) Ο Λιουπράνδος επιτίθεται λέγοντας ότι οι προκάτοχοι του Φωκά ήταν «μόνο στα λόγια» Ρωμαίοι αυτοκράτορες:

Your power, I fancy, or that of your predecessors, who in name alone are called emperors of the Romans and are it not in reality, was sleeping at that time

4) Ο Νικηφόρος Φωκάς σε κάποια φάση υπενθυμίζει στον Λιουτπράνδο ότι δεν είναι Ρωμαίος, αλλά Λογγοβάρδος και ο δεύτερος αφού το παραδέχεται χρησιμοποιεί τον «ιδρυτικό» Ρωμαϊκό μύθο (ετερογενής και ταπεινή καταγωγή των πρώτων Ρωμαίων) για να πει ότι και αυτός αξίζει να είναι Ρωμαίος:

 When I wished to reply to him and to give forth an answer worthy of his boasting, he did not permit me; but added as if to scoff at me: “You are -not Romans but Lombards.” When he wished to speak further and was waving his hand to impose silence upon me, I said in anger: “History, teaches that the fratricide Romulus, from whom also the Romans are named, was born in adultery-; and that he made an asylum for himself in which he received insolvent debtors, fugitive slaves, homicides, and those who were worthy of death for their deeds. And he called to himself a certain number of such and called them Romans. From such nobility those are descended whom you call world-rulers, that is, emperors; whom we, namely the Lombards, Saxons, Franks, Lotharingians, Bavarians, Swabians, Burgundians, so despise, that when angry, we can call our enemies nothing more scornful than Roman-comprehending in this one thing, that is in the name of the Romans, whatever there is of contemptibility, of timidity, of avarice, of luxury, of lying: in a word, of viciousness.

5) Λίγες ημέρες μετά συζητάει με τον Βασίλειο τον Παρακοιμώμενο, για τον οποίο έγραψε ότι μιλούσε αττικιστί και πιο μορφωμένα από τον Νικηφόρο. Όταν του εξηγεί γιατί ήρθε, ο Βασίλειος του απαντά ότι η πορφυρογέννητη κόρη ενός [Ρωμαίου] Βασιλέα [=«αυτοκράτορα»] είναι ανήκουστο να δωθεί νύφη σε «εθνικούς» («Μη Ρωμαίους»):

 When I had told them that it was on account of the marriage which was to be the ground for a lasting peace, they said: “It is an unheard of thing that a daughter born in the purple of an emperor born in the purple should be joined in marriage with strange nations.

Ο Λιουπράνδος απάντησε ότι ο Otto II εξουσιάζει Σλάβους άρχοντες πολύ ισχυρότερους από τον Τσάρο Πέτρο της Βουλγαρίας, ο οποίος πήρε για γυναίκα την κόρη του (συν)αυτοκράτορα Χριστόφορου Λακαπηνού και η απάντηση που πήρε ήταν ότι εκείνη δεν ήταν πορφυρογέννητη:

I answered them: “You yourselves can not but know that my master rules over Slavonian princes who are mightier than Peter king of the Bulgarians who has wedded the daughter of the emperor Christophorus.” “But Christophorus’,” they said, ” was not born in the purple.

6) Σε κάποια στιγμή ο Λιουπράνδος πληροφορείται για το ασυγχώρητο σφάλμα που έκανε όταν υποβάθμισε τον Άγιο, Οικουμενικό και Αύγουστο, Νικηφόρο, αυτοκράτορα των Ρωμαίων σε αυτοκράτορα των «Γραικών» και την ίδια στιγμή παρουσίασε έναν βάρβαρο σαν αυτοκράτορα των «Ρωμαίων».

Was it not unpardonable,” they said, “to have called the universal emperor of the Romans, the august, great, only Nicephorus: “of the Greeks”‘;-a barbarian, a pauper: of the Romans’? Oh sky! Oh earth! Oh sea!

7) Μετά  περιγράφει την άποψη των Βυζαντινών για κάτι γράμματα του Πάπα προς τον αυτοκράτορα των «Γραικών»:

But, we pray you, be not angry with the holy emperor nor with us. For we will tell you the cause of the delay. The Roman pope-if indeed he is to be called pope who has held communion and worked together with the son of Alberic the apostate, with an adulterer and unhallowed person-has sent letters to our most holy emperor, worthy of himself, unworthy of Nicephorus, calling him the emperor “of the Greeks,” and not “of the Romans.”  Which thing beyond a doubt has been done by the advice of your master.”

8) Και παρακάτω συνεχίζουν στην διατύπωση του Βυζαντινού ιδρυτικού μύθου περί της «Νέας Ρώμης»-Κωνσταντινουπόλεως και την επίσης σημαντική απάντηση του Λιουτπράνδου:

Hear then! The stupid silly pope does not know that the holy Constantine transferred hither the imperial scepter, the senate, and all the Roman knighthood, and left in Rome nothing but vile minions fishers, namely, peddlers, bird catchers, bastards, plebeians, slaves. He would never have written this unless at the suggestion of your king; how dangerous this will be to both-the immediate future, unless they come to their senses, will show.” “But the pope,” I said, “whose simplicity is his title to renown, thought he was writing this to the honor of the emperor, not to his shame. We know, of course, that Constantine, the Roman emperor, came hither with the Roman knighthood, and founded this city in his name; but because you changed your language, your customs, and your dress, the most holy pope thought that the name of the Romans as well as their dress would displease you. He will show this, if he lives, in his future letters ; for they shall be addressed as follows: ‘John, the Roman pope, to Nicephorus, Constantine, Basilius, the great and august emperors of the Romans! “ And now mark, I beg, why I said this.

Στο λατινικό κείμενο του Λιουπράνδου η πρώτη φράση έχει ως εξής:

Liutprand Phokas

Papa fatuus, insulsus, ignorat Constantinum sanctum imperialia sceptra huc transvexisse, senatum omnem, cunctamque Romanam militia. Romae vero vilia mancipia, piscatores scilicet, cupedinarios, aucupes, nothos, plebeios, servos tantummodo dimisisse“.

Δηλαδή «ο χαζός και ανόητος Πάπας αγνοεί ότι ο Άγιος Κωνσταντίνος μετέφερε εδώ τα σκήπτρα της αυτοκρατορικής εξουσίας, μαζί με όλη τη σύγκλητο και όλους τους Ρωμαίους Ιππείς και δεν άφησε πίσω στην παλαιά Ρώμη παρά τους ασήμαντους ψαράδες, μάγειρες, τους κυνηγούς, τα νόθα παιδιά, τους πληβείους και τους δούλους».

Η απάντηση του Λιουτπράνδου είναι επίσης διαφωτιστική για την σημασία του δυτικού «Γραικός». Γνωρίζουμε πολύ καλά, είπε, ότι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος έκανε όλα τα παραπάνω, αλλά εσείς αλλάξατε τη γλώσσα σας, τα ήθη σας και το ντύσιμό σας και επομένως ο Πάπας έκρινε ότι δεν επιθυμούσατε άλλο να λέγεστε Ρωμαίοι και γι αυτό αποκάλεσε τον Νικηφόρο αυτοκράτορα των «Γραικών». Από εδώ και πέρα τα γράμματα θα απευθύνονται στους τρανούς και ισχυρούς αυτοκράτορες των Ρωμαίων.

Με άλλα λόγια, αυτό που μας λέει ο Λιουτπράνδος είναι ότι το δυτικό «Γραικός» δεν σημαίνει «απόγονος των αρχαίων Ελλήνων», αλλά «εκφυλισμένος Ρωμαίος» που πλέον μιλάει την «γραικική γλώσσα» !!!

9) Και μόλις ο Λιουτπράνδος λέει ότι ο Otto θα εκδηλώσει το θυμό του επάνω στους Βυζαντινούς (αν νομίσει ότι οι τελευταίοι σκοτώσαν τον Λιουπράνδο) τότε η απάντηση που παίρνει είναι η εξής:

If he attempts it,” they said, ” we will not say Italy but not even the poor Saxony where he was born – where the inhabitants wear the skins of wild beasts-will protect him. With our money, which gives us our power, we will arouse all the nations against him; and we will break him in pieces like a potter’s vessel, which, when broken can not be brought into shape again. And as we imagine that Al thou, in his honor, hast bought some costly garments, we order you to bring them before us. What are fit for you shall be marked with a leaden seal and left to you; but those which are prohibited to all nations except to us Romans, shall be taken away and the price returned.

Δηλαδή «αν τολμήσει κάτι τέτοιο τότε ούτε η Ιταλία ούτε η Σαξονία όπου γεννήθηκε -και όπου οι κάτοικοι ντύνονται ακόμα με σισύρες– θα τον σώσουν. Με τα χρήματα που διαθέτουμε και που μας επιτρέπουν να εξουσιάζουμε, θα ξεσηκώσουμε όλους τους λαούς εναντίον του και θα τον σπάσουμε σε χίλια κομμάτια. Και μιας και αγόρασες για τον αφέντη σου ρούχα από την αγορά μας φέρτα να τα εξετάσουμε και όσα απαγορεύεται να φοριούνται από μη Ρωμαίους θα τα κατασχέσουμε αποζημιώνοντάς σε».

10) Παρακάτω, ο Λιουτπράνδος λέει πως στην πρώτη του επίσκεψη στην Κωνσταντινούπολη εντυπωσιάστηκε περισσότερο με τους τρόπους του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου σε σχέση με αυτούς του Νικηφόρου τώρα. Και η απάντηση που πήρε ήταν η εξής:

The emperor Constantine,” they said, “was a mild man, who always stayed in his palace, and by such means as this made the natives friendly to him; but the emperor Nicephorus, a man given to war, abhors the palace as if it were the plague. And he is called by us warlike and almost a lover of strife; nor does he make the nations friendly to him by paying them, but subjects them to his rule by terror and the sword. And in order that you may see what is our opinion of your royal masters, all that has been given to you of this color, and all that has been bought shall revert to us by the same process.”

Δηλαδή, ο Κωνσταντίνος ήταν καλομαθημένος και ζούσε κλεισμένος στο παλάτι, ενώ ο πολεμοχαρής Νικηφόρος αποφεύγει το παλάτι σαν την πανούκλα. Ακόμα και εμείς τον θεωρούμε πολεμομανή και φιλόμαχο. Και δεν κάνει τα Έθνη φιλικά προς εμάς πληρώνοντάς τα, αλλά κατακτώντας τα με τρόμο και ξίφος.

Ελπίζω να καταλάβατε από την διήγηση του Λιουπράνδου, πόσο Ρωμαίοι ένιωθαν ότι ήταν οι «Βυζαντινοί», πόσο προσβλητική θεωρούσαν την προσωνυμία «Γραικοί» και τι ακριβώς υπονοούσαν οι δυτικοί όταν αποκαλούσαν τους «Βυζαντινούς» «Γραικούς».

(συνέχεια στο μέρος #5)

Advertisements

Leave a comment

Filed under Εθνολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s