Οι Κουμάνοι

Οι Κουμάνοι ήταν τουρκόγλωσσοι νομάδες των στεπών που εμφανίζονται στα Βαλκάνια τον 11ο αιώνα. Η γλώσσα τους μας είναι γνωστή και δεν ήταν πολύ διαφορετική από αυτή των Τούρκων. Η σχέση τους με το Βυζάντιο ήταν άλλοτε εχθρική (επιδρομές) και άλλοτε συμμαχική (όταν οι Βυζαντινοί τους χρησιμοποίησαν εναντίον των Πετσενέγκων και, ιδιαίτερα αργότερα, όταν χρησιμοποιήθηκαν από την αυτοκρατορία της Νίκαιας). Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο στρατός με τον οποίο ο Αλέξιος Στρατηγόπουλος εισήλθε στην Κωνσταντινούπολη το 1261 αποτελούνταν κυρίως από Κουμάνους. Ο Ιωάννης Βατάτζης εκβυζαντινοποίησε περί τους 5000 μάχιμους Κουμάνους μαζί με τις οικογένειές τους και οι οποίοι εν τέλει εγκαταστάθηκαν τόσο στα ευρωπαϊκά όσο και στα μικρασιατικά εδάφη της αυτοκρατορίας. Αργότερα, ο Σέρβος βασιλιάς Μιλούτιν δώρισε 2000 μάχιμους Κουμάνους (πάντα με τις οικογένειές τους) στον αυτοκράτορα Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγο οι οποίοι, αφού αρχικά εγκαταστάθηκαν στην Θράκη, εν τέλει βρέθηκαν να κατοικούν τα νησιά Θάσο, Λήμνο και Λέσβο.

Ο πιο γνωστός βυζαντινός Κουμάνος είναι ο Συργιάννης Παλαιολόγος (το Συργιάννης είναι interpretatio graeca του κουμανικού Sutzigan) ο οποίος έχει χαρακτηριστεί σαν μία από τις σκοτεινότερες προσωπικότητες της βυζαντινής ιστορίας. Αφού έφτασε στα υψηλότερα βυζαντινά κλιμάκια και διορίστηκε κυβερνήτης της Θεσσαλονίκης, τελικά αυτομόλησε στους Σέρβους και οργάνωσε την επέκτασή τους στην βόρεια Μακεδονία.

Ο βυζαντινολόγος Mark Bartusis έχει λίγο πολύ συγκεντρώσει σε δύο σελίδες αυτά που πρέπει να γνωρίζει κάποιος για τους Κουμάνους κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο:

Cuman Assimilation

Για την προαναφερθείσα εγκατάστασή τους στα τρία νησιά μπορείτε να διαβάσετε εδώ:

2000 Cumans Milutin

Milutin Cumans

Το 1091 ο Αλέξιος Κομνηνός στην μάχη του Λεβουνίου νίκησε μια ομάδα Πετσενέγκων/Πατζινακιτών επιδρομέων με τη βοήθεια Κουμάνων. Οι ηττημένοι Πετσενέγκοι εγκαταστάθηκαν από τον αυτοκράτορα στα Μογλενά και ονομάστηκαν «Μογλενίται Πατζινάκοι». Αργότερα, ορισμένοι Κουμάνοι προνοιάριοι εγκαταστάθηκαν επίσης στα Μογλενά και από ένα αγιορίτικο έγγραφο της εποχής μαθαίνουμε ότι όχι μόνον δεν πλήρωναν φορό για την βοσκή στο μετόχι του μοναστηρίου αλλά και άρχισαν να συλλέγουν για τους εαυτούς τους τους φόρους των Βλάχων και των Βουλγάρων της περιοχής.

Moglena Pechenegs

Cumans Moglena Asen

Cumans Vlachs Bulgarians Moglena

Η μεγαλύτερη συνεισφορά των Κουμάνων ήταν αναμφίβολα στην δημιουργία της δεύτερης βουλγαρικής αυτοκρατορίας.  Αν και παραπλανητικά το κράτος που δημιουργήθηκε μετά την ανεξαρτητοποίηση από τον βυζαντινό ζυγό λεγόταν «Βουλγαρική αυτοκρατορία», στην πραγματικότητα την επανάσταση ξεκίνησαν και πολέμησαν Βλάχοι και Κουμάνοι. Η δυναστεία των Άσεν ήταν Βλαχο-Κουμανικής καταγωγής (το όνομα Άσεν/Άσαν/«Ασάνης» απαντά συχνά και σαν προσωπικό όνομα απλών κουμάνων).

2ndBE Bulg-Vlah-Cuman

Με τον καιρό, μέλη της δυναστείας των Άσεν δημιούργησαν δεσμούς συγγένειας με τους Παλαιολόγους και τους βρίσκουμε να κατέχουν βυζαντινά αξιώματα. Ένας τέτοιος ήταν ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος-Άσεν ο οποίος διορίστηκε κυβερνήτης της βυζαντινής Πελοποννήσου και διοικητής του «Μοραϊτικού φουσάτου» με το οποίο κατάφερε να κατανικήσει τους φράγκους σε μια σειρά μαχών και να αυξήσει σταδιακά τον βυζαντινό έλεγχο στην χερσόνησο. Το όνομα Άσεν («Ασάνης») απαντά αργότερα και σε Φράγκους άρχοντες της Πελοποννήσου.

Andronikos Palaiologos Asen

Στα νότια Βαλκάνια οι Κουμάνοι δεν άφησαν ιδιαίτερη δημογραφική παρουσία. Πιο ισχυρή αναμφίβολα ήταν η παρουσία τους στα βόρεια Βαλκάνια, στην Ρουμανία και στην Ουγγαρία. Παρόλα αυτά, τοπωνύμια που φέρουν το όνομά τους απαντούν σε όλα τα βαλκανικά και επιβαλκανικά κράτη. Τα διάφορα Comăneşti και οι ποταμοί Comănescu και Comănesei στη Ρουμανίας, το Kumane στη Σερβία, το Kumanite Βουλγαρίας, το Kumanovo της ΠΓΔΜακεδονίας, το Koman της Αλβανίας (ξακουστό για τον αρχαιολογικό του ορίζοντα και το εθνικιστικό διάβασμα αυτού από τους Αλβανούς αρχαιολόγους της κομμουνιστικής περιόδου, κάτι για το οποίο πρέπει κάποτε να γράψω) και, τέλος, στην Ελλάδα έχουμε το χωριό Κουμανίτσεβο Καστοριάς (νυν Λιθιά) και τους Κουμανούς Λακωνίας.

Advertisements

20 Comments

Filed under Ιστορία, Μεσαίωνας

20 responses to “Οι Κουμάνοι

  1. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Υπάρχει καμιά πιθανότητα τα τοπωνύμια να σχετίζονται και με αυτό

    http://en.wikipedia.org/wiki/Comana_(Cappadocia)

    ?

  2. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.
  3. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Φίλε χάθηκαν δυο σχόλια μου με τα οποία σε ρωτούσα αν θα μπορούσαν δυο αρχαίες πόλεις της Μ.Ασίας με το όνομα Κόμανα να σχετίζονται καθόλου με τα τοπωνύμια που άφησαν οι Κουμάνοι.
    ( Μπορεί να έχω κάνει λάθος και να τα έχω στείλει σε άλλη ανάρτηση ).

    • Δεν χάθηκαν, απλώς χθές όλη μέρα έλειπα από το σπίτι και δεν μπήκα στην ιστοσελίδα και έμειναν αδημοσίευτα.

    • Τώρα ξέρεις τι ρωτάς; Το Srbinovo είναι «Σερβοχώρι» ή συνδέεται με το λατινικό servus = «φύλακας, υπηρέτης», όπως τα Σέρβια Κοζἀνης;

      http://en.wikipedia.org/wiki/Srbinovo

      Γλωσσολογικά, το τοπωνύμιο Srbinovo είναι ένα παράγωγο σε -ovo του εθνικού Srbin = Σέρβος, δηλαδή είναι «Σερβοχώρι».

      Τα τοπωνύμια Κουμανοί, Kumanovo, Kumanite («οι Κουμάνοι», με βουλγ. επιθηματικό άρθρο), Kumaničevo έχουν την ίδια σημασία.

      Το ότι μπορεί να υπάρχουν ἀσχετα τοπωνύμια που να μοιάζουν επιφανειακά με αυτά αυτό είναι άλλο θέμα.

      Οι σλάβοι λένε τη Θεσσαλονίκη Solun και υπάρχει και μια πόλη Solun στα Μογγολο-Κινεζικά σύνορα:

      http://en.wikipedia.org/wiki/Solun,_Horqin_Right_Front_Banner

      Νομίζω πως κάθε λογικός άνθρωπος καταλαβαίνει ότι τα δύο είναι άσχετα.

      Το σλαβικό όνομα της θεσσαλονίκης μπορεί να παραχθεί από το ελληνικό Σαλονίκη και, καλύτερα, από το πρώιμο βλαχικό *Saluna (μετά τον ρωτακισμό L>R Saruna) μέσα από τη γνωστή σλαβική τροπή a>o που συνέβη μεταξύ 700 και 850 λ.χ.

      Salonae > Solin και Καστοριά> Kostur

      http://en.wikipedia.org/wiki/Solin,_Croatia

  4. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Έκανα κάποιους συνειρμούς. Στην Λακωνία υπάρχει χωριό Άρνα. Εάν αυτό δεν είναι νεότερο ίσως έχει προέλευση προελληνική. Επίσης το Κόμανα ίσως να είναι και αυτό προελληνικό. Ενδέχεται λοιπόν να υπήρχαν στην Βαλκανική τοπωνύμια Κόμανα, τα οποία μετά την επαφή με τους Κουμάνους να μεταπλάστηκαν στις νεότερες ονομασίες τους. Π.χ. στην Λακωνία υπήρχε χωριό Πολυτσάραβος. Μετά την απόκρουση των Αιγυπτίων του Ιμπραήμ στην περιοχή μετονομάστηκε σε Πολυάραβος. Να συνέβει δηλαδή κάτι παρόμοιο.

    • Ε τώρα αρχίζεις αμπελοφιλοσοφικά σενάρια για να οποία νομίζω πως δεν χρειάζεται καν ν΄απαντήσω.
      Θα παραθέσω μια από αυτές τις ημέρες ένα βιβλίο για τους Κουμάνους στα μεσαιωνικά βαλκανικά κράτη.

      Από εκεί και μετά, η δεύτερη Βουλγαρική αυτοκρατορία ιδρύθηκε από Βλάχους και Κουμάνους. Το όνομα Άσεν και το παρατσούκλι του Belgun = «σοφός» είναι κουμανικής (τουρκικής ετυμολογίας). Αν τώρα μου ζητάς να πιστέψω ότι το τοπωνύμιο Kumanite της Βουλγαρίας δεν έχει σχέση με τους Κουμάνους και ότι το Κουμάνοβο δεν έχει σχέση με τους Κουμάνους μισθοφόρους που είχε στη διάθεσή του ο Σέρβος βασιλιάς Μιλούτιν, μερικούς από τους οποίους είχε δωρίσει στο Βυζάντιο, όπου εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Θράκη και αργότερα σε Λέσβο, Θάσο και Λήμνο, τι να πω.

      http://en.wikipedia.org/wiki/Kumanite
      http://en.wikipedia.org/wiki/Kumanovo

  5. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Τελικά οι Κουμάνοι Λακωνίας οφείλονται μάλλον σε Αρβανίτες.

    Χάρτης που δείχνει πως στην περιοχή που είναι το χωριό ίσως πήγαν Αρβανίτες (παρόλο που αργότερα βλ. χάρτη παρακάτω δεν αναφέρεται μαζί με τα άλλα αρβανιτοχώρια).

    Αρβανίτικο χωριό Κούμανι στην Ηλεία

    Διάφοροι Αρβανίτες

    Andreja Komani, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Andreja Komani, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Gin Komani, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Koma Komani, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Mankule Komani, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Dimitri Komanu, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.
    Mihal Komanu, χωριό Mengeše Komani – Vomiro.

    http://www.lithoksou.net/p/onomateponyma-ton-albanon-arbaniton-tis-boreiodytikis-peloponnisoy-ton-15o-aiona-2009

    Τώρα αυτοί ίσως να είχαν μερική κουμανική καταγωγή από Κουμάνους της Βόρειας Βαλκανικής π.χ. το Koman της Αλβανίας που έγραψες.

    • Δεν αποκλείεται να είναι έτσι όπως τα λες. Και φυσικά δεν χρειάζεται «μερικοί να κατάγονται» από Κουμάνους, γιατί οι Κουμάνοι αρκεί να δημιούργησαν ένα τοπωνύμιο στην Αλβανία και οι Αρβανίτες αργότερα να το μετέφεραν κάτω, έχοντας ζήσει ένα διάστημα σε αυτό.

      Δες ορισμένα από τα επώνυμα αρβανίτικου χωριού της Πελοποννήσου σε έγγραφο του 15ου αιώνα.

      http://postimg.org/image/nx4bjrid3/

      Ράδος ο Γκολέμης = μάλλον Αρβανίτης, αλλά τόσο το όνομα όσο και το επώνυμο είναι σλαβικά (Rado, χαιδευτικό του Radovan/Radomir κλπ και golem = «μεγάλος, τρανός»).

      Εβρετός ο Ζουπάνος (župan = σλαβικό αξίωμα που οι βυζαντινοί απέδωδαν ελληνιστί ως «τοπάρχης»)

      Παύλος ο Γκράψας. Δεν ξέρω κατά πόσο το επίθετο σχετίζεται με το βουλγαρικό/σλαβομακεδονικό Gravčev = «Φασουλἠς».

      Μιχαήλ ο Βοεβόντας. Vojvoda σλαβιστί ο «Στρατηγός, Πολέμαρχος»

      […]ς ο Βουργάριος. Το επώνυμο δείχνει κάποια σχέση με την Βουλγαρία. Αλλά μέχρι το 1204, όλη η νότια Αλβανία ήταν ανήκε στο θέμα της Βουλγαρίας και Βούλγαροι ζούσαν στο Δυρράχιο (λ.χ. ο Κουκουζέλης που στα τραγούδια του προσδιόρισε τη μητέρα του ως «Βουλγάρα» και ο στασιάζων αξιωματικός του θέματος Δυρραχίου Τειχομηρός/Tihomir).


  6. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Διαβάζοντας κάτι μανιατογραπτά βρήκα οικογένεια Κούμανη (17ος αι.) σε Μάνη και Ζάκυνθο και χωριό Κούμανι (13ος αι ?) ( ή “στου Κούμανη”) στο Ζυγό των Μελιγκών της Μάνης.
    ————————————————————-

    Το Γκολέμης στο βιβλίο του Μπίρη για τους Αρβανίτες λέει ότι είχε και την σημασία του λαίμαργος. Αγνοώ κατά πόσο μπορεί να έχει δίκιο.
    ———————————————————————————————-
    Στα ίδια γραπτά.
    Το επίθετο Σπανός μου είχε κάνει εντύπωση. Θεωρείται ελληνικό ή σλάβικο. Σπανός, Σπανέας, Σπανάκος, Σπανιόπουλος, Σπανάκης, Σπανίκος βρίσκουμε σε Μάνη (από τον 13ο αι. έως σήμερα π.χ. Καρδαμύλη και Έξω Μάνη), Κορώνη, Καλαμάτα, Αθήνα, Ιταλία κ.α.

    Spani family
    The Spani or Span family was a northern Albanian noble family and clan.
    The Spani family was of Greek origin. The surname Span or Spani probably derives from the Greek word spanos (beardless). In Croatia and Serbia, the surname is transliterated as Spanić and Spanović.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Spani_family

    Αρβανίτες
    Anaze Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Babe Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Dominika Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Gin Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Gjon Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Mengeše Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Nikola Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Pavlo Spani, χωριό Spani – Vomiro.
    Pavlos Spanica, χωριό Simopulu – Gardičko.

    1.Αλέξιος Σπανέας (1100)(ανιψιός του Αλεξίου Α Κομνηνού)
    2.καπετάνιος της Ανδρούβιστας Μιχαήλ Σπανός(1278)
    3. ισχυρός άνδρας των Σλάβων και εξουσιαστής της Γιστέρνας Μάνης Σπανής (1296)
    4. τζάσης/τζαούσιος του δρόγγου των Μελιγών (Ανδρούβιστα, Καρδαμύλη, Οίτυλο) Κωνσταντίνος Σπανής/Ισπανός/Ispen (1331)
    5.οικογένεια Ισπανός στη Μάνη (1440).
    6. Σπανάκης στην Ζαρνάτα Μάνης το 1699.

    Σπανοί και Σπανόπουλοι πήγαν τον 16ο αι. από την Κορώνη στην Σικελία.

    Οι Σπανοί τοπάρχες την Μελιγγών ήταν είτε φιλοβυζαντινοί Σλάβοι σαν και αυτούς που είχες πει (π.χ. “Ο πρώτος γνωστός τέτοιος άρχοντας είναι ο Θεόδωρος «ἄρχων Βαγενέτιας» ο οποίος περί το 700 μ.χ. κατοικεί στην γειτονική Κέρκυρα.” https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/14/%ce%bf-%cf%83%ce%bb%ce%b1%ce%b2%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%b5%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%ac%ce%b4%ce%bf%cf%82-%ce%b7-%ce%b2%cf%85/ , “Δαργάσκ[λ]αβος ἄρχων Ἑλλάδος”, )

    είτε
    σαν αυτούς που διόριζαν οι Βυζαντινοί στους Σλάβους
    π.χ. Οι Μηλιγγοί και οι Εζερίτες επί Ρωμανού Λεκαπηνού ξεσηκώθηκαν και “ούτε παρά του στρατηγού δέχονται άρχοντα”.
    ή
    απ’τον Βίο του οσίου Νίκωνος για κάποιον Αντίοχο “ος την δουκικήν αρχήν διείπε της των εθνικών [Σλάβων] χώρας”
    ή
    [Τακτικά, 18.95] τῆς τε δουλείας ἠλευθέρωσε τῶν ἑαυτῶν ἀρχόντων
    (https://smerdaleos.wordpress.com/2013/11/14/%ce%bf-%cf%83%ce%bb%ce%b1%ce%b2%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%b5%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%ac%ce%b4%ce%bf%cf%82-%ce%b7-%ce%b2%cf%85/)

    Το “Σπανύ” είναι μάλλον σλάβικο .Έτσι δηλαδή έλεγαν οι Σλάβοι τους Σπανούς.

    Χωριά Σπανέικα (Αχαία, Αρκαδία, Μάνη), Σπανοχώρι (Λευκάδα, Καλαμάτα), Σπανιάνικα. Μονή Σπανού στο νησάκι της Παμβώτιδας,
    ————————————————————————————-
    Είχα διαβάσει ( και προσπαθώ να βρω που αλλά δεν τα καταφέρνω) ότι το όνομα “Βουλγάρα” του Κουκουζέλη οφείλεται σε έναν ιδιαίτερο τύπο βουλγαρικής (αλήθεια υπήρχε τέτοια ?) υφολογίας που έδωσε στα τραγούδια του.

    • 1) γκολέμης = «λαίμαργος» κατά Μπίρη.-
      ———-

      Δεν ξέρω αν έχει επέλθει σημασιασική αλλαγή του δανείου στα αρβανίτικα (λ.χ. μεγάλος > χοντρός > λαίμαργος), αλλά το σλαβικό golěmŭ (> εκαβικό golem, γιακαβικό golyam) σημαίνει «τρανός, μεγάλος».

      Άκου λ.χ. τον Bay Ganyo να λέει στον ελεγκτή εισιτηρίων ότι είναι “golyam dzanabetin” = «μεγάλος τζαναμπέτης»

      [00:40]

      ———————-

      2) Είχα διαβάσει ( και προσπαθώ να βρω που αλλά δεν τα καταφέρνω) ότι το όνομα “Βουλγάρα” του Κουκουζέλη οφείλεται σε έναν ιδιαίτερο τύπο βουλγαρικής (αλήθεια υπήρχε τέτοια ?) υφολογίας που έδωσε στα τραγούδια του.
      ——————–

      Αυτό σίγουρα δεν ευσταθεί, γιατί ο Κουκουζέλης δεν χαρακτηρίζει ως «βουλγαρικό» τον θρήνο, αλλά την μητέρα του (θρήνος Βουλγάρας γυναικός).

      Koukouzelis introduced the melodious (callophone) style and repertoire and created the Late Byzantine system of notation named after him. About 90 of his works in all church styles have survived until today, possibly the most famous one being the Polieleion of the Bulgarian Woman dedicated to his mother that, according to some researchers, contains elements of traditional Bulgarian mourning songs.

      Σε μια περιοχή όπου ο Ατταλειάτης γράφει πως κατοικούσαν Ρωμαίοι, Βούλγαροι και Αρβανίτες νομίζω πως η απλούστερη ερμηνεία είναι ότι η μητέρα του ήταν Βουλγάρα.

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        Λοιπόν βρήκα που το είχα ξανασυζητήσει !

        “Αυτή η ιστορία με τον άγιο Ιωάννη Κουκουζέλη που σύνθεσε μια μελωδία με τίτλο «η Βουλγάρα» τάχα εμπνευσμένος από τη θρηνούσα Βουλγάρα μητέρα του έχω ακούσει από τον μουσικολόγο Γρηγόρη Στάθη ότι είναι βουλγάρικο παραμυθάκι. Ο Στάθης επιμένει πως το όνομα Βουλγάρα o Κουκουζέλης το έδωσε στο μέλος του γιατί έχει μουσικό ύφος βουλγάρικο και δεν έχει καμιά σχέση με τη μητέρα του.”
        https://sarantakos.wordpress.com/2014/09/05/genocide/#comment-242337
        “(…)Ούτε έγραψε «θρηνωδία» με το όνομα «Η Βουλγάρα» αλλά μέλισε έναν Πολυέλεο (στίχοι από τους Ψαλμούς που ψάλλονται στις αγρυπνίες) και του έδωσε αυτό το όνομα, για να δηλώσει το μουσικό ύφος του. (Στο χειρόγραφο 993 της Μονής Ιβήρων υπάρχει ο ίδιος Πολυέλεος, μελισμένος από κάποιον Δυσικό, με το όνομα πάλι «Η Βουλγάρα». Κι αυτός είχε Βουλγάρα μητέρα που την άκουσε να θρηνωδεί, κλπ.;) Ο Κουκουζέλης έχει κι ένα άλλο μουσικό κομμάτι που ονομάζεται «Βιόλα». Αυτό δεν σημαίνει ότι παιζόταν με βιολί αλλ’ ότι το ύφος του παρέπεμπε σε μουσικά μέλη που παίζονταν με βιολί.
        (..) το παραμυθάκι με τη μητέρα του που την άκουσε να θρηνολογεί είναι πολύ μεταγενέστερο του 13ου αιώνα.”
        https://sarantakos.wordpress.com/2014/09/05/genocide/#comment-242359

        H ερμηνεία που δίνεις φαίνεται η σωστότερη βέβαια γιατί αυτοί που διαφωνούν φαίνεται να αγνοούν την παρουσία Βουλγάρων ως το Δυρράχιο.
        Ο τίτλος ήταν όμως “θρήνος Βουλγάρας γυναικός” ή σκέτο «Βουλγάρα» ή “Βουλγαρικόν” ? Παρακάτω βλέπω πολλά μουσικά είδη με εθνικό όνομα (περσικό, ισμαηλίτικο, ταταρικό, βουλγαρικό).

        “Σώμα Έβδομο – Κρατήματα
        (14ος – 17ος αι.)
        (…)Εδώ πρέπει να προστεθεί και ο μεγάλος μουσικός, πρωτοψάλτης και Οικουμενικός πατριάρχης (1316-1320), Ιωάννης ο Γλυκύς (ο οποίος μάλιστα φέρεται σε ορισμένα μεταγενέστερα χειρόγραφα και ως δάσκαλος του Κουκουζέλη). Ο Ιωάννης ο Γλυκύς φαίνεται να είναι ο πρώτος που συνθέτει Κρατήματα ως αυτοτελείς συνθέσεις. Στο όνομά του σώζονται δύο σε ήχο β΄, δύο σε ήχο δ΄ με τις ενδείξεις “πρόλογος” και “ηδυφωνία”, ένα σε ήχο πλ β΄ το λεγόμενο “σουρλάς” (ήδη στο χειρόγραφο και αυτό του 1463), και ένα άλλο σε ήχο πλ δ΄. Με τα Κρατήματα αυτά ο Ιωάννης ο Γλυκύς γίνεται ο καθαυτό εισηγητής του νέου αυτού μουσικού είδους, το οποίο θα παρουσιάσει στη συνέχεια, και ως τα νεώτερα χρόνια, πολύ μεγάλη ανάπτυξη.Ωστόσο, πραγματικός θεμελιωτής (και “πατήρ”) του είδους των Κρατημάτων πρέπει ασφαλώς να θεωρηθεί ο Ιωάννης Κουκουζέλης (μνεία του ήδη σε Σιναϊτικό χειρόγραφο του έτους 1309). Δεν είναι μόνο το πλήθος των Κρατημάτων που φέρονται στο όνομά του, αλλά κυρίως ο χαρακτήρας τους, οργανικά και μιμητικά φυσικών ήχων και φωνών, και ορισμένα ανοικτά ήδη σε εθνικά μουσικά ιδιώματα. Η χειρόγραφη παράδοση διασώζει στο όνομα του Κουκουζέλη πάνω από πενήντα (50) Κρατήματα σε όλους τους ήχους, τα περισσότερα στον πλ α΄ (10) και στον πλ δ΄ (17). Ανάμεσα σ’ αυτά πολλά με ειδικούς χαρακτηρισμούς, όπως το λεγόμενο “ταταρικόν” ή “πολεμικόν” και το “καθ’ υπόδειξιν του σημαντήρος” σε ήχο α΄, το “φθορικόν” σε ήχο β΄, “η λεγομένη σημαντήρα”, το “ορφανόν”, το “βουλγαρικόν” (ή και “βουλγάρα”) και το “αηδονάτον” σε ήχο πλ α΄, ο “ανυφαντής” και ο “μονόπους” σε ήχο πλ β΄, το “μέγα”, η “κλίμαξ” και το “φθορικόν και πέρσικον” στον βαρύ, τέλος ο “μαργαρίτης” (λεγόμενο και “εθνικόν”), η “βιόλα και καμπάνα”, “του Βασιλέως”, το “Παπαδόπουλον” και ο “χορός” στον πλ δ΄. Και μόνο η απαρίθμηση των Κρατημάτων αυτών, με τους αντίστοιχους χειρόγραφους χαρακτηρισμούς, αναδεικνύει το εύρος και τον ειδικό ανοικτό χαρακτήρα των μελών αυτών και τη μεγάλη συμβολή του Κουκουζέλη στην επιβολή και ανάπτυξη του συγκεκριμένου είδους των Κρατημάτων.(…)Ο Ιωάννης ο Κλαδάς, ο οποίος ζει προς το τέλος του ίδιου 14ου αι. και στις αρχές του επόμενου (δηλαδή γύρω στο 1400) και υπήρξε λαμπαδάριος “του ευαγούς βασιλικού κλήρου” (Αγίας Σοφίας), παρουσιάζεται επίσης με πολλά και ενδιαφέροντα Κρατήματα. Ανάμεσα σ’ αυτά πέντε στον α΄ ήχο, τρία στον δεύτερο, το ένα με την ένδειξη “το καλούμενον μίδα”, δύο στον δ΄, από ένα στον πλ β΄ και στον βαρύ, το τελευταίο συχνά με την ένδειξη “πέρσικον” και άλλοτε “το λεγόμενον κεκαλωπισμένον”, και έξι στον πλ δ΄, ανάμεσα στα οποία το λεγόμενον “ανακαράς” και κάποιο με την ένδειξη “φθορικόν”. Με τον Κλαδά κλείνει ο κύκλος συνθετών Κρατημάτων του 14ου αιώνα. (…) Ο Θεοφάνης ο Καρύκης, πρώτος γνωστός πρωτοψάλτης (-1578) της Μεγάλης Εκκλησίας μετά την ΄Άλωση και ταυτόχρονα Οικουμενικός πατριάρχης (1597), είναι από τους πιο καινοτόμους εκκλησιαστικούς μουσικούς του τέλους του 16ου αι. Μια από τις πιο βασικές του καινοτομίες παραμένει η σύνθεση “εξωτερικών εθνικών” Κρατημάτων. Στο όνομά του φέρονται πέντε (5) Κρατήματα, ένα σε α΄ ήχο, ένα σε β΄ (με την ένδειξη στα χειρόγραφα “Γαβριήλ ιερομονάχου” και καλλωπισμός Καρύκη), δύο στον πλ α΄ και ένα στον βαρύ. Τα πιο σημαντικά είναι τα Κρατήματα του πλαγίου πρώτου. Το ένα, το λεγόμενο “ισμαηλίτικον”, μέλος με πλούσια χειρόγραφη παράδοση και ξεχωριστή επίδοση, και το οποίο αποτέλεσε αργότερα τη βάση για άλλα παρόμοια, και το άλλο, το οποίο είναι γνωστό συχνά με τις ενδείξεις “νάι”, “νάι παλαιόν”, “εθνικόν”, και αυτό με πλούσια χειρόγραφη παράδοση (και τα δύο μεταγραμμένα από τον Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα, το “ισμαηλίτικον” και από τον Γρηγόριο). ”

        http://e-kere.gr/%CE%BC%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%BA%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82/%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1

        Και σε μερικές συζητήσεις (όχι βέβαια πως αυτές αποτελούν απόδειξη για κάτι, αλλά καμιά φορά μπορεί να βρεθεί κάποια πληροφορία ).

        “Μα ο Κουκουζέλης δεν έχει μελοποιήσει πολυέλαιο “Βουλγάρα” αλλά ο δάσκαλός του ο Ιωάννης Γλυκής και μάλιστα στα χειρόγραφα αναφέρεται “βουΡγάρα” και όχι “βουΛγάρα”…μεταγενέστερα(μάλλον λόγω του κοινού ονόματος Ιωάννης)αποδόθηκε το κομμάτι στον Κουκουζέλη…αλλά και να τον μελοποίησε ο ίδιος δεν σημαίνει ότι ήταν Βούλγαρος διότι τότε κάλλιστα και ο Κλαδάς θα μπορούσε να είναι Πέρσης λόγω μιας μελοποίησής του χαρακτηρίζοντάς την “Ατζέμικον”…μεγάλο θέμα με πολλές πτυχές…”

        http://analogion.com/forum/archive/index.php?t-348.html

        “H Βουλγάρα δεν είναι του Κουκουζέλη, αλλά του Ιωάννου Γλυκύ. Πρόκειται για το λάθος αν και αρκετά παλαιό. Σαν σύνθεση του Γλυκύ το παρουσιάζουν τα παλαιά χειρόγραφα, π.χ. η Παπαδική του Xρυσάφου (Γρ.Θ. Στάθη, Οι αναγραμματισμοί…, σελ. 105). Πάντως, η Βουλγάρα αποδίδεται, εκτός από τον Ιωάννη τον Γλυκύ (δεν πρόκειται για τον Κουκουζέλη αλλά για άλλη μεγάλη μουσική προσωπικότητα) και στον Κουκουμά. Περισσότερες λεπτομέρειες στο βιβλίο «Ιωάννης Μαΐστωρ ο Κουκουζέλης και η εποχή του» του Σ. Καρά. ”

        “Εκεί εμέλισε την θρηνωδία (μοιρολόγι) που λέγεται «Βουλγάρα» (2), την οποία άκουσε κρυφά ιστάμενος εντός της οικίας παρά της θρηνωδούσης μητρός αυτού, προς την οποία φίλοι του Ιωάννου ψευδώς και σκοπίμως ανήγγειλαν τον θάνατον του γιου της.
        2.αν και ο όρος [βουλγάρα] δεν είναι παλαιότερος του ιε΄ αιώνος, μήπως, ίσως, ήναι παραφθορά συνήθους κατά την βυζαντινήν περίοδον, γνωστού δε κι εκ της νομικής και θεολογικής παραδόσεως λατινο-ελληνικού όρου “Vulgata” δηλαδή κοινής ή “συνηθισμένης” χρήσεως, ως λέγεται και εις την σημερινήν ορολογίαν της εκλησιαστικής μουσικής συνθέσεως;
        Πιο κάτω ο Καράς αναφωνεί: “ανάθεμα με εάν η περί ης ο λόγος εκκλησιαστική σύνθεσις, δίδει αίσθησιν τινά μοιρολογίου οιουδήποτε, και όχι μόνον βουλγαρικού”
        Και καταλήγει: […] ο παρά των μουσικών κωδίκων χαρακτηρισμός “Βουλγάρα” […] ουδόλως αναφέρεται εις μέλος βουλγαρικόν, αλλά εις όνομα διπλής φλογέρας μετά ισοκράτου (γουργουρίου) “βουργάρας” ή “γοργάρας” καλουμένης, προς τον ήχον της οποίας προσομοιάζεται το “ύφος” -το άκουσμα- της μελωδίας, ως και το “ήθος” ήτοι το συναίσθημα ‘που γεννά εις την ψυχήν του ακροατού, παρά των μεταγενεστέρων ψαλτών, ως ήτο συνήθεια και δι άλλα […] μελωδήματα […] εις τα οποία οι μεταγενέστεροι ψάλται, έδιδον ονόματα καλλικελάδων πτηνών ή μουσικών οργάνων.

        http://orthodoxia.forumup.gr/about1976-0.html

        Γενικά επικρατεί μεγάλη ασάφεια.

      • και ο όρος [βουλγάρα] δεν είναι παλαιότερος του ιε΄ αιώνος, μήπως, ίσως, ήναι παραφθορά συνήθους κατά την βυζαντινήν περίοδον, γνωστού δε κι εκ της νομικής και θεολογικής παραδόσεως λατινο-ελληνικού όρου “Vulgata” δηλαδή κοινής ή “συνηθισμένης” χρήσεως, ως λέγεται και εις την σημερινήν ορολογίαν της εκλησιαστικής μουσικής συνθέσεως;

        Πάντως αυτός που έγραψε αυτό για τον «λατινο-ελληνικό» (το -ελληνικό που κολλάει;) όρο vulgaris έχει αντιγράψει κατα λέξη την σερβo-κροατική απόπειρα ετυμολογίας του ποιητικού είδους Bugarštica ως παραγώμενο από το λατινικό lingua vulgaris/carmen vulgata και «άσχετο με την Βουλγαρία».

      • Μα ο Κουκουζέλης δεν έχει μελοποιήσει πολυέλαιο “Βουλγάρα” αλλά ο δάσκαλός του ο Ιωάννης Γλυκής και μάλιστα στα χειρόγραφα αναφέρεται “βουΡγάρα” και όχι “βουΛγάρα”…μεταγενέστερα(μάλλον λόγω του κοινού ονόματος Ιωάννης)αποδόθηκε το κομμάτι στον Κουκουζέλη…αλλά και να τον μελοποίησε ο ίδιος δεν σημαίνει ότι ήταν Βούλγαρος διότι τότε κάλλιστα και ο Κλαδάς θα μπορούσε να είναι Πέρσης λόγω μιας μελοποίησής του χαρακτηρίζοντάς την “Ατζέμικον”…μεγάλο θέμα με πολλές πτυχές…”
        —–

        Τελικά έχουμε «μαργαριτάρια» που συναγώνιζονται σε βλακεία τα “Sašo-πουλα” του Καναδά και της Αυστραλίας που πλάθουν ιστορίες για να εξηγήσουν γιατί οι παππούδες τους δεν ήταν Βούλγαροι.

        Για ρώτα αυτούς που χρησιμοποιούν ως επιχείρημα το «ΒουΡγάρα» έναντι του ΒουΛγάρα, όταν οι ελληνόφωνοι της Μακεδονίας μιλάνε για «ΒουΡγάρους» και οι Βλάχοι της Μακεδονίας μιλάνε για ViRgari … ποιους εννοούν;

        Στην δεύτερη υπογραμμισμένη φράση παρακάτω, ο ανθρωπολόγος Keith Brown εξηγεί την έκπληξη του όταν εξετάζοντας τους Βλάχους του Κρουσόβου στις αρχές του 90 παρατήρησε ότι, όταν μιλούσανε μεταξύ τους στα βλάχικα, ονόμαζαν τόσο τους Σλαβομακεδόνες συμπολίτες τους όσο και τους Βούλγαρους της Βούλγαριας … ViRgari.

        Ο βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών μελετητής των Βλάχων Αστέριος Κουκούδης γράφει:

        Οι Βλάχοι είχαν και έχουν μέχρι και σήμερα σαφείς όρους για τον προσδιορισμό και υπόλοιπων κατοίκων των Βαλκανίων. […] Όσον αφορά τους σλαβόφωνους ορθόδοξους χριστιανούς γείτονές τους, αναγνώριζαν την ύπαρξη Βουλγάρων και Σέρβων, αλλά και αυτή των σλαβόφωνων “γραικομάνων”. Χαρακτηριστική είναι η καταγραφή πως μέχρι και σήμερα οι βλάχικης καταγωγής κάτοικοι του Κρουσόβου στην π.Γ.Δ.Μ. ονομάζουν “Βίργκαρι”, δηλαδή Βούλγαρους, τους συμπολίτες τους που έχουν καταγωγή από σλαβόφωνες οικογένειες. Οι Αρβανίτες, δηλαδή οι αλβανόφωνοι ορθόδοξοι χριστιανοί, ονομάζονται από τους Βλάχους “Αρμπινέσι”. Αυτό είναι και το όνομα με το οποίο κάνουν την πρώτη μεσαιωνική τους εμφάνιση οι πρόγονοι των σημερινών Αλβανών.

  7. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Αυτός

    “στα χειρόγραφα αναφέρεται “βουΡγάρα” και όχι “βουΛγάρα”…μεταγενέστερα(μάλλον λόγω του κοινού ονόματος Ιωάννης)αποδόθηκε το κομμάτι στον Κουκουζέλη…αλλά και να τον μελοποίησε ο ίδιος δεν σημαίνει ότι ήταν Βούλγαρος διότι τότε κάλλιστα και ο Κλαδάς θα μπορούσε να είναι Πέρσης λόγω μιας μελοποίησής του χαρακτηρίζοντάς την “Ατζέμικον”…μεγάλο θέμα με πολλές πτυχές…”

    μάλλον δεν εννοεί ότι όποιος λέγεται Βούλγαρος/Βούργαρος δεν είναι Βούλγαρος , αλλά ότι και να το ονόμασε έτσι δεν σημαίνει ότι ήταν Βούλγαρος , όπως δεν ήταν Τάταρος, Πέρσης Ισμαηλίτης κ.λπ.

    Δηλαδή αυτό

    “αναφέρεται “βουΡγάρα” και όχι “Βουλγάρα”

    σχετίζεται με τον ακριβή προσδιορισμό (τίτλο) και όχι με το υπόλοιπο της φράσης του. ( Αν όχι τότε είναι μεγάλος μπάκακας.)

    • Πάντως μιας και το έφερε η συζήτηση, κοντά στο δέλτα του ποταμού Μάτη (Mat) μια περιοχή ονομάζεται Bulgjeri.

      http://postimg.org/image/hbud3uuex/

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        Την περιοχή Mat την έλεγαν αρχαιοπρεπώς και Ημαθία

        http://en.wikipedia.org/wiki/Mat_District
        http://sq.wikipedia.org/wiki/Rrethi_i_Matit
        Matja, Emathia

        και έτσι σήμερα Αλβανοί και Έλληνες μαλώνουν για το αν οι πρόγονοι του Καστριώτη ήταν από την μακεδονική Ημαθία ή την αλβανική !

      • Χα .. ας αρχίσουν να θεωρούν και την περίπτωση η πατρίδα του Καστριώτη να ήταν η … Αιθιοπία, γιατί ο μυθικός Ημαθίων ήταν Βασιλιάς της Αιθιοπίας. 🙂 🙂 🙂

      • Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

        “Χα .. ας αρχίσουν να θεωρούν και την περίπτωση η πατρίδα του Καστριώτη να ήταν η … Αιθιοπία, γιατί ο μυθικός Ημαθίων ήταν Βασιλιάς της Αιθιοπίας.”

        🙂

      • Ωχ ωχ … δεν τους βλέπω καλά τους Αιθίοπες … σε λίγο θα ξεσπάσει διαφωνία στα φόρουμ για το αν οι Αιθίοπες είναι Αλβανοί ή Έλληνες. Σε λίγο θα μπουν στο παιχνίδι και τα Sašo-πουλα, όπως το διακωμωδεί ο Σλάβι Τρυφὠνοφ παρακάτω:

        [04:30]

        Σλάβι: για πες κάναν διάσημο Μακεδόνα
        Μακεδόνας Βοεβόδας Χιτρέ Πέτρεφσκι: Ο Μπάρακ Ομπάμα!
        Σλάβι: Ο Μπάρακ Ομπάμα δεν είναι Μακεδόνας!
        Χιτρέ: Πως δεν είναι Μακεδόνας; …… ο παππούς του λεγόταν Μπαρακοτσερνέφσκι (černo = «μαύρο», Černev(ski) = «ο γιος του μαύρου»).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s