Η ετυμολογία του τοπωνυμίου «Ἑλλάς»

Σε μία προηγούμενη ανάρτηση επιχείρησα να παρουσιάσω την σημασιολογική μεταβολή που υπέστη ο όρος Ἑλλάς κατά το πρώτο μισό της 1ης π.Χ. χιλιετίας. Στα παλαιότερα στρώματα της επικής παράδοσης, ο όρος απλώς σημαίνει την πεδιάδα  που εκτείνεται γύρω από το δέλτα του Σπερχειού, ενώ στην Οδύσσεια έχει επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει όλο το χερσαίο τμήμα της ελλαδικής χερσονήσου.

Εδώ θα επιχειρήσω να αναλύσω γλωσσολογικά τον όρο ώστε να καταλήξω σε κάποιες γλωσσολογικά δυνατές ετυμολογίες και θα συμπληρώσω λίγο την παράδοση πηγαίνοντας ένα ακόμα βήμα πίσω από το δέλτα του Σπερχειού. Το «βήμα πίσω» αφορά το εξής πρόβλημα: το όνομα «Ἑλλάς» κατασκευάστηκε in situ για να περιγράψει την περιοχή του δέλτα του Σπερχειού ή μεταφέρθηκε προκατασκευασμένο από κάπου αλλού;

Την ερώτηση την έθεσα γιατί ήδη από την Ιλιάδα υπάρχει η παράδοση ότι οι «Ἑλληνες» του Αχιλλέα σχετίζονται με τους Σελλούς της Ηπείρου. Όταν ο Αχιλλέας προσεύχεται στον Δωδωναίο Δία του αποδίδει τον τίτλο «πελασγικός» που μπορεί να ετυμολογηθεί σαν «παμπάλαιος, προγονικός».

[Ιλιάδα, 16.232-237]

εὔχετ᾽ ἔπειτα στὰς μέσῳ ἕρκεϊ, λεῖβε δὲ οἶνον
οὐρανὸν εἰσανιδών: Δία δ᾽ οὐ λάθε τερπικέραυνον:
Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικὲ τηλόθι ναίων
Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου, ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ
σοὶ ναίουσ᾽ ὑποφῆται ἀνιπτόποδες χαμαιεῦναι,
ἠμὲν δή ποτ᾽ ἐμὸν ἔπος ἔκλυες εὐξαμένοιο,
τίμησας μὲν ἐμέ, μέγα δ᾽ ἴψαο λαὸν Ἀχαιῶν,

Δηλαδή προσεύχεται στον «Πελασγικό» Δωδωναίο Δία που κατοικεί μακριά (τηλόθι) στην δυσχείμερο Δωδώνη, γύρω από την οποία κατοικούν οι «πρωτόγονοι» Σελλοί που δεν πλένουν τα πόδια τους (ανιπτόποδες) και κοιμούνται χάμω στο χώμα.

Ο Ηρόδοτος επίσης μας πληροφορεί ότι οι πρωτο-Θεσσαλοί έφτασαν στο Ἄργος Πελασγικόν/Αιολίδα από την Θεσπρωτία (που στο απώτερο παρελθόν οριζόταν έτσι ώστε να περιελάμβανε και την μετέπειτα Μολοσσική Δωδώνη, η οποία πολλές φορές φέρει το επίθετο Θεσπρωτική), ενώ ο Θεόπομπος μας πληροφορεί ότι οι «ιθαγενείς» Αιολείς του Θεσσαλικού κάμπου όπως οι Μάγνητες και οι Περραιβοί υποδουλώθηκαν από τους πρωτο-Θεσσαλούς και έγιναν ένα είδος Ειλώτων που έφεραν το όνομα «Πενέσται» («εργάτες», πόνος). Ο Αρχέμαχος θεωρεί ότι οι Πενέστες ήταν Βοιωτοί που παρέμειναν στην Θεσσαλία, αντίθετα με τους υπόλοιπους που μετανάστευσαν στην ιστορική Βοιωτία. Ας τα πάρουμε με τη σειρά ένα ένα:

[Ηρόδοτος, 7,176] Ἔδειμαν δὲ Φωκέες τὸ τεῖχος δείσαντες, ἐπεὶ Θεσσαλοὶ ἦλθον ἐκ Θεσπρωτῶν οἰκήσοντες γῆν τὴν Αἰολίδα τήν νῦν ἐκτέαται. Ἅτε δὴ πειρωμένων τῶν Θεσσαλῶν καταστρέφεσθαι σφέας, τοῦτο προεφυλάξαντο οἱ Φωκέες, καὶ τὸ ὕδωρ τὸ θερμὸν τότε ἐπῆκαν ἐπὶ τὴν ἔσοδον, ὡς ἂν χαραδρωθείη ὁ χῶρος, πᾶν μηχανώμενοι ὅκως μή σφι ἐσβάλοιεν οἱ Θεσσαλοὶ ἐπὶ τὴν χώρην.

Περιγράφοντας τις Θερμοπύλες λέει ότι οι Φωκείς είχαν κτίσει εκεί ένα τείχος φοβούμενοι τους Θεσσαλούς, που είχαν έρθει από την γη των Θεσπρωτών στην Αιολίδα (που τώρα κατέχουν = Θεσσαλία) και οι οποίοι προσπαθούσαν τον 6ο π.Χ. αιώνα να τους υποτάξουν.

[Στράβων, 7,7,11] Ἡ Δωδώνη τοίνυν τὸ μὲν παλαιὸν ὑπὸ Θεσπρωτοῖς ἦν καὶ τὸ ὄρος ὁ Τόμαρος ἢ Τμάρος (ἀμφοτέρως γὰρ λέγεται), ὑφ᾽ ᾧ κεῖται τὸ ἱερόν: καὶ οἱ τραγικοὶ  δὲ καὶ Πίνδαρος Θεσπρωτίδα εἰρήκασι τὴν Δωδώνην: ὕστερον δὲ ὑπὸ Μολοττοῖς ἐγένετο.

Η σχέση των Θεσσαλών με τη Δωδώνη φαίνεται και από το όνομά τους. Από την εξέταση των διαλεκτικών τύπων (Θεσσαλοί/Θετταλοί, Πετθαλοί/Φετταλοί) μπορούμε να αποκαταστήσουμε τον αρχικό τύπο *kwhethjalos, που με τη σειρά του ανάγεται στην ΙΕ μορφή *gwhedh-i-alos με το συζευκτικό -i- του Caland να ενώνει το θέμα *gwhedh- στο επίθημα -αλος (λ.χ. διδάσκω > διδάσκαλος). Αλλά το θέμα *gwhedh- έχει δώσει στην ελληνική το ρήμα θέσσασθαι = (προσ)εύχεσθαι και, κατά συνέπεια, εάν ο διδάσκαλος είναι αυτός που διδάσκει τότε ο Θεσσαλός είναι αυτός που (προσ)εύχεται (στην Θεσπρωτική Δωδώνη)!

gwhedh

Επιπλέον, η ίδια ρίζα *gwhedh- έχει δώσει το ουσιαστικό πόθος (< *gwhodh-os) με σημασιασική αλλαγή από την «ευχή» στην «δυνατή επιθυμία». Η ποικιλίες θέσσασθαι/πόθος δείχνουν την σχέση τους με τα Θεσσαλός/Πετθαλός. Στην ίδια ρίζα κατά την ταπεινή μου άποψη μπορούμε να προσθέσουμε και το τοπωνύμιο Φθία, το οποίο φαίνεται να παράγεται από τον μηδενικό βαθμό (*gwhdh-ia) της ρίζας. Για την εξέλιξη *gwhdh > φθ παραθέτω το παράδειγμα του φθίνω/ἄφθιτος όπου η ρίζα *dhgwhei– πρώτα μετατέθηκε κανονικά σε *gwhdhei– και ο μηδενικός βαθμός της *gwhdhi– έδωσε τα φθίνω,ἄφθιτος.

dhgwhei

Οι απόψεις για τους Αιολείς Πενέστες και τους Θεσσαλούς αφέντες τους παρατίθενται εδώ και εδώ:

[Αθήναιος 265b-c] πρώτους δ᾽ ἐγὼ τῶν Ἑλλήνων οἶδα ἀργυρωνήτοις δούλοις χρησαμένους Χίους, ὡς ἱστορεῖ Θεόπομπος ἐν τῇ ἑβδόμῃ καὶ δεκάτῃ τῶν ἱστοριῶν  ‘ Χῖοι πρῶτοι τῶν Ἑλλήνων μετὰ Θετταλοὺς καὶ Λακεδαιμονίους ἐχρήσαντο δούλοις, τὴν μέντοι κτῆσιν αὐτῶν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκείνοις  Λακεδαιμόνιοι μὲν γὰρ καὶ Θετταλοὶ φανήσονται κατασκευασάμενοι τὴν δουλείαν ἐκ τῶν Ἑλλήνων τῶν οἰκούντων πρότερον τὴν χώραν ἣν ἐκεῖνοι νῦν ἔχουσιν, οἱ μὲν Ἀχαιῶν, Θετταλοὶ δὲ Περραιβῶν καὶ Μαγνήτων, καὶ προσηγόρευσαν τοὺς καταδουλωθέντας οἱ μὲν εἵλωτας, οἱ δὲ πενέστας.

O Θουκυδίδης για την μετανάστευση των Βοιωτών «60 χρόνια μετά τα Τρωικά» γράφει:

[1,12] Βοιωτοί τε γὰρ οἱ νῦν ἑξηκοστῷ ἔτει μετὰ Ἰλίου ἅλωσιν ἐξ Ἄρνης ἀναστάντες ὑπὸ Θεσσαλῶν τὴν νῦν μὲν Βοιωτίαν, πρότερον δὲ Καδμηίδα γῆν καλουμένην ᾤκισαν (ἦν δὲ αὐτῶν καὶ ἀποδασμὸς πρότερον ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, ἀφ᾽ ὧν καὶ ἐς Ἴλιον ἐστράτευσαν), Δωριῆς τε ὀγδοηκοστῷ ἔτει ξὺν Ἡρακλείδαις Πελοπόννησον ἔσχον.

Ο Στράβων γράφει επίσης για τους Περραιβούς:

[9.5.15] ταύτην τὴν χώραν πρότερον μὲν ᾤκουν Περραιβοί, τὸ πρὸς θαλάττῃ μέρος νεμόμενοι καὶ τῷ Πηνειῷ μέχρι τῆς ἐκβολῆς αὐτοῦ καὶ Γυρτῶνος πόλεως Περραιβίδος. εἶτα ταπεινώσαντες ἐκείνους Λαπίθαι κατέσχον αὐτοὶ τὰ χωρία, Ἰξίων καὶ ὁ υἱὸς Πειρίθους, ὃς καὶ τὸ Πήλιον κατεκτήσατο βιασάμενος τοὺς κατασχόντας Κενταύρους, ἄγριόν τι φῦλον. τούτους μὲν οὖν ‘ἐκ Πηλίου ὦσε καὶ Αἰθίκεσσι πέλασσε,’ τοῖς δὲ Λαπίθαις τὰ πεδία παρέδωκε: τινὰ δ᾽ αὐτῶν καὶ οἱ Περραιβοὶ κατεῖχον, τὰ πρὸς τῷ Ὀλύμπῳ: ἔστι δ᾽ ὅπου καὶ ὅλοι ἀναμὶξ τοῖς Λαπίθαις ᾤκουν. ἡ μὲν οὖν Ἄργισσα, ἡ νῦν Ἄργουρα, ἐπὶ τῷ Πηνειῷ κεῖται: ὑπέρκειται δ᾽ αὐτῆς Ἄτραξ ἐν τετταράκοντα σταδίοις, τῷ ποταμῷ πλησιάζουσα καὶ αὕτη: τὴν δ᾽ ἀνὰ μέσον ποταμίαν εἶχον Περραιβοί. Ὄρθην δὲ τινὲς τὴν ἀκρόπολιν τῶν Φαλανναίων εἰρήκασιν: ἡ δὲ Φάλαννα Περραιβικὴ πόλις πρὸς τῷ Πηνειῷ πλησίον τῶν Τεμπῶν. οἱ μὲν οὖν Περραιβοὶ καταδυναστευθέντες ὑπὸ τῶν Λαπιθῶν εἰς τὴν ὀρεινὴν ἀπανέστησαν οἱ πλείους τὴν περὶ Πίνδον καὶ Ἀθαμᾶνας καὶ Δόλοπας, τὴν δὲ χώραν καὶ τοὺς ὑπολειφθέντας τῶν Περραιβῶν κατέσχον Λαρισαῖοι, πλησίον μὲν οἰκοῦντες τοῦ Πηνειοῦ, γειτνιῶντες δ᾽ ἐκείνοις, νεμόμενοι δὲ τὰ εὐδαιμονέστατα μέρη τῶν πεδίων, πλὴν εἴ τι σφόδρα κοῖλον πρὸς τῇ λίμνῃ τῇ Νεσσωνίδι, εἰς ἣν ὑπερκλύζων ὁ ποταμὸς ἀφῃρεῖτό τι τῆς ἀροσίμου τοὺς Λαρισαίους: ἀλλ᾽ ὕστερον παραχώμασιν ἐπηνώρθωσαν Λαρισαῖοι. οὗτοι δ᾽ οὖν κατεῖχον τέως τὴν Περραιβίαν καὶ φόρους ἐπράττοντο, ἕως Φίλιππος κατέστη κύριος τῶν τόπων.

Συνοπτικά μας λέει ότι οι Περραιβοί κάποτε κατοικούσαν μια πιο εκτεταμένη περιοχή που περιελάμβανε μέρος του Θεσσαλικού κάμπου και έφτανε μέχρι την εκβολή του Πηνειού στο Αιγαίο μέχρι που ήρθαν οι «Λάπιθες» και ώθησαν κάποιους Περραιβούς προς τους πρόποδες του Ολύμπου, άλλους προς την Πίνδο και τέλος με κάποιους άλλους Περραιβούς επιμείχθηκαν. Οι Περραιβοί ήταν υπό τον έλεγχο των Λαρισαίων μέχρι που ο Φίλιππος της Μακεδονίας έγινε κύριος των τόπων τους. Αυτό το κομμάτι του Στράβωνα μας επιτρέπει να κάνουμε κάποιους ιστορικο-μυθικούς συσχετισμούς. Οι «κακοί και άγριοι Κένταυροι» κατοικούσαν στο Πήλιο (όπου κατοικούσαν οι Μάγνητες) και διώχθηκαν από τους «καλούς Λάπιθες» (Θεσσαλούς) προς την γη των Αιθίκων στην Πίνδο, δηλαδή εκεί που οι «Λάπιθες» ώθησαν κάποιους Περραιβούς. Αυτό σημαίνει ότι οι «κακοί και άγριοι» Κένταυροι είναι οι προ-Θεσσαλικοί ετεο-αιολικοί πληθυσμοί (Περραιβοί, Μάγνητες ~ «Πενέστες») που κατακτήθηκαν/διώχθηκαν από τους Θεσσαλούς/«Λάπιθες» που ήρθαν από τη Δωδώνη, οι οποίοι έγιναν αιολείς αφού αναμείχθηκαν με τους Αιολείς που υποδούλωσαν.

Τέλος, ο Αριστοτέλης μας πληροφορεί ότι:

[Μετεορολογικά, 352a,33-34]  ἀλλ’ ὥσπερ ὁ καλούμενος ἐπὶ Δευκαλίωνος κατακλυσμός· καὶ γὰρ οὗτος περὶ τὸν Ἑλληνικὸν ἐγένετο τόπον μάλιστα, καὶ τούτου περὶ τὴν Ἑλλάδα τὴν ἀρχαίαν. Αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ περὶ Δωδώνην καὶ τὸν Ἀχελῷον· Oὗτος γὰρ πολλαχοῦ τὸ ῥεῦμα μεταβέβληκεν· ᾤκουν γὰρ οἱ Σελλοὶ ἐνταῦθα καὶ οἱ καλούμενοι τότε μὲν Γραικοὶ νῦν δ’ Ἕλληνες.

Δηλαδή αναφερόμενος στον μυθικό κατακλυσμό που συνέβη επί Δευκαλίωνος (ένα μυθικό θέμα αναμφίβολα δανεισμένο από τους πολιτισμούς της Ανατολής) στην «Ελλάδα την αρχαία η οποία βρίσκεται γύρω από τη Δωδώνη και τον Αχελώο ποταμό εκεί που κατοικούσαν οι Σελλοί που τότε ήταν γνωστοί σαν Γραικοί και τώρα σαν Έλληνες».

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη μπορούμε να γυρίσουμε στην προσευχή του Αχιλλέα προς τον «πελασγικό» Δωδωναίο Δία και την πιθανότητα ο όρος «Ἑλλάς» να ήρθε στο δέλτα του Σπερχειού προκατασκευασμένος στην Ήπειρο, όπου κατοικούσαν οι Σελλοί. Ας πάμε τώρα στην ετυμολογία του όρου Ἑλλάς.

Μια ετυμολογική προσέγγιση ξεκινάει πάντα με την μορφολογική ανάλυση. Ενώ το φώνημα είναι η ελάχιστη μονάδα έκφρασης, δηλαδή ο απλός φθόγγος, το μόρφημα ορίζεται σαν η ελάχιστη μονάδα σημασίας. Ένα μόρφημα ονομάζεται ελεύθερο όταν αποτελείται από ένα και μόνο φώνημα και δεσμευμένο όταν αποτελείται από περισσότερα φωνήματα. Παραδείγματα ελεύθερων μορφημάτων είναι λ.χ. το στερητικό α- και το συζευκτικό -ι- του Caland (λ.χ. ἀλγεσ-ί-δωρος = «αυτός που δωρίζει άλγος=πόνο», ὀρεσ-ί-βιος, Κυδ-ι-άνειρα κλπ). Πολλές φορές ένα μόρφημα πρέπει να αναχθεί σε προγενέστερες μορφές. Η λέξη Κυδ-ι-άνειρα που αναφέρθηκε παραπάνω εν τέλει ανάγεται στην προμεταθετική μορφή Κυδ-ι-άνερ-jα όπου βλέπουμε το θέμα κυδ- της λέξης κῦδος, το θέμα -ανερ- της λέξης ἀνήρ, το συζευκτικό -ι- του Caland που ενώνει τα κύρια μορφήματα και το επιθηματικό μόρφημα -jα που χρησιμοποιείται για το σχηματισμό θηλυκών παραγώγων (λ.χ. ἐλεύθερος > ἐλευθερία, τετρά-πεδ-> τράπεζα).

Ο όρος Ἑλλάς είναι μια αθεματική ονομαστική στην οποία το τελευταίο φώνημα είναι κρυμμένο. Οι άλλες πτώσεις (λ.χ. τῆς Ἑλλάδ-ος, τὴν Ἑλλάδ-α) μας αποκαλύπτουν το πλήρες διμορφηματικό θέμα Ἑλλ-αδ- όπως οι πλάγιες πτώσεις αποκαλύπτουν το θέμα ἐχ-οντ- της ονομαστικής «ὁ ἔχων». Το επιθηματικό μόρφημα -αδ- χρησιμοποιείται (όπως και το -ιδ-) για τον σχηματισμό παράγωγων θηλυκών εννοιών λ.χ. μόν-ος > μονάς/μονάδα, μαν-ία > μαν-ι-άδ- > μανj-άδ-> Μαινάς/Μαινάδες, Ἴλι-ον > Ἱλι-αδ- > Ἰλιάς/Ἰλιάδα, Τροία >Τρω-αδ-> Τρωάς/Τρωάδα.

Επομένως το δύσκολο στην ετυμολογία της Ἑλλάδος είναι η ετυμολόγηση του πρώτου μορφήματος Ἑλλ- (hell-). Εδώ μία ορθή ετυμολογία πρέπει να εξηγήσει τόσο την δασεία όσο και το διπλό υγρό σύμφωνο.

Για την δασεία υπάρχουν 4 περιπτώσεις. Στο 99% των περιπτώσεων η δασεία h- στην ελληνική προέρχεται από ένα ΠΙΕ *s λ.χ. *septm. > ἑπτά, *sal-> ἅλς, ἅλας, ἁλμυρός το οποίο μπορεί να συνοδεύεται από δίγαμμα λ.χ. *swādus > ἡδύς (αγγλικό sweet), *swid-> ἱδρῶς (αγγλικό sweat), *swek’uros > ἑκυρός (σλαβικό svekrva). Στο υπόλοιπο 1% των περιπτώσεων η δασεία προέρχεται είτε από σκέτο δίγαμμα όπως *we(kw)speros > ἕσπερος, *wed-non > ἕδνον (αγγλικό wedding) είτε από ημιφωνικό *j όπως *jos> ὅς και *jēkwr. > ἧπαρ.

Έτσι το μόρφημα hell- της λέξης Ἑλλάς ανάγεται σε μία από τις παρακάτω μορφές: *sell-,*swell- ,*jell-, *well-.

Το διπλό -λλ- πάλι μπορεί να εξηγηθεί ως εξής:

1) Αφομοίωση του συμπλέγματος *-lj->-ll- λ.χ.  ἄλjoς > ἄλλος (αλλά αἶλος σε Ἠλιδα και Κύπρο), Ἀπέλ-jων > Ἀπέλλων/Ἀπόλλων (αλλά Κυπριακό Ἀπείλων).

Σε αυτήν την περίπτωση το μόρφημά μας παίρνει τις δυνατές μορφές:  *selj-,*swelj-, *jelj- , *welj- και το ημιφωνικό *j μπορεί να εξηγηθεί σαν άτονο συζευκτικό -ι- του Caland που συνδέει τα μορφήματα hel- και -αδ- (λ.χ μαν-j-αδ- > μαινάδ- > Μαινάς/Μαινάδες). Αν ναι τότε το άγνωστο μόρφημα που πρέπει να βρούμε είναι το *sel-, *swel-, *jel-, *wel-.

2) Αιολίζων διπλασιασμός αντί για αναπληρωματική έκταση προκείμενου φωνήεντος σε ένα σύμπλεγμα *-λσ- (λ.χ. *χέσλιοι> θεσσαλικό χέλλιοι αντί για χίλιοι/χείλιοι/χήλιοι κλπ ή το *gwolsa > αιολικό βόλλα, αττικο-ιωνικό βουλή, δωρικό βωλά).

Σε αυτήν την περίπτωση ψάχνουμε για τα πιθανά μορφήματα *sels-, *swels-, *jels-, *wels-.

3) Γενική αφομοίωση δισυμφωνικού συμπλέγματος όπως το λατινικό *sedla > sedda~sella και το γερμανικό *gwelna > Quelle

Έτσι η μορφολογική ανάλυση μας έδωσε τα παρακάτω πιθανά αποτελέσματα:

*sel-i-ad-> Helj-àd-> Hellad-

*swel-i-ad-> Helj-àd- > Hellad-

*jel-i-ad-> Helj-àd- > Hellad-

*wel-i-ad-> Helj-àd-> Hellad-

*sels-ad- > Hellad-

*swels-ad > Hellad-

*jels-ad > Hellad-

*wels-ad > Hellad-

και κάτι σαν το λατινικό *sed-la> sella.

Από τις παραπάνω δυνατές περιπτώσεις οι πιο πιθανές κατά την γνώμη μου είναι οι *wel-i-ad-, *sels-ad- ,*wels-ad- και *sed-la τις οποίες θα αναλύσω παρακάτω.

1) *wel- και *welsu- «βοσκόκαμπος»

Η ΙΕ ρίζα *wel– και η παράγωγός της *welsu– έχουν αποκατασταθεί με τη σημασία «λιβάδι για βοσκή» και εξηγούν τα ονόματα Ἤλις, Ἠλύσιοn Πεδίοn και Wilusa/Ἴλιον/Ἴλιος. Γράφουν οι Mallory & Adams στη σελίδα 163 του “The Oxford introduction to PIE and the PIEan world”:

welsu

To Ἠλύσιο πεδίο ήταν ένα είδος παραδείσου (όπως το Elysium της ομώνυμης ταινίας με τον Matt Damon) για τους αρχαίους Ἐλληνες και η ετυμολογία του σαν «βοσκολίβαδο» μας δείχνει τον ποιμενικό/βουκολικό/ιπποπολικό χαρακτήρα των πρώιμων Ελλήνων. H μετάβαση από το *Welsu-tion στο Ἠλύσιον είναι έυκολη: Κατά την πρώτη αναπληρωματική έκταση το /s/ χάθηκε προκαλώντας την αναπληρωματική έκταση e>ē, ενώ η συριστικοποίηση *ti>si είναι φυσιολογικότατη (πότιμος > πόσιμος).

Για την Ἠλιδα ξέρουμε ότι σταθερά περιγράφεται σαν το καλύτερο βοσκοτόπι της Πελοποννήσου τόσο ἱππόβοτον όσο και βούβοτον. Εδώ το /u/ της ρίζας *welsu- πρέπει να γίνει ημιφωνικό δίγαμμα και το /s/ να χαθεί πάλι με αναπληρωματική έκταση: *welsu- > *welsw- > Ϝέλσϝ-ιδ- > Ϝήλιδ- > ἡ Ἠλις, τῆς Ἤλιδος (οι Ηλιείοι στην επιχώρια διάλεκτό τους διατήρησαν το αρκτικό δίγαμμα). Αν πάλι σας τρόμαξε το σύμπλεγμα -λσϝ- σας θυμίζω ότι οι λέξεις Πύρρος, πυρρός και πυρσός προέρχονται από τον πρωτο-τύπο *πυρσϝός.

pyrswos

Τέλος το ανατολιακό όνομα της Τροίας Wīlusa με το μακρό ī που υπάρχει και στην interpretatio graeca  Ϝί_λιος θυμίζει το μακρό ē του Χεττιτικού wēllu- όταν κάποιος συνειδητοποιήσει ότι στις ανατολιακές γλώσσες τα πρωτο-ανατολιακά *e,ē τρέπονται συχνά σε i,ī λ.χ. το ΙΕ αρνητικό μόριο *ne εμφανίζεται σαν ni στις ανατολιακές γλώσσες:

Anatolian ni

Ορισμένα «ανώμαλα» e>i στην ελληνική γλώσσα που εμφανίζονται ήδη στην ΓραμμΒ. έχουν εξηγηθεί σαν ανατολιακή υποστρωματική επίδραση (λ.χ. Ἄρτιμις για Ἄρτεμις όπως και στα ανατολιακά Artimu/Ertimelu, ΓραμμΒ. di-pa για to μετέπειτα πανελλήνιο δέπας κλπ).

substratum i

Έτσι η λέξη ἵππος παρουσιάζει τρεις «ανωμαλίες» που και οι τρεις δείχνουν επίδραση ανατολιακού υποστρώματος στην ελληνική !!! Το ΠΙΕ *h1ek’wos στην ελληνική έπρεπε να είχε δώσει **ekwos (ΓραμμΒ. **e-qo) και τελικά **ἔπος. Αντίθετα προέκυψε το hikwkwos (ΓραμμΒ. i-qo), ιστορικό ἵππος που δείχνει:

i) Ανατολιακή διατήρηση του λαρυγγικού *h1>h

ii) Ανατολιακή τροπή e>i

iii) Διπλασιασμό kw>kwkw που θυμίζει το νόμο των Čop-Melchert στον ανατολιακό κλάδο ο οποίος λέει ότι τα ηχηρά σύμφωνα μετά από βραχύ τονισμένο *e διπλασιάζονται. Μιας και η χειλική ημιφωνική συνιστώσα του χειλοϋπερωικού είναι ηχηρή η περίπτωση *h1èkwos > hikwkwos = ἵππος ανήκει στον παραπάνω νόμο !!!

Αυτό δείχνει ξεκάθαρα πόσο ισχυρή ήταν η προελληνική επίδραση στην πρωτο-ελληνική γλώσσα !!!

Čop's law

Αλλά ας γυρίσουμε στη Wilusa/Ἴλιος που περιγράφεται στα έπη επίσης σαν ἱππόβοτος και οι Τρώες σαν ἱππόδαμοι !!!

Επομένως, οι τύποι *Welj-ad- και *Welsw-ad- για την ετυμολογία της λέξης Ἑλλάς είτε αυτή αναφέρεται στην πεδιάδα που εκτείνεται γύρω από το δέλτα του Σπερχειού είτε αυτή αναφέρεται στον κάμπο των Ιωαννίνων όπου ήταν η λίμνη Παμβῶτις (ποιμενικό όνομα !!!) είναι πολύ πιθανοί. Βέβαια στην περίπτωση αυτή πρέπει να απορρίψουμε τη σχέση των Σελλών με την λέξη Ελλάδα.

2) *seles- «ἕλος»

Η ελληνική λέξη ἕλος προέρχεται από την ΠΙΕ ρίζα *seles- της οποίας ο ένας μηδενικός βαθμός ablaut είναι ο *sels-.

seles

Το sels-ad τρέπεται Hellad- > Ἑλλάς «ελώδης τόπος» κανονικότατα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει τόσο το ελώδες δέλτα του Σπερχειού όσο και τις ελώδεις όχθες της λίμνης Παμβωτίδος. Επιπλέον, επιτρέπει τη συσχέτιση με τους Σελλούς των οποίων το αρκτικό «σ» θεωρείται αρχαϊσμός όπως ή μορφή σῦς έναντι της ὗς (λ.χ.  συβώτης, Σύβωτα, σύαγρος). Η ΠΙΕ ρίζα είναι *suHs.

3) *sed-la > sella

H τρίτη περίπτωση συνδέει τον όρο Ἑλλάς με το λακωνικό ἕλλα = ἕδρα => Ἕλλα:  Διὸς ἱερὸν ἐν Δωδώνῃ. Η ρίζα στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι η *sed- και το διπλό λλ προέκυψε όπως και στην λατινική μέσα από αφομοίωση *sed-la> sella > hella. H ρίζα *sed- έχει δώσει και το ἕδος όρος με τον οποίο περιγράφεται συχνά ο τόπος κατοικίας και λατρείας των θεών !!! Η ετυμολογία αυτή επιτρέπει τη συσχέτιση με τους Σελλούς = ἱερείς του Δωδωναίου Διός.

hedos

…αλλά επιπλέον επιτρέπει και την ετυμολογία του τοπωνυμίου Δωδώνη. Το επίθημα -δων(η) κατά κανόνα προστίθεται στα θέματα ουσιαστικών σε -ος στα οποία χάνεται το τελικό «σ» με αναπληρωματική έκταση το προκείμενου φωνήεντος:

ἄλγος > ἀλγεσ-δών > ἀλγηδών

ἄνθος > ἀνθεσ-δών > Ἀνθηδών

ἄχθος > ἀχθεσ-δών > ἀχθηδών

κλέος > κλεεσ-δών > κλεηδών

Έτσι το ἕδος θα μπορούσε να δώσει **ἑδεσ-δών ή τον ο-βαθμό ablaut αυτού (λ.χ. Ἄργος > Ἀργο(σ)-λίς> Ἀργολίς) **ἑδοσ-δών > **Ἑδωδών το οποίο μετά από απώλεια του αρκτικού ἑ- έγινε Δωδών που θεματοποιήθηκε κανονικά σε Δωδώνη.

Μέσα από αυτή την ετυμολογική προσέγγιση η Δωδώνη γίνεται το ἕδος του Διός που είναι γνωστό και σαν *Ἕδλα ~ Ἕλλα:  Διὸς ἱερὸν ἐν Δωδώνῃ και του οποίου ιερείς είναι οι Σεδλοί ~ Σελλοί. Από εκεί το όνομα Ἑδ-λ-άδ- > Ἑλλάς για την περιοχή γύρω από τη Δωδώνη είναι φυσιολογικότατη εξέλιξη, το οποίο μεταναστεύσαντες Ηπειρωτικοί Θεσσαλοί έφεραν στο δέλτα του Σπερχειού.

Αυτές είναι οι γλωσσολογικά δυνατές υποθέσεις για το όνομα Ἑλλάς.

Advertisements

15 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Ελληνική γλώσσα, Ιστορία

15 responses to “Η ετυμολογία του τοπωνυμίου «Ἑλλάς»

  1. Τα λεγόμενα παραφιλολογικά για Ελλάδα, Ελένη, σελήνη κλπ δεν ισχύουν καθόλου ως πιθανότητες;

    • Κοίτα, η Ἑλένη και η Σελήνη, περιέχουν την ρίζα *swel- «φέγγω,καίω» που την παρέθεσα στις πιθανές γλωσσολογικά ρίζες (η περίπτωση *swel-i-ad>*sweljad-> *Hellad-). Από εκεί και μετά δεν μπόρεσα να βρω μια ικανοποιητική σύνδεση της σημασίας «φωτεινός» με το ελώδες δέλτα του Σπερχειού ή την Ηπειρωτική Δωδώνη και τους «ανιπτόποδες» Σελλούς (αν το τοπωνύμιο ανάγεται εν τέλει στην Ήπειρο, όπως θέλουν κάποιες παραδόσεις).

      • edokieki

        ” Από εκεί και μετά δεν μπόρεσα να βρω μια ικανοποιητική σύνδεση της σημασίας «φωτεινός» με το ελώδες δέλτα του Σπερχειού ”

        με αυτό που έγραψες θυμήθηκα μια παλιότερη συζήτηση που είχα σχετικά με τα γυναικεία ονόματα Ήλια και Ίλια.
        Παρόμοιο με το Ίλια και το Ιλιάς-Ιλιάδα.
        Όπως παρατηρούμε το ένα γράφεται με ήτα και το άλλο με ιώτα.
        Το ήτα μας παραπέμπει στην λέξη ήλιος, μέχρι εδώ καλά.
        Το ιώτα που μας παραπέμπει;
        Σκεφτόμουν την λέξη ιλύς (λάσπη, βούρκος, πηλός, βόρβορος, κατακάθι) αλλά εννοιολογικά δεν μου ταίριαζε.
        Σκεφτόμουν την λέξη ίλα-ίλη η οποία έχει την ίδια έννοια με σήμερα όπως λέμε ίλη αρμάτων αλλά και πάλι δεν μου άρεσε.
        Εδώ λοιπόν μπορούμε να συνδυάσουμε αυτό ακριβώς που αναφέρεις,
        “δεν μπόρεσα να βρω μια ικανοποιητική σύνδεση της σημασίας «φωτεινός» με το ελώδες δέλτα του Σπερχειού”.
        Ψάχνωντας λοιπόν βρήκα μια ονομασία της Σελήνης.
        Αναφέρεται ως ιλάειρα Σελήνη, η Σελήνη που λάμπει γλυκά.

        Έχουμε λοιπόν την λέξη ιλύς (λάσπη κλπ), την λέξη ιλάς (σπλαχνικός, ευμενής, ευνοϊκός), συγγενής με την λέξη ελεήμον τουλάχιστον εννοιολογικά όπου δεν ταίριαζαν στο σκεπτικό μου

        και την λέξη ἱλάειρα, ἡ (Α)
        αυτή που δίνει ιλαρό φως (α. «ἱλάειρα φλόξ» β. «ἱλάειρα σελήνη», Εμπεδ.).
        [ΕΤΥΜΟΛ. < θ. ἱλα- (τού ρ. ἱλά-σκομαι) + κατάλ. -ειρα κατά τα κτεάτ-ειρα, πί-ειρα. Η λ. χρησιμοποιήθηκε ως επίθ. τών ουσ. φλοξ και σελήνη. Βλ. και λ. ιλάσκομαι].

        Τελικά η αρχική μου σκέψη ότι τα ονόματα Ήλια-Ηλίας σχετίζονται με τον ήλιο και Ίλια-Ιλιάς –δα με την Σελήνη δεν ήταν τόσο άστοχη.

        Τώρα αν μπορέσει να συνδεθεί και με τις ονομασίες που συζητάτε με τον Αθανάσιο είναι ευχής έργον.

  2. edokieki

    Ξέχασα να δώσω και πηγή του λήμματος Ιλάειρα, είναι από εδώ http://morphologia_gr_en.enacademic.com/38034/%CE%99%CE%BB%E1%BD%B1%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%B1

  3. Κάτι δεν κατάλαβα, η Ήλια δεν είναι θηλυκό του Ηλίας; Που είναι εβραϊκό; [και γιατί το κάνουν αυτό στα κορίτσια τους και τα βαφτίζουν “Ήλια”;]

    Όσοι συσχετίζουν Ελλάδα με Σελήνη παραπέμπουν στην σημασία “χώρα του φωτός”, μην σου πω “χώρα των ξανθών ανθρώπων”. Δηλαδή άντε γεια.

    Δεν θα μπορούσε, εκτός των πραγματολογικών συμφραζομένων περί Σπερχειού και Δωδώνης, Ελλάς να σημαίνη “χώρα που λάμπει, χώρα ανατολής του ηλίου, ανατολική χώρα, “; Ιαπωνία ντε! 😉

  4. edokieki

    Αθανάσιε δεν κατάλαβα το σχόλιο σου.

  5. edokieki

    “Κάτι δεν κατάλαβα, η Ήλια δεν είναι θηλυκό του Ηλίας; Που είναι εβραϊκό; [και γιατί το κάνουν αυτό στα κορίτσια τους και τα βαφτίζουν “Ήλια”;] ”

    “Το όνομα Ηλίας αποτελεί ελληνική μεταφορά του αντίστοιχου εβραϊκού ονόματος Ελιγιαχού…”
    γράφει η βικιπαίδεια και στο λήμμα “μεταφορά”
    το βικιλεξικό επεξηγεί:

    “Ετυμολογία
    μεταφορά < αρχαία ελληνική μεταφορά
    Ουσιαστικό

    μεταφορά θηλυκό

    η μετακίνηση ενός πράγματος ή ανθρώπου (εμπορευμάτων – επιβατών) από ένα μέρος σε ένα άλλο, συνήθως με κάποιο μεταφορικό μέσο
    η μετακίνηση σε άλλο σημείο

    ολοκληρώθηκε η μεταφορά των αρχείων από το σκληρό δίσκο στη δισκέτα
    η επιχείρηση θα παραμείνει κλειστή για δύο ημέρες λόγω μεταφοράς των γραφείων της σε άλλο κτήριο

    η μεταγραφή, διασκευή ή απόδοση ενός δημιουργικού έργου σε άλλη μορφή από την αρχική του

    η επιτυχημένη κινηματογραφική μεταφορά του γνωστού μυθιστορήματος

    σχήμα λόγου κατά το οποίο οι ιδιότητες ενός στοιχείου Α αποδίδονται ("μεταφέρονται") σε ένα στοιχείο Β, το οποίο έχει διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά από το Α

    στη φράση «ο αντίπαλος έγινε λαγός» υπάρχει μεταφορά μιας ιδιότητας του μη ανθρώπινου ουσιαστικού «λαγός», της ταχύτητας με την οποία φεύγει καταδιωκόμενος, στο ανθρώπινο υποκείμενο του ρήματος «έγινε»

    αντώνυμα: κυριολεξία"

    Η λέξη ήλιος στα σημιτικά και στα εβραϊκά είναι της ρίζας τσαμ-σαμ κι όχι της ρίζας ήλιος-σολ. Αν λοιπόν μετάφραζαν τ’όνομα απ’ τη λέξη ήλιος έπρεπε τον Προφήτη Ηλία να μην τον λένε Elijah στα εβραϊκά αλλά με όνομα το οποίο να έχει ρίζα σε τσαμ-σαμ ούτως ώστε να ευσταθεί η ερώτηση που έκανες Αθανάσιε.
    Εδώ έχουμε μια ηχητική ομοιότητα Ελιγιά-Ηλίας και στην ουσία αντικατάσταση της γιορτής της ηλιακής λατρείας των αρχαίων βάση της ημερομηνίας εορτασμού και των ιδιοτήτων του Προφήτη Ηλία (ανάληψη σε "ηλιακό" άρμα και επιρροής του καιρού στην παράδοση).

    “Όσοι συσχετίζουν Ελλάδα με Σελήνη παραπέμπουν στην σημασία “χώρα του φωτός”, μην σου πω “χώρα των ξανθών ανθρώπων”. Δηλαδή άντε γεια.”
    Αυτό μετά συγχωρήσεως πρώτη φορά από σένα το ακούω. Κάποιο παράδειγμα έχεις; Για να καταλάβω πάνω σε τι αναφέρεσαι.

    “Δεν θα μπορούσε, εκτός των πραγματολογικών συμφραζομένων περί Σπερχειού και Δωδώνης, Ελλάς να σημαίνη “χώρα που λάμπει, χώρα ανατολής του ηλίου, ανατολική χώρα, “; Ιαπωνία ντε!”

    Από το τελευταίο που έγραψες δεν βγάζω κάποιο νόημα Αθανάσιε.

  6. edokieki

    Από την λέξη ανατολή προέκυψε η λέξη Anadolu, η ονομασία της Μικράς Ασίας από τους κάτοικους του Ελλαδικού χώρου για τον χώρο που προσδιορίζεται στα ελληνικά ως Μικρά Ασία.
    Δεν ξέρω αν εννοείς κάτι τέτοιο.
    Η Ιαπωνία λέγεται Άπω Ανατολή και όχι Εγγύς Ανατολή οπότε δεν βρίσκω σύνδεση σε αυτό που έγραψες στην τελευταία παράγραφο του σχολίου σου.

  7. Χαχά

    Προφανώς, η το “Ελλάς” ή “Ελλάδα” προέρχεται απο το “ελώδες τόπος”. Έχω δεί πολλά Ευρωπαϊκά τοπωνύμια και σχεδόν όλα έχουν ασφυκτική σχέση με ετυμολογίες που καταλήγουν σε “ποτάμια” και “έλος” οπότε μπορώ να είμαι απολύτως σίγουρος.

    Οι εν λόγω “Ινδο-ευρωπαίοι” είχαν απο ότι φαίνεται μια επίμονη συνήθεια να ονομάζουν οτιδήποτε έτσι. Πάρτε για παράδειγμα τη “Ρώμη” που προέρχεται ολοκάθαρα απο Ούμβριες πηγές που περιληπτικά σημαίνει “ποτάμι” και την ετυμολογία των “Βρυξελλών”. Καθώς και την ετυμολογία του “Λονδίνου” που είναι σχεδόν εντελώς ίδια με τον “Βρυξελλών” και πραγματικά σημαίνει “ελώδης μέρος”.

    Γενικά, η Ευρώπη τότε, ήταν ΠΟΛΥ ελώδης εννοώντας πριν χιλιάδες χρόνια. Και η Μέση Ανατολή δεν ήταν μια έρημος, αλλά σαν τις δασικές/χλωερές περιοχές του Ιράν.

    • Σίγουρος/Σίγουρη δεν μπορείς να είσαι για τίποτε. Η σχέση με την ρίζα *seles- «ἕλος» είναι μια πολύ γλωσσολογικά πιθανή ετυμολόγηση, αλλά σε καμιά περίπτωση «σίγουρη».

      Γιατί βάζεις αποσιωπητικά στους «Ινδο-Ευρωπαίους»;

      Από που και ως που συμπέρανες ότι η Ρώμη σημαίνει “ολοκάθαρα” «ποταμός»;

      • Χαχά

        “Σίγουρος/Σίγουρη δεν μπορείς να είσαι για τίποτε.”

        Αυτό δεν βγάζει νόημα, φίλε. Είμαι σίγουρος οτι είμαι σίγουρος. Εννοείς πως είναι αδύνατον να είσαι σίγουρος για κάτι. Δεν καταλαβαίνω την αναστατωμένη αντίδραση σου.

        “Γιατί βάζεις αποσιωπητικά στους «Ινδο-Ευρωπαίους»;”

        Γιατί απλά δεν αποκαλούσαν τον εαυτό τους έτσι. Όπως και οι Γερμανοί δεν αποκαλούν τον εαυτό τους “Γερμανοί”, αλλά “ντόϊτς”. Αυτό το όνομα είναι απλά δικιά μας πρόσφατη δημιουργία για να ανατρέξουμε στις πηγές.

        “Από που και ως που συμπέρανες ότι η Ρώμη σημαίνει “ολοκάθαρα” «ποταμός»;”

        Ας πούμε πως είμαι έγκυρα πεπεισμένος επίσης έχω διαβάσει ένα εξαιρετικά διαφωτιστικό άρθρο εδώ:

        http://paleoglot.blogspot.gr/2010/07/etymology-for-rome.html

        Είναι στα αγγλικά.

        Επίσης δεν είπα πως έχει ετυμολογία ολοκάθαρα που σημαίνει ¨”ποταμός”, αλλά κάτι παρόμοιο.

      • 1) Είμαι σίγουρος οτι είμαι σίγουρος. Εννοείς πως είναι αδύνατον να είσαι σίγουρος για κάτι.Δεν καταλαβαίνω την αναστατωμένη αντίδραση σου.
        —-
        Δεν είμαι καθόλου αναστατωμένος βρε. Εννοώ πολύ απλά ότι δεν μπορείς να είσαι σίγουρος για άπαξ τοπωνύμια τα οποία δεν έχουν ξεκάθαρη ετυμολογία. Αυτό εννοώ. Και εγώ ρέπω προς το «ελώδες μέρος» εκ του *seles- > *Sels-ad- > Hellad-, αλλά σίγουρος δεν μπορώ να είμαι.

        Για να είσαι σίγουρος πρέπει το τοπωνύμιο ή να έχει αντίστοιχα στην ίδια γλώσσα ή να δείχνει τέλος πάντων πολύ πιθανές φωνολογικές εξελίξεις της γλώσσας. Στην περίπτωση της συσχετίσεως του τοπωνυμίου Ελλάς με τον μηδενικό βαθμό *sels- του σιγμόληκτου οουδετέρου *sel-es- πρέπει να παραδεκτούμε μία εξέλιξη που είναι μεν θεωρητικά δυνατή, αλλά καθόλου «τυπική» της Ελληνικής.

        2) Γιατί απλά δεν αποκαλούσαν τον εαυτό τους έτσι.

        Χαίρω πολύ. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να βάζεις αποσιωπητικά όταν αναφέρεσαι σε αυτούς που συμβατικά ονομάζουμε ΙΕους. Στην περίπτωση των γλωσσικών φορέων του όρου Ελλάς ο καλύτερος όρος είναι Πρωτο-Έλληνες, για να ξεκαθαρίσεις ότι εννοείς τους ομιλητές της Ελληνο-Άριας ΙΕ ποικιλίας που εξελίχθηκε στην Ελληνική και όχι στο -μάλλον ανατολιακό- ΙΕ κύμα που προηγήθηκε αυτών στον ελλαδικό χώρο (και έδωσε τα ΙΕ αλλά μη ελληνικά τοπωνύμια όπως Γόρτυνα, Γορτυνία κλπ, λ.χ. gurta = «ακρόπολις λουβιστί»).

        Και δεν χρειάζεται να βάλεις τον όρο πρωτο-Έλληνες σε αποσιωπητικά, γιατί εννοείται πως οι ίδιοι δεν χρησιμοποιούσαν αυτόν τον τεχνικό γλωσσολογικό όρο που χρησιμοποιούμε εμείς.

        3) Θα διαβάσω τον σύνδεσμο που έδωσες για την Ρώμη και θα σου πω την γνώμη μου, μόλις τελειώσω την ανάρτηση που ετοιμάζω.

      • Λοιπόν, διάβασα τον σύνδεσμο που μου έδωσες για την ετυμολογία της Ρώμης και πρέπει να σου πω ότι είναι εντελώς λάθος.

        Ξεκινάει από την ΑΝΥΠΑΡΚΤΗ ΙΕ ρίζα *reu- «ρέω» την οποία δεν βρήκα πουθενά. Μάλλον είχε κατά νου την ρίζα *sreu- «ρέω», αλλά το αρκτικό *sr έγινε fr- στην Λατινική και δεν ξέρω τι έγινε στην Ουμβρική.

        Στην συνέχεια θεωρεί ότι από την ρίζα σχηματίστηκε η ουμβρική λέξη *rūmā = «ποταμός» και έχει κάνει δεύτερο λάθος/παράλειψη γιατί δεν μας εξηγεί πως προέκυψε αυτό το μακρό ū που υποθέτει.

        Ή υποθετική του (και ανύπαρκτη) ρίζα *reu- μπορεί να δώσει ή το μηδενόβαθμο *ru- με βραχύ /u/ ή το ε-βαθμο *reu- με την δίφθογγο eu να ακολουθεί την πρωτο-ιταλική εξέλιξη *eu>ou. Άρα φτάνουμε στο πρωτο-ιταλικό *rou-, το οποίο μόνο στην Λατινική σίγουρα μονοφθογγοποιήθηκε σε *ou>ū. Δεν μπορώ να βρω τίποτε για την εξέλιξη του πρωτο-ιταλικού *ou στην Ουμβρική πέρα από το *teuteh2 > *toutā > tota «λαός».

        Ξέρω ότι η Ουμβρική μονοφθογγοποίησε τα πρωτο-ιταλικά *ei>e, *oi>ei>e (αλλά και *oi>ū κατά ορισμένους σε ορισμένες θέσεις, όπως και στην λατινική) και *au>ō (μάλλον ταυτόχρονα με την ύστερη Λατινική εδώ, λ.χ. cauda > coda), αλλά δεν μπορώ να βρω την εξέλιξη του πρωτο-ιταλικού *ou στην ουμβρική πέρα από το tota που ανέφερα, το οποίο δείχνει ότι *eu>ou>ō και όχι ū, όπως ισχυρίζεται ο σύνδεσμός σου.

        Στην συνέχεια κάνει μια τρίτη παράξενη υπόθεση και δέχεται ετρουσκική διαμεσολάβηση η οποία έτρεψε το εντελώς ανεξήγητό του *rūmā σε *rōma, το οποίο λέει ότι τελικά πήραν οι Λατίνοι.

        Η ετυμολογική πρόταση του συνδέσμου σου ξεκινάει από μια ΑΝΥΠΑΡΚΤΗ ΙΕ ρίζα, στην συνέχεια ΥΠΟΘΕΤΕΙ ουμβρική καταγωγή του όρου που εξετάζει και φτάνει σε μία μορφή που περιέχει δύο ανεξήγητες τροπές για την ουμβρική φωνολογία (sr>r όχι fr και eu>ou>ū και όχι ō). Στην συνέχεια βάζει στο κοκτέιλ του και ετρουσκική διαμεσολάβηση για να εξηγήσει την τροπή ū>ō.

        Ο σύνδεσμός σου δεν κάνει γλωσσολογία, αλλά αμπελοφιλοσοφία.

        Χωρίς να έχω την παραμικρή βεβαιότητα, εγώ θεωρώ πολύ πιο πιθανό το τοπωνύμιο Ρώμη να σημαίνει «Υψικείμενη» (η παλαιότερη πόλη ήταν ακρόπολη σε έναν μόνο από τους 7 λόφους, τον mons/collis Palatinus) από την ρίζα *wers- «ψηλά» *wr.s-meh2 > *wrosmā > *wrōmā > Rōma.

        Έχω εξηγήσει την ετυμολογική μου πρόταση στο τέλος αυτής της ανάρτησης και, χωρίς να έχω την παραμικρή βεβαιότητα γι΄αυτήν, τουλάχιστον ακολουθώ ΜΟΝΟ την Λατινική φωνολογία.

  8. Βάταλος

    Αγαπητοί κύριοι,

    συγχαίρω τον κ. Σμερδαλέον διά την άοκνον προσπάθειάν του να εντοπίση τας πηγάς του θείου ονόματος «Ελλάς». Ωστόσον, διαβλέπω μίαν απέχθειαν προς τας παραδοσιακάς θεωρίας που συνδέουν την λέξιν με την Σελήνην, την Ελένην κλπ. Προφανώς, αι κακαί συναναστροφαί του κ. Σμερδαλεου με τους μισέλληνας Γαλιλαίους τον έχουσι επηρεάσει και προσπαθεί να συνδέση το θείον όνομα «Ελλάς» με κάποιαν απίθανον σημιτικήν ρίζαν που ανεκαλύφθη εις κάποιον σπήλαιον της Εβραϊκής ερήμου, όπως συνέβη με τα χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης…

    Ο γέρων Βάταλος απαντών εις την ανθελληνικήν στροφήν του κ. Σμερδαλέου (εξαιτίας των βρωμερών Γαλιλαίων που είτε τον απειλούν, είτε τον έχουν εξαγοράσει, είτε του έταξαν πανεπιστημιακήν έδραν) αναρτά έν μνημειώδες βίδεον με Ελληνοψύχους φοιτητάς του Πανεπιστημίου του Όκλαντ εν Νέα Ζηλανδία να άδουν το «Mamma Mia» των Abba εις τα Αρχαία Ελληνικά με ρωμέικους υποτίτλους.

    Μέλη του Συλλόγου Κλασικών Σπουδών, οι Νεοζηλανδοί φοιτηταί εχρησιμοποίησαν τας γνώσεις των εις την θείαν Ελληνικήν Γλώσσαν και ερμήνευσαν το κοσμαγάπητον «Mamma Mia», ο τίτλος του οποίου όμως έχει μετατραπεί εις… «Μα το Δία».

    Το βίδεον είναι απολαυστικόν, οι φοιτηταί είναι ενδεδυμένοι εις τα λευκά, ενώ τα μικρά λάθη που διαπράττουν εις την προφοράν των λέξεων, κάμνουν την προσπάθειάν των απολαυστικήν

    Μετά πάσης τιμής
    Β.

    .https://www.youtube.com/watch?v=q5fA6dTnyrE

    • Βάταλέ μου, ενώ μου είσαι συμπαθής (και ξέρω ότι το αίσθημα είναι αμοιβαίο) πρέπει να σε προειδοποιήσω ότι έχεις αρχίσει να γίνεσαι ανύποιστα κουραστικός με το ίδιο τροπάριο κάθε μέρα, που είναι εντελώς άσχετο με το περιεχόμενο των αναρτήσεων. Θέλω να ξέρεις ότι η υπομονή μου έχει τα όριά της.

      Το εννοούσα απολύτως όταν σε χαρακτήρισα «δώτωρα εάων» του ιστολογίου και δεν έχω πρόβλημα να συζητήσω μαζί σου όσο θέλεις για θέματα που σχετίζονται με το περιεχόμενο των αναρτήσεών μου. Αλλά το ίδιο τροπάριο κάθε μέρα για «γαλιλαίους» και άλλα κουραφέξαλα άσχετα με τις αναρτήσεις μου έχει αρχίσει να καταντά κουραστικό.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s