Πότε εισήλθαν οι πρωτο-Έλληνες στην Ελλάδα;

Το βίβλιο του Θεόδωρου Γιαννόπουλου «Πόθεν και πότε οι Έλληνες» και οι συζητήσεις που το συνόδεψαν έφεραν στο προσκήνιο το θέμα της άφιξης των πρωτο-ελλήνων, δηλαδή των φορέων της γλώσσας που εξελίχθηκε αργοτερα στις ιστορικές αρχαιοελληνικές διαλέκτους, στην Ελλάδα. Τόσο το βιβλίο όσο και οι ραδιοφωνικές εκπομπές ήταν μια θαυμάσια ευκαιρία ενημέρωσης του κοινού για τις διάφορες επιστημονικές θεωρίες πάνω στο θέμα και ο καλύτερος τρόπος για να καταπολεμηθεί ο «ελληνοκεντρικός καρακιτσαρισμός» των «βιβλίων περιπτέρου». Όπως ξεκαθαρίζει και ο Γιαννόπουλος, η ευρέως αποδεκτή υπόθεση είναι η άφιξη των πρωτο-ελλήνων στην Ελλάδα λίγο πριν το 2000 π.Χ. (~2200 π.Χ.) μέσα σε ένα γενικότερο μοντέλο εξάπλωσης των ΙΕ γλωσσών βάσει της θεωρίας “Kurgan” (Mallory, Gimbutas, Adams, Anthony κλπ). H τελευταία, τοποθετεί το ΙΕ urheimat, δηλαδή την περιοχή όπου μιλιόταν η μητρική ΠΙΕ γλώσσα, χωρικά στις Στέπες βορείως του Εύξεινου Πόντου και της Κασπίας και χρονικά στην περίοδο λίγο πολύ 5000-3000 π.Χ.

Urheimat

Η κύρια εναλλακτική θεώρηση είναι αυτή του Colin Renfrew όπου προσπαθεί να εξισώσει την εξάπλωση των ΙΕ γλωσσών με τον νεολιθισμό της Ευρώπης. Στην πρώτη της εκδοχή, η υπόθεση του Renfrew τοποθετούσε το Urheimat χωρικά στην Ανατολία και χρονικά στο 7000 π.Χ. .Κάποια αγεφύρωτα προβλήματα γλωσσολογικής φύσεως ανάγκασαν τον Renfrew να αναθεωρήσει την αρχική του θεωρία. Η νέα εκδοχή του είναι ότι το 7000 π.Χ. στην Ανατολία υπήρχε η προ-ΠΙΕ γλώσσα η οποία διασπάστηκε σε πρωτο-Ανατολιακή που παρέμεινε στη θέση της και σε έναν άλλο κλάδο του οποίου οι φορείς μετανάστευσαν πρώτα στην Ελλάδα και κατόπιν στις περιδουνάβιες χώρες. Έτσι το ΠΙΕ urheimat γίνεται ο περιδουνάβιος χώρος το 5000 π.Χ. περίπου και ο ανατολιακός κλάδος μετατρέπεται από παλαιότερη θυγατέρα της ΠΙΕ σε μεγαλύτερη αδελφή της.

Στην πρώτη υπόθεση του Renfrew οι πρωτο-Έλληνες τοποθετούνταν στην Ελλάδα περί το 6000 π.Χ. κάτι το οποίο γλωσσολογικά είναι απίθανο όπως θα εξηγήσω παρακάτω, ενώ στην αναθεωρημένη του υπόθεση οι πρωτο-έλληνες κατέβηκαν από τις περιδουνάβιες περιοχές κάποια στιγμή μετά το 3000 π.Χ.

Εύστοχα ο Γιαννόπουλος ξεκαθάρισε επίσης την θέση των ιστορικών, αρχαιολόγων και γλωσσολόγων της εποχής μας γύρω από το φαινόμενο της μετανάστευσης. Χρησιμοποιώντας την παρομοίωση του Peter Heather, μέχρι το 1960 η θεώρηση της μετανάστευσης σαν αίτιο ιστορικής αλλαγής ήταν «συμπαγής όπως οι μπάλες του μπιλιάρδου». Δηλαδή, για να εξηγηθεί μια αλλαγή (λ.χ. πολιτισμική, γλωσσική κλπ.) χρησιμοποιούνταν ένα μοντέλο «δημογραφικής» μετανάστευσης όπου μια «φυλετική» ομάδα μετανάστευε αυτούσια (και πολλές φορές «προκατασκευασμένη») από τη θέση Α στην θέση Β και ή εξόντωνε ή μετατόπιζε την επίσης «φυλετική» ομάδα που κατοικούσε στη θέση Β πριν από αυτήν, όπως ακριβώς η κόκκινη μπάλα του μπιλιάρδου κτυπάει την πράσινη και την μετατοπίζει παίρνοντας τη θέση της. Από το 1960 και μετά υπήρχε μια ισχυρή αντίδραση εναντίον αυτού του μοντέλου και άρχισε σιγά σιγά να υιοθετείται το μοντέλο μετανάστευσης της «χιονοστιβάδας». Η χιονοστιβάδα κινείται με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να κερδίζει συνεχώς καινούριο χιόνι που προστίθεται στην περιφέρειά της, με αποτέλεσμα να αλλάζει συνεχώς η «σύστασή» της. Όταν παρατηρούμε την κίνηση της από το σημείο Α στο σημείο Β βλέπουμε ότι στην πραγματικότητα μόνον ένα μικρό μέρος του χιονιού που καταλήγει στο σημείο Β μπορεί να ανιχνευθεί πίσω στο σημείο Α και η πλειοψηφία του χιονιού προστέθηκε «ἐν τῇ ὁδῷ». Με αυτόν τον τρόπο, εγκαταλείφθηκε εντελώς το μοντέλο μετανάστευσης αμιγών,«φυλετικών» και «προκατασκευασμένων» πληθυσμιακών ομάδων και υιοθετήθηκε έναν μοντέλο μετανάστευσης όπου ένας αρχικός σχετικά ολιγάριθμος μεταναστευτικός πυρήνας βρίσκεται συνεχώς σε σχέση αλληλεπίδρασης με τα υποστρώματα που συναντά στο ταξίδι του. Οι γλωσσολόγοι σήμερα έχουν πάμπολλα ιστορικά παραδείγματα γλωσσικής αλλαγής όπου μια σχετική μειοψηφία με επιρροή κατάφερε να αλλάξει τη γλώσσα της υπερδιπλάσιας πλειοψηφίας με την οποία αλληλεπίδρασε.

Έτσι καλό είναι να έχετε το μοντέλο της «χιονοστιβάδας» κατά νου στις μεταναστεύσεις που θα συζητηθούν παρακάτω.

Και οι δύο θεωρίες συμφωνούν με την τοποθέτηση των πρώιμων Ινδο-Ιρανών στον πολιτισμό Sintashta και κατόπιν στον πιο ώριμο πολιτισμό Andronovo αυτό που αλλάζει είναι ο τόπος καταγωγής των φορέων του πολιτισμού Sintashta: το μοντέλο Kurgan τον θεωρεί παρακλάδι του γειτονικού πολιτισμού Yamna, ενώ η αναθεωρημένη υπόθεση του Renfrew θέλει τους προγόνους των δημιουργών του πολιτισμού Sintashta να ξεκινάνε από την περιοχή του ποταμού Dniester και διασχίζοντας τις στέπες να φτάνουν τελικά στα ΒΑ της Κασπίας.

Το γεγονός ότι και οι δύο θεωρίες συμφωνούν με την εξίσωση Sintashta, ~ 2000 π.Χ. = πρώιμοι Ινδο-Ιρανοί έχει άμεση σχέση με την ημερομηνία έλευσης των φορέων της πρωτο-ελληνικής γλώσσας στην Ελλάδα και θα εξηγήσω γιατί.

Η ΠΙΕ γλώσσα, όπως και κάθε άλλη γλώσσα δεν ήταν σταθερή στο πέρασμα του χρόνου. Οι γλωσσολόγοι αναγνωρίζουν ότι πέρασε από 3 φάσεις: Πρώιμη (Early PIE, EPIE), Μέση (Middle PIE, MPIE) και Ύστερη (Late PIE, LPIE). Η κάθε θυγατρική ΙΕ γλώσσα «ξέκοψε» από τον «κορμό» σε διαφορετική στιγμή και, κατά συνέπεια κληρονόμησε διαφορετικά «στιγμιότυπα» της μητρικής γλώσσας. Έτσι ο Ανατολιακός κλάδος ξέκοψε πολύ νωρίς και, κατά συνέπεια, δείχνει στιγμιότυπα της Πρώιμης ΠΙΕ. Έτσι λ.χ. κληρονόμησε τα λαρυγγικά αυτούσια ενώ στις άλλες γλώσσες ή απωλέσθηκαν ή φωνηεντοποιήθηκαν (λ.χ. *h2osth1– «οστό» > Χεττιτικό astāi , ελληνικό στέον, Σανσκριτικό asthi, λατινικό ossum κλπ.) και κληρονόμησε το επίθημα *-ont- για τον σχηματισμό μεσοπαθητικών μετοχών, ενώ στις υπόλοιπες γλώσσες το παραπάνω επίθημα σχηματίζει μόνο ενεργητικές μετοχές (λ.χ. ἔχω > ὁ ἔχων/τοῦ ἔχοντος ~ λατιν. habeο > habens/habentis ~ αγγλικό friend = αρχικά ενεργητική μετοχή του «αγαπώ»).  Η Ύστερη ΠΙΕ πάλι χαρακτηρίζεται από την σατεμοποίηση (*k’>ts>s και *g'(h)>dz>z) και από τον κανόνα RUKI.

Μια βασική διαφορά μεταξύ της Αρχαϊκής/Παλαιάς ΠΙΕ που κληρονόμησε ο Ανατολιακός κλάδος και της Μέσης ΠΙΕ που προέκυψε μετά την απόσχιση του Ανατολιακού κλάδου, είναι το λεξιλόγιο της τροχοζωήλατης μεταφοράς: το λεξιλόγιο αυτό μπορεί να αναδομηθεί για την Μέση ΠΙΕ, αλλά είναι ως επί το πλείστον απόν στον Ανατολιακό κλάδο. Επειδή ο τροχός και τα τροχοφόρα κάρα ανακαλύφτηκαν λίγους αιώνες πριν το 3500 π.Χ. και, 1-2 αιώνες μετά το 3500 π.Χ., απαντούν από την ΒΔ Ευρώπη μέχρι την Μεσοποταμία, οι γλωσσολόγοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Μέση ΠΙΕ δεν είχε ακόμη διασπαστεί το 3500 π.Χ., ενώ ο Ανατολιακός κλα΄δος είχε ήδη αποσχιστεί κάποια στιγμή πριν από το 3500 π.Χ.

O Ινδο-Ιρανικός κλάδος αναμφίβολα προέκυψε από ένα ύστερο στιγμιότυπο της ΠΙΕ. Η Ελληνική, όπως και οι άλλες γλώσσες centum προέκυψαν από ποικιλίες της Μέσης ΠΙΕ. Επομένως, όλοι οι γλωσσολόγοι είναι σίγουροι ότι η Ελληνική γλώσσα δεν μπορεί να είναι παλαιότερη του 3500 π.Χ. Πιο συγκεκριμένα, επειδή η Ελληνική κατάγεται από μια ύστερη ποικιλία της Μέσης ΠΙΕ (ή, αν προτιμάτε, μια πολύ πρώιμη ποικιλία της Ύστερης ΠΙΕ), το terminus post quem της Ελληνικής γλώσσας πέφτει στο ~ 3000 π.Χ. Γιατί η Ελληνική έχιε αυτή την μεταιχμιακή θέση μεταξύ της Μέσης και Ύστερης ΠΙΕ; Το παράδοξο όμως με την ελληνική γλώσσα ή, για να είμαι πιο σωστός, με τον Ελληνο-Φρυγικό κλάδο, είναι ότι συνδέεται στενά με τον Ινδο-Ιρανικό και τον Αρμενικό κλάδο. Οι παραπάνω γλώσσες εμφανίζουν μια σειρά κοινών νεωτερισμών όπως η παρελθοντική αύξηση *e- (λ.χ. παίζω > έπαιξα) και ο σχηματισμός ενός νέου αρνητικού μορίου *mē (λ.χ. ελληνικό μή, εδώ συμμετέχει και η αλβανική με τα αλβανικά mo,mos να ανάγoνται στις ΠΙΕ μορφές *mē, *mē-kwe ακριβώς όπως τα ελληνικά μημήτε). Με άλλα λόγια, οι συγγενικότερες με την Ελληνική ΙΕ γλώσσες έχουν σατεμοποιηθεί και προέκυψαν από την Ύστερη ΠΙΕ, ενώ η Ελληνική και η Φρυγική (και μάλλον και η Γερμανική) γλίτωσαν στο παρά πέντε την σατεμοποίηση. Η σατεμοποίηση είναι σχεδόν βέβαιο ότι ξεκίνησε στις στέπες στις αρχές της 2ης π.Χ. χιλιετίας. Άρα, οι κλάδοι αυτοί πρόλαβαν να εγκαταλείψουν τις στέπες λίγο πριν την σατεμοποίηση. Γι΄αυτό το λόγο, οι γλωσολόγοι σήμερα πιστεύουν ότι η Ελληνική κατάγεται από μια ΠΙΕ ποικιλία που μιλιόταν στις στέπες γύρω στο ~3000 π.Χ.

Δηλαδή από γλωσσολογικής άποψης, ο ελληνο-φρυγικός κλάδος πρέπει να κατάγεται από μια πολύ όψιμη ποικιλία της Μέσης ΠΙΕ, έτσι ώστε να μπορέσει ν΄αναπτύξει κοινούς νεωτερισμούς με τις γλώσσες που εν τέλει σατεμοποιήθηκαν ,αλλά γλιτώνοντας ο ίδιος «στο παρά πέντε» την σατεμοποίηση. Πολλοί γλωσσολόγοι ονομάζουν τον κοινό πρόγονο του Ελληνο-Φρυγικού και του Αρμενο-Ινδο-Ιρανικού κλάδου Ελληνο-Άριο κλάδο (Graeco-Aryan). Για να μην τρομάξετε ο όρος «Άριος» εδώ αναφέρεται στους πραγματικούς «μελαχρινούς» Αρίους και όχι στους «ξανθούς» ψευδο-Αρίους των Γερμανών ρατσιστών.

Αν πρέπει να σας μείνει κάτι από τα παραπάνω, αυτό είναι το terminus post quem ~ 3000 π.Χ. για την Ελληνική γλώσσα.

Επομένως, αφού ο Ινδο-Ιρανικός κλάδος βρίσκεται στα ΒΔ της Κασπίας της περί το 2000 π.Χ., ο προγονικός του Ελληνο-Άριος κλάδος μιλιόταν κατά το διάστημα 3000-2500 π.Χ. και χωρίστηκε σε έναν Ινδο-Ιρανικό και Αρμενικό που εν τέλει σατεμοποιήθηκαν και έναν Ελληνο-Φρυγικό που τράβηξε προς τα νοτιοδυτικά και γλίτωσε «στο παρά πέντε» την σατεμοποίηση. Κάποιες ιδιαιτερότητες στην σατεμοποίηση της Αλβανικής επίσης δείχνουν ότι η σατεμοποίηση πρόλαβε τον πρόγονο της Αλβανικής στο «και πέντε». Το μοντέλο Kurgan εξηγεί την μη σατεμοποίηση του ελληνο-φρυγικού κλάδου «στο παρά πέντε» με την αποδοχή ότι οι φορείς αυτού του κλάδου πρόλαβαν να εγκαταλείψουν τις στέπες (χώρος διάχυσης της σατεμοποίησης) έγκαιρα, ενώ ο πρόγονος της Αλβανικής γλώσσας πιάστηκε «στα πράσα» από την σατεμοποίηση την ώρα που εγκατέλειπε τις στέπες.

Όπως έγραψα παραπάνω, από τη στιγμή που οι δύο αντίπαλες θεωρίες συμφωνούν στην εξίσωση Sintashta, ~ 2000 π.Χ. = πρώιμοι Ινδο-Ιρανοί αυτό συνεπάγεται αυτόματα ότι και οι δύο πρακτικά συμφωνούν στο ότι οι πρωτο-Έλληνες δεν μπορεί να βρίσκονται στον Ελλαδικό χώρο πριν από το ~3000 π.Χ. , γιατί εκείνη την περίοδο πάνω κάτω ο Ελληνο-Άριος κλάδος «έσπαζε» σε έναν Ελληνο-Φρυγικό και έναν Ινδο-Ιρανικό (και ενδεχομένως σε έναν Αρμενικό κλάδο αν δεν ανήκε σε έναν από τους δύο πριν απομονωθεί περαιτέρω). Η στεπική θεωρία τοποθετεί χωρικά τον Ελληνο-Άριο κλάδο στον πολιτισμό Yamna, ενώ η αναθεωρημένη θεωρία Renfrew τον θέλει δυτικότερα κάπου μεταξύ του κάτω Δούναβη και του Dniester.

Ο David Anthony, συγγραφέας του βραβευμένου βιβλίου “The Horse, the Wheel and Language” (η πιο πρόσφατη παρουσίαση της στεπικής θεωρίας) παρουσιάζει την κατάσταση στις στέπες γύρω στο ~2500 π.Χ. ως εξής:

[00:48:07]

Η κόκκινη περιοχή γι΄αυτόν είναι η προ-Ινδο-Ιρανική ομάδα (δηλαδή ο πληθυσμός που μιλούσε την ΠΙΕ διάλεκτο που εξελίχθηκε σε πρωτο-Ινδο-Ιρανική) που ετοιμάζεται να μεταναστεύσει ανατολικά και κάπου στα νοτιοδυτικά της (στον χάρτη εκεί πoυ γράφει Late Yamnaya) λέει στο [00:48:40] ότι πρέπει να βρίσκεται η «προ-πρωτο-Ελληνική» (αυτό που εγώ ονομάζω κοινή Ελληνο-Φρυγική, δηλαδή η γλώσσα που θα εξελιχθεί σε πρωτο-Ελληνική και πρωτο-Φρυγική στα Βαλκάνια και αργότερα σε πρώιμη Ελληνική στην Ελλάδα).

Ένα άλλο δεδομένο είναι ότι ο Ινδο-Ιρανικός κλάδος είχε τέτοιο προσανατολισμό ώστε ο Ινδικός του πόλος να είναι η πρόσθια «κεφαλή» του μεταναστευτικού κύματος και ο Ιρανικός πόλος να είναι η οπίσθια «ουρά». Έτσι λ.χ. πολύ πριν φτάσουν οι Ιρανοί την Περσία, ο Ινδόφωνος πόλος της άρχουσας ελίτ των Mitanni βρισκόταν ήδη στην μέση Ανατολή και όταν εν τέλει έφτασε και ο Ιρανόφωνος πόλος, ο πρώτος είχε προχωρήσει προς την Ινδία.

Αυτό επιβεβαιώνεται και γλωσσικά από το ότι μόνον ο Ιρανικός πόλος της Ινδο-Ιρανικής ομάδας συμμερίζεται ένα σημαντικό ισόγλωσσο με τον Ελληνο-Φρυγικό και τον Αρμενικό. Πριν σας τον πω σας βάζω σαν άσκηση να τον εντοπίσετε μοναχοί σας εξετάζοντας τις φωνολογικές διαφορές του κοινού Ινδο-Ιρανικού θρησκευτικού λεξιλογίου. Ο Ιρανικός κλάδος εμφανίζεται σαν «Αβεστικός» και ο Ινδικός σαν «Βεδικός».

Μετά από την συγκριτική εξέταση των όρων, θα παρατηρήσετε ότι ο Ινδικός κλάδος διατηρεί το αρκτικό και μεσοφωνηεντικό *s, ενώ ο Ιρανικός το τρέπει σε /h/, όπως ο Ελληνο-Φρυγικός και ο Αρμενικός. Στα «Βεδικά» asura, sarvatat, Sarasvati, sauma~soma, svar αντιστοιχούν τα «Αβεστικά» ahura, Hauruuatat, Haraχvaiti, haoma, hvar~χvar.

Το ίδιο το όνομα Ἱνδία είναι Ιρανικό δάνειο στην ελληνική και προκύπτει από τό ιρανικό όνομα Hinduš του ποταμού που οι ίδιοι οι Ινδοί έλεγαν Sindhu.

Ότι η Ελληνική τρέπει το *s>h στην ίδια θέση το έχω ξαναγράψει. Παραθέτω απλά τα παραδείγματα *septm. > hεπτά (λ.χ. αβεστικό hapta και κουρδικό heft) και *h1su>esu>ehu >eu ~ εὖ (Αβεστικό hu).

Στην λίστα των απογόνων του ΠΙΕ *septm. που παρέθεσα παραπάνω μπορείτε να παρατηρήσετε ότι και η αρμενική (eawtʿn) ενίοτε έχει απωλέσει το αρκτικό *s. Για να σιγουρευτείτε παραθέτω και τους απογόνους του PIE *sal– «αλάτι» και σας ζητώ να προσέξετε τον αρμενικό όρο ał(t).

Το μόνο που μένει είναι να παραθέσω δείγματα *s>h>∅ από την Φρυγική γλώσσα, την «αδελφή» της Ελληνικής. Έχουμε τους όρους ουέκρος = «πεθερός» και ϝεβρί = δοτική πτώση του όρου αδελφή (λ.χ. τῷ πατρί, τῇ μητρί).  Ο πρώτος (wekros) ανάγεται στο ΠΙΕ *swek’uros και είναι συγγενής του ελληνικού hεκυρός και του σλαβικού svekrva. O δεύτερος όρος webri είναι συγγενής του αγγλικού sister και ανάγεται στο ΠΙΕ *swesōr που έχει δώσει το ελληνικό ἔορ. O φρυγικός όρος ξεκινάει από τη μορφή *swesr(e)i και δείχνει την τροπή *-sr->-θr->-fr->-vr->-br– όπως και η λατινική (λ.χ. *kerasrom >cerebrum και *krasro > crabro):

Phrygian wekros webri

Τέλος, η αλβανική γλώσσα ακολουθεί την τροπή *s>h>∅ μόνο στο σύμπλεγμα *sw: λ.χ. *swek’uros> vjehërr , *swesara> vajzë και στην λέξη «αδελφός» PIE *swe-h1loudha > EPA *swe-lauda «ομόφυλος» > vëlla λ.χ. γράφει ο Vladimir Orel:

vajze vella

Επομένως τα γλωσσολογικά δεδομένα μας ωθούν στην παρακάτω γειτνίαση χρονικά λίγο μετά το 3000 π.Χ. και χωρικά είτε στo δυτικότερο μέρος των στεπών και το δέλτα του Δούναβη είτε στην περιοχή που σχετίζεται με την εξάπλωση του πολιτισμού Yamna:

Graeco-Aryan

Αυτό κάνει υπερβολικά απίθανο την ύπαρξη πρωτο-Ελλήνων στον ελλαδικό χώρο πριν από το 2500 π.Χ. , αλλά δείχνει ότι εκείνη την εποχή η Ελληνο-Φρυγική ομάδα βρίσκεται ήδη στα Βαλκάνια μιας και έχει καταφέρει να διαφύγει από τη σατεμοποίηση που πραγματοποιείται στις στέπες.

Όσον αφορά στο λεγόμενο ανατολιακό προελληνικό υπόστρωμα εδώ οι δύο θεωρίες διαφέρουν σημαντικά. Η υπόθεση του Renfrew αφήνει τον ανατολιακό κλάδο στην μικρά Ασία ήδη από 7000 π.Χ. επομένως η άφιξή ομιλητών της ανατολιακής γλώσσας στον ελλαδικό χώρο μπορεί να έχει συμβεί οποιαδήποτε στιγμή από το 7000 π.Χ. και μετά. Η θεωρία Kurgan aαπό την άλλη, θεωρεί τους ομιλητές της προ-πρωτο-Ανατολιακής γλώσσας σαν τους πρώτους ΙΕ εποίκους της περιδουνάβιας χώρας όταν λίγο πριν το 4000 π.Χ. εγκατέλειψαν τις στέπες για τα χειμαδιά που προσέφερε το ελώδες δέλτα του Δούναβη. Η είσοδος των Ανατολιακών γλωσσών στην Ανατολία πιστέυεται ότι έγινε κατά την περίοδο 3500-2500 π.Χ. μιας και περί το 1900 π.Χ. έχουμε ήδη Χεττιτικά και Λουβικά ονόματα και Χεττικούς όρους σε ασσυριακά έγγραφα. Έτσι, ο ανατολιακός κλάδος μεταναστεύει από τα ανατολικά Βαλκάνια στην Μικρά Ασία την ίδια πάνω κάτω εποχή που ο Ελληνο-Φρυγικός εισέρχεται στα Βαλκάνια. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η Ανατολιακή μετανάστευση ήταν το αποτέλεσμα της Ελληνο-Φρυγικής πίεσης. Αυτή η θεώρηση προτρέπει στο εξής σενάριο. Η ελληνο-φρυγική ομάδα έρχεται στον κάτω Δούναβη από τις στέπες στις αρχές της 3ης π.χ. χιλιετίας και πιέζει την ανατολιακή ομάδα που κατοικεί στα ανατολικά βαλκάνια προς τα κάτω στην Προποντίδα. Εκεί ο ανατολιακός κλάδος «σπάει» σε έναν κλάδο που περνάει απέναντι στην Μικρά Ασία και σε έναν που ακολουθεί δυτικά την ακτή του Αιγαίου ή κινείται «ἐν πλῷ» μέσω των νησιών του βόρειου Αιγαίου και καταλήγει στην Ελλάδα.

Αυτό το σενάριο φέρνει τους προέλληνες ανατολιόφωνους στην Ελλάδα (~2500 μ.Χ.) μόλις λίγους αιώνες πριν από τους πρωτο-Έλληνες (~2200 π.Χ.).

Το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουμε τώρα είναι το εξής: ποιος εισήγαγε τον ίππο στην Ελλάδα;

Τα πιο παλιά οστά αλόγου στην Λέρνα χρονολογούνται λίγο μετά το 2000 π.Χ. Όμως η παλαιότερη ένδειξη γνώσης του αλόγου στα νοτιοδυτικά Βαλκάνια είναι ένα ιππόμορφο σκήπτρο που βρέθηκε στο Porodin της Πελαγονίας περί το 2500 π.Χ. Το λογικό συμπέρασμα είναι να υποθέσουμε ότι αυτός που έφερε το άλογο στην Πελαγονία από τις στέπες αργότερα το εισήγαγε και στην Ελλάδα.

horse Porodin Lerna

Ο Πολιτισμός Porodin όπου βρέθηκε το ιππόμορφο σκήπτρο ανήκει στον πολιτισμικό ορίζοντα Šupljevec-Bakarno Gumno Πελαγονίας ο οποίος θεωρείται παρακλάδι του ενεολιθικού συμπλέγματος  Sălcuța-Krivodol-Bubanj που απλώνεται γύρω από το τριεθνικό σημείο Ρουμανίας-Σερβίας-Βουλγαρίας και σχηματίστηκε κάποια στιγμή μετά το 3000 π.Χ. Ο πολιτισμός Šupljevec-Bakarno Gumno πάλι σχετίζεται με τον πολιτισμό Maliq II του κάμπου της Κορυτσάς που με τη σειρά του εμφανίζει κάποιες σχέσεις με την Θεσσαλία.

Šupljevac-Bakarno Gumno

SKB SM2

Παραθέτω έναν χάρτη με τα ονόματα των αναφερόμενων πολιτισμών. Η κόκκινη πορεία είναι το «ταξίδι του αλόγου», ενώ η «πράσινη» πορεία είναι η μετανάστευση του «πιεσμένου» από τις στεπικές αφίξεις ανατολιακού κλάδου σύμφωνα με το μοντέλο Kurgan. Η κόκκινη μετανάστευση υστερεί κάπου 500 χρόνια σε σχέση με την πράσινη με αποτέλεσμα οι «πράσινοι» να εισέρχονται αρκετούς αιώνες νωρίτερα στην Ελλάδα.

SKB SM

Ξαναεπιστρέφοντας στην γλωσσολογία, ο Vladimir Georgiev παρατήρησε ότι τα λεγόμενα «προελληνικά» τοπωνύμια γίνονται ολοένα και λιγότερα όταν κινούμαστε προς τα βόρεια και τα δυτικά της ελλαδικής χερσονήσου και εξαφανίζονται τελειώς στην Ήπειρο όπου υπάρχουν μόνον ελληνικά:

Georgiev NWGreece

Αυτό τον ώθησε στο συμπέρασμα ότι ο βορειοδυτικός ελλαδικός χώρος ήταν η κατοικία των πρωτο-ελλήνων λίγο πριν διαχυθούν στην κυρίως ελλαδική χερσόνησο.

Εδώ πρέπει να αναφερθούμε και σε αυτό που ο Γιαννόπουλος ονομάζει «Φαινόμενο Četina». Τον ίδιο καιρό που το άλογο κατεβαίνει στην Ελλάδα στην ανατολική ακτή της Αδριατικής σχηματίζεται ένας παράλιος πολιτισμός που αρχίζει να εξάγει την κεραμική του μέτά το 2200 π.Χ. μέσα από το ναυτικό εμπόριο. Τα τελευταία 200 χρόνια της 3ης χιλιετίας η εμφάνιση της κεραμικής Četina εντατικοποιείται στην Πελοπόννησο σε τέτοιο βαθμό που ώθησε τον Joseph Maran να υποθέσει εγκατάσταση ναυτικών πληθυσμών στην περιοχή. Το κίνητρό τους ήταν φυσικά η ιδιότητα της Πελοποννήσου να συνδέει το ναυτικό εμπόριο του άξονα Αδριατικής-Ιονίου με το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο. Ο παρακάτω χάρτης είναι από ένα άρθρο του Joseph Maran εγώ πρόσθεσα απλά το μπλε βέλος.

CetCult

Maran Cetina migration

Αν κάποιος δεχθεί την υπόθεση Maran τότε η είσοδος των πρωτο-Ελλήνων στην νότια Ελλάδα μπορεί υποθετικά να προέκυψε μέσα από παρότρυνση των εμπόρων Četina. Δηλαδή οι τελευταίοι μπορεί να χρησιμοποίησαν τους πρώτους σαν έφιππο στρατό με τον οποίο κατέκτησαν τις ναυτικές βάσεις της Πελοποννήσου που τους ενδιέφεραν.

Στην αρχική βορειοδυτική τους θέση οι ομιλητές της πρωτο-ελληνικής γλώσσας σχημάτιζαν ένα γλωσσικό συνεχές με τους ομιλητές της πρωτο-φρυγικής που κατοικούσαν στα βορειοανατολικά τους. Σε αυτήν την πρώιμη φάση δεν υπήρχε ούτε ελληνική ούτε φρυγική γλώσσα, αλλά δύο πόλοι μέσα σε ένα ελληνο-φρυγικό συνεχές. Αν και ο κύριος φρυγικός όγκος μετανάστευσε αργότερα στην Μικρά Ασία λίγο πριν το 1000 π.Χ., η αρχαία ελληνική γραμματεία διέσωσε παραδόσεις που θέλουν τους Φρύγες να κατοικούν πρώτα σε Μακεδονία και νότια Ιλλυρική, αλλά και αναφορές για φρυγικά/βρυγικά υπολείμματα στις εν λόγω περιοχές.

Έτσι η ελληνική γλώσσα δεν εισήλθε προκατασκευασμένη στην ελλαδική χερσόνησο, αλλά προέκυψε από την ώσμωση και αλληλεπίδραση διαφόρων γλωσσών που βρέθηκαν κάποια στιγμή να μιλούνται στον ελλαδικό χώρο. Οι πρωτο-έλληνες σε καμιά περίπτωση δεν ήταν εθνοτικά Έλληνες, αλλά είναι οι φορείς που εισήγαγαν εκείνη την θυγατρική ποικιλία της ΠΙΕ, η οποία περιείχε τα βασικά θεμέλια πάνω στα οποία σχηματίστηκε σε ελληνικό έδαφος το σώμα των αρχαίων ελληνικών διαλέκτων. Από τη στιγμή που σχηματίστηκε το πρώιμο ελληνόφωνο σώμα γύρω στο 2000 π.Χ. μέχρι τη στιγμή που οι γλωσσικοί του απόγονοι θα γίνουν εθνοτικά Έλληνες γύρω στο 600 π.Χ. μεσολαβούν περί τα 1400 χρόνια, δηλαδή πολύ περισσότερα απ΄όσα χρειάστηκαν για να φτάσουν στην Ελλάδα οι γλωσσικοί απόγονοι εκείνων των ΠΙΕων που γειτνίαζαν με τον πρόδρομο του Ινδο-Ιρανικού κλάδου κάπου βορείως του Δούναβη περί το 3000 π.Χ.

25 Comments

Filed under Αρχαιότητα, Γλωσσολογία, Ιστορία, Ινδοευρωπαϊκά θέματα

25 responses to “Πότε εισήλθαν οι πρωτο-Έλληνες στην Ελλάδα;

  1. Kostas

    Σχετικά με τις υποθέσεις πέρι ανατολίας και στεππών, Απότι έχω καταλάβει μόνο η δεύτερη στέκει ενώ η πρώτη υποστηρίζεται από μία μειοψηφεία. Είναι ακριβές αυτό?

    Στο παρακάτω βίντεο:

    παρουσιάζεται μια περίεργη “ποπ” κριτική ενός συγκεκριμένου paper το οποίο υποστηρίζει την θεωρία της ανατολίας. Αρχίζει γύρω στο 2:40 και στα επόμενα 5 περίπου λεπτά αναλύει το πως το ερμήνευσε ο τύπος και ποιές είναι οι πολιτισμικές προκαταλήψεις για τους ινδοευρωπαίους λέγοντας τελικά ότι οι συγγραφείς έχουν ιδεολογικές προκαταλήψεις γιατί (αν κατάλαβα σωστά) δεν θέλουν τους ΠΙΕους να είναι “βάρβαροι κατακτητές” άλλα ειρηνικοί αγρότες. Είναι δίκαιη αυτή η κριτική? Ποιά είναι αυτή η ιδεολογία στην οποία αναφέρεται? Ιδεολογίες σχετικά με τους ινδοευρωπαίους ξέρω τα κλασσικά πέρι ξανθών αρείων (ευρωπαϊκός φυλετισμός κτλπ), τα αντίστοιχα από την πλευρά των ινδο-ιρανών (εμείς είμαστε οι πραγματικό άριειοι κτλπ.) και τέλος τα πέρι παλιάς ευρώπης-ουτοπίας που διαλύθηκε απο τους ΙΕους. Όλα αυτά τα καλύπτει εν συντομία στο βίντεο. Υπάρχει κάποιος άλλος ιδεολογικός άξονας ανεξάρτητος των παραπάνω ή η κριτική εστιάζεται σε κάποια από αυτά?

    • Ναι είναι αλήθεια ότι η (πρώτη) ανατολιακή υπόθεση του Renfrew έχει αγεφύρωτα προβλήματα. Οι περισσότεροι ινδοευρωπαϊστές δέχονται την Στεπική υπόθεση.

      Τώρα η ιδεολογία που λες ήταν αυτή του «Στεπικού Βαρβάρου» κατά την εικόνα των Ούνων και όλων των άλλων φύλων που εισέβαλαν στην Ευρώπη. Δηλαδή είναι έκδηλη στα γραπτά της Gimbutas όταν διαβάζεις για «φιλειρηνικούς παλαιούς Ευρωπαίους» που καταστρέφονται από πολεμοχαρείς ΙΕ.

      Το καλύτερο βιβλίο που έχω διαβάσει πάνω στο θέμα είναι το “The Horse, the Wheel and Language” του David Anthony.

  2. Ωραία εκθέτεις την πλευρά των φιλολόγων. Ωραία και ο Γιαννόπουλος την πλευρά των αρχαιολόγων. Μένει να δούμε ποιος θα νικήση. :-Ρ

  3. Πώς σου φαίνεται αυτή η, εμ, γλωσσολογική άποψη;

    Ο *ήλιος/αέλιος* ονομάζεται έτσι επειδή βαπτίζεται στην *άλα*. Με την σειρά του ο ήλιος *ελίσσεται* στον ουρανό, εξού και *ελιγμός*, διαγράφοντας κύκλους. Κάθε τέτοιος κύκλος μάς δείχνει την *ηλικία* μας. Όλες αυτές οι λέξεις προέρχονται από την ίδια ρίζα.

  4. Ναι, αλλά η αλς, ο ελιγμός; Δεν είναι δικά μου αυτά, τα άκουσα από αρχαιολόγο (όχι τον ΘΓ βέβαια).

  5. «Μένει να δούμε ποιος θα νικήση. :-Ρ»

    Δεν θα έλεγα ότι τίθεται θέμα νίκης, δηλαδή, αντιπαράθεσης ανάμεσα σε αρχαιολογία και γλωσσολογία, αλλά σύνθεσης. Η ίδια η θεωρία Κουργκάν αποτέλεσε μια -για την εποχή της- επιτυχημένη σύνθεση αρχαιολογικών και γλωσσολογικών απόψεων και αυτός ήταν ο λόγος για την αποδοχή της από μεγάλο μέρος της έρευνας. Επομένως, για όσους θεωρούν ότι η θεωρία αυτή έχει πλέον ανατραπεί (μεταξύ αυτών και τον γράφοντα) ζητούμενο είναι η δημιουργία προϋποθέσεων μιας νέας ανάλογης σύνθεσης, βασισμένης σε μια νέα αντίληψη για το χρονικό βάθος της πολιτιστικής εξέλιξης αφενός και του φαινομένου της γλώσσας αφετέρου.

    • Κύριε Γιαννόπουλε, είναι πραγματικά τιμή να σας έχουμε εδώ μαζί μας. Να σας πω και αυτοπροσώπως συγχαρητήρια τόσο για το βιβλίο/διατριβή όσο και για την όλη προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού.

      Είστε το πλέον αρμόδιο άτομο για να μου απαντήσει δύο απορίες που έχω εδώ και καιρό:

      1) Πολλά από τα αρχαιολογικά δεδομένα που παρέθεσα στο κείμενο είναι από το CAH: The prehistory of the Balkans (1983). Εκεί γίνεται συχνά λόγος για τη λεγόμενη ψευδομινυακή κεραμική (pseudo-minyan ware) η οποία παρατίθεται σαν επιπλέον αρχαιολογική απόδειξη ότι οι πρωτο-έλληνες ακολούθησαν το «ταξίδι του ίππου» που παρέθεσα στο κείμενο: δηλαδή έφτασε σαν ψευδομινυακή ως την Πελαγονία και τον πολιτισμό MaliqII του κάμπου της Κορυτσάς και μετά «ωρίμασε» σε μινυακή κεραμική εντός του ελλαδικού χώρου.

      Δεν το παρέθεσα στο κείμενο σαν αρχαιολογικό δεδομένο επειδή σε αρκετά πιο πρόσφατα βιβλία έχω βρει συνοπτικά την άποψη ότι η μινυακή κεραμική δεν κατάγεται από την ψευδομινυακή, αλλά είναι εξέλιξη ενός προγενέστερου «ιθαγενούς» τύπου.

      Ποια είναι η άποψη των αρχαιολόγων σήμερα για την σχέση μινυακής κεραμικής και «ερχομού των (πρωτο-)Ελλήνων» και τη σχέση της με τη λεγόμενη ψευδομινυακή;

      2) Κατά τη γνώμη σας, και φυσικά έχοντας πάντα υπόψη την αρχή “cultures are not peoples” οι ανατολιάζουσες τάσεις του πολιτισμού Λευκαντί Ι στο τέλος ΕΗΙΙ είναι απόδειξη «Λουβιανής»/Ανατολιακής «μετανάστευσης» (ή γλωσσοπολιτισμικής «ανατολιοποίησης») πληθυσμών στην ανατολική ακτή του ελλαδικού χώρου; Αν ναι οι φορείς του είναι το πιο πιθανό αίτιο των λεγόμενων «προελληνικών» ανατολιακών τοπωνυμίων;

  6. Καλημέρα και ευχαριστώ πολύ για τα συγχαρητήρια και για τα καλά λόγια! Ο όρος «ψευδομινυακή» εμφανίζεται συχνά στη βιβλιογραφία για να περιγράψει είδη κεραμεικής που μοιάζουν με την μινυακή (κυρίως την γκρίζα μινυακή) του ελλαδικού χώρου. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, πιο συχνά θα συναντήσει κανείς τον όρο σε σχέση με ανάλογα ευρήματα από την Ιταλία. Σε ό,τι αφορά την προέλευση της ελλαδικής μινυακής κεραμεικής, οι ανακαλύψεις του Caskey στην Λέρνα τεκμηρίωσαν την σταδιακή διαμόρφωση του είδους αυτού κεραμεικής από πρόδρομες μορφές της ΠΕ ΙΙΙ περιόδου (περ. 2200-2000 π.Χ.). Αναθεώρησαν, δηλαδή, παλαιότερες απόψεις που ήθελαν την μινυακή κεραμεική να εμφανίζεται ξαφνικά στην Ελλάδα περί το 1900 π.Χ. Για το από πού προήλθαν αυτές καθαυτές οι πρόδρομες μορφές δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία, αν και είναι περισσότερες οι απόψεις που κλίνουν υπέρ μιας ενδογενούς εξέλιξης που είχε σαν καταλύτη την εισαγωγή του κεραμεικού τροχού. Την άποψη για βόρειες επιρροές δεν την συναντά κανείς συχνά πλέον στην αρχαιολογική βιβλιογραφία, αφού η ΠΕ ΙΙΙ πρόγονος της μεταγενέστερης γκρίζας μινυακής κεραμεικής (που λέγεται Fine Grey Burnished Ware) δεν θεωρείται συγγενής με βορειότερες μορφές. Επίσης, γενικά στην αρχαιολογία υπάρχει πλέον μεγάλη επιφύλαξη στο να συνδεθούν μεμονωμένες νέες μορφές υλικού πολιτισμού με υποθέσεις μετανάστευσης, αφού π.χ. το ίδιο θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει και κατά την επόμενη σημαντική τομή στην κεραμεική ακολουθία, που είναι η εμφάνιση μινωιζόντων μορφών κατά την Πρώιμη Μυκηναϊκή περίοδο.

    Σε ό,τι αφορά τις ανατολίζουσες τάσεις της κεραμεικής ομάδας Λευκαντί Ι, αν δεν είναι απλά το αποτέλεσμα εμπορικών επαφών, θα μπορούσαν να υποδηλώνουν κάποιες μετακινήσεις από την κατεύθυνση του βορειοανατολικού Αιγαίου που γλωσσικά ανήκε τότε ενδεχομένως στην σφαίρα του πρωτοανατολιακού γλωσσικού περιβάλλοντος. Δεν θεωρώ, όμως, πιθανό ότι αυτό το επεισόδιο συνδέεται με τον ορίζοντα των μη ελληνικών τοπωνυμίων, αφού το τελευταίο «υπερβαίνει» κατά πολύ την διασπορά των ευρημάτων της κεραμεικής Λευκαντί Ι τόσο γεωγραφικά όσο και χρονολογικά (υπάρχουν θέσεις με ανατολίζοντα τοπωνύμια με κατοίκηση ήδη από την Πρώιμη Νεολιθική).

  7. Ελπίζω να μην τρολάρω επανερχόμενος στις κατά Γκούμα ετυμολογίες. Δες τα αν θες εδώ (πρώτη και δεύτερη στήλη της δεύτερης σελίδας):

    http://erroresgraecorum.wordpress.com/2013/12/04/%CF%87%CF%81%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%B3-%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AE%CE%BD/

    • Μην φοβάσαι δεν τρολάρεις καθόλου Θανάση. Σκοπός μας εδώ είναι να σχολιάζουμε τα διάφορα θέματα.

      Λοιπόν, δεν ξέρω τι να πρωτοσχολιάσω.

      1) ο «αστερίσκος». Ο αστερίσκος χρησιμοποιείται για να περιγράψει αποκατεστημένη μη ιστορικά απαντημένη μορφή. Αυτό όμως δεν μειώνει την πραγματικότητά του. Ο αρχαιολόγος σου θεωρεί «ανύπαρκτη» τη ρίζα *seh2wel- «ήλιος» επειδή οι ΙΕστές βάζουν αστερίσκο.

      Όταν ξέρεις ότι η πρωτο-ελληνική μορφή είναι hāwelios (προκύπτει από απλή μελέτη των διαλεκτικών ελληνικών τύπων ἡέλιος~ἁέλιος~ἀβέλιος κλπ.) και ξέρεις ότι υπάρχουν άπειρα παραδείγματα ελληνικής δασείας που αντιστοιχεί στο /s/ των άλλων ΙΕ γλωσσών δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να φτάσεις στο *sāwelios.

      Όταν το συγκρίνεις με τα ΙΕ αδέλφια του λ.χ λατινικό sol, ινδο-ιρανικό svar/hvar (o κλάδος αυτός χαρακτηρίζεται από ρωτακισμό *l>r λ.χ. *wl.kwos > vrka «λύκος»), Βαλτικό saule, Κελτικό sawol κλπ.

      http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Indo-European/s%C3%B3h%E2%82%82wl%CC%A5#Proto-Indo-European

      Αμέσως καταλαβαίνεις ότι η πρωτομορφή *seh2wel- είναι και παρα είναι πραγματική. Σου έχω εξηγήσει αλλού και την πορεία *swel->swelh2->seh2wel-.

      Από εκεί και μετά δείχνοντας άγνοια ακόμα και της βασικής ελληνικής διαλεκτολογίας, ο αρχαιολόγος ξεκινά από τον συνηρημένο δωρικό τύπο ἅλιος και λέει ότι στην ιωνική έγινε ἡέλιος. Εδώ πρέπει να εξηγήσει γιατί οι Δωριείς της Κρήτης έλεγαν αβέλιος και πως προέκυψε αυτό το επιπλέον «ε» (και φυσικά πως προέκυψε αυτό το «β»).

      Αυτό που μας λέει με άλλα λόγια είναι ότι ο αττικός τύπος ἔθνη είναι η αρχική μορφή και ότι ο τύπος ἔθνεα των μη αττικών διαλέκτων προέκυψε από τον πρώτο με ένα επιπλέον «ε» που προέκυψε χωρίς λόγο, ενώ συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Στην ΓραμμΒ έχουμε τον πληθυντικό αριθμό των ουδετέρων φᾶρος (pharwos) και σκέλος σαν pa-we-a2 και ke-re-a2 αντίστοιχα που αντιστοιχούν στους πρωτοελληνικούς τύπους pharweha, skeleha, η μεσοφωνηεντική δασεία των οποίων ανάγεται σε ένα ΙΕ *s μιας και τα ουδέτερα σε -os σχηματίζουν θέμα σε -es λ.χ ὄρος > ὀρεσ-ί-βιος, Ὁρεσ-τίς, Ὀρέσ-της κλπ. Δηλαδή ο ΠΙΕ πληθυντικός των ουδετέρων σε -ος ήταν -es-h2 με το h2 εδώ να έχει συλλογική λειτουργία (στην ελληνική αντιστοιχεί στον πληθυντικό -α όλων των ουδετέρων λ.χ. ὑγρόν > ὑγρά.

      Η ἅλως που ανέφερε δεν έχει σχέση με τη θάλασσα αλλά με τη ρίζα των λέξεων ἥλιος, σελήνη (σελάσνα) και σέλας.
      Η αρχική μορφή είναι πάντα το σέλας ( *σελάσνα έτσι και η ἅλως είναι το θεματοποιημένο παράγωγο σε -ος swl.h2s-os > swàlasos > hwàlahos > hwàlaos > ἅλως με συναίρεση αο>ω (λ.χ. Σαοκράτης> Σωκράτης). Το ότι το «α» της λέξης ἅλως προέρχεται από ένα συλλαβικό ένηχο *l. μας το επιβεβαιώνει ο μακεδονικός μήνας (Ὁ)λώιος που αντιστοιχούσε στον Ιούλιο («αλωνιστής») όταν συγκρίνεται με το ἁλώιος.
      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Da(lw%2Fios

      Οι «ευρύτερες αιολικές» διάλεκτοι (αιολικές και αρκαδο-κυπριακή)δείχνουν «ο» αντί «α» μόνο στις περιπτώσεις όπου το φωνήεν προκύπτει από συλλαβικό ένηχο λ.χ. *str.tos > στρατός, αλλά αιολικό στρότος, *kwetr.tos > τέταρτος αλλά θεσσαλικό πέτροτος.

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstrato%2Fs

      ή

      αρκαδικό στόρπα/στρόπα για αστραπή (*h2str.pa)

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstorpa%2Fn

      ή γροφεύς για γραφεύς (*gr.bh-) σε Άργος και Ήλιδα:

      http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dgrofeu%2Fs

      Οι Έλληνες εισήλθαν στην Ελλάδα (δηλαδή σε μια περιοχή που δεν είχε άλογα) έχοντας κληρονομήσει την ΙΕ λέξη για το άλογο *h1ek’wos που απαντά σε πολλές άλλες ΙΕ γλώσσες (λ.χ. λατιν. equus, ινδ-ιραν. asva/aspa, παλαιοαγγλικό ech κλπ).

      Το άλογο πρωτοεμφανίζεται στην μεσόγειο μετά το 2500 π.Χ. έχοντας έρθει από τις στέπες που είναι και ο τόπος καταγωγής του. Στη μεσόγειο ζούσαν ζώα συγγενή του αλόγου όπως ο γάιδαρος, αλλά όχι το άλογο. Έτσι όταν οι Σουμέριοι πρωτο-είδαν το άλογο το ονόμασαν «γάιδαρο του βουνού», γιατί το οικείο σε αυτούς ζώο ήταν ο γάιδαρος.

      Επομένως, η συμβουλή που έχω για τον αρχαιολόγο σου Θανάση αν θέλει να γίνει «γλώσσολόγος στη θέση των γλωσσολόγων» είναι να αποκτήσει μια γερή βάση τόσο της ΙΕ γλωσσολογίας όσο και της ελληνικής γλώσσας. Ένας ρώσος γλωσσολόγος σε ένα από τα λεγόμενα διεπιστημονικά συνέδρια πάνω στο ΙΕ ζήτημα αφού άκουσε έναν γενετιστή να «επιβεβαιώνει» την άποψη ενός αρχαιολόγου πάνω σε γλωσσολογικά ΙΕ θέματα είπε ότι ήταν «σαν δυο μεθυσμένοι όπου ο ένας μεθυσμένος δίνει δίκαιο στον άλλο». Δεν θυμάμαι το όνομά του, αλλά θυμάμαι ότι ξεκινούσε από m και το βιβλίο που διάβασα τα λόγια του ήταν το language classification by numbers των McMahon.
      Διεπιστημονική προσέγγιση δεν σημαίνει ότι ο αρχαιολόγος κάνει γλωσσολογία και ο γλωσσολόγος κάνει αρχαιολογία, αλλά ότι ο καθένας κάνει την δουλειά του και κάθε τόσο συγκρίνουμε τα συμπερασματα, για να επιτύχουμε αυτό που ο κύριος Γιαννόπουλος πιο πάνω όρισε σαν «σύνθεση».

  8. patatas

    Γιατι βορεια του Δουναβη και οχι νοτια;

    • Τι εννοείς «γιατί βόρεια του Δούναβη και όχι νότια»;

      Για ανέλυσε λίγο περισσότερο την ερώτησή σου, ώστε να καταλάβω σε μου ζητάς να απαντήσω.

  9. patatas

    διαβαζοντας το Μαλορι αρχικα το λεει ξεκαθαρα οτι η Ελλαδα και γενικα τα νοτια Βαλκανια δεν θεωρουνται κοιτιδα των ΠΙΕ επειδη μονο και μονο βρεθηκαν οι ετρουσκικες επιγραφες στη Λημνο και επειδη αυτους τους συσχετιζει με τους μη ΙΕ Πελασγους που ζουσαν στην Ελλαδα πριν ερθουν οι ΙΕ.
    Ο Ρενφριου αρχικα που ειχα διαβασει δεν μπορει να ισχυριστει κατι τετοιο αφου θεωρει οτι οι ΙΕ απο την Ανατολια περασαν στην Ελλαδα-Νοτια Βαλκανια. Ετσι παρουσιαζει σαν υποχρεωτικη σταση του ΙΕ λαου την περιοχη της βορειας Ελλαδας αρα δηλαδη οπλοι οι ΙΕ προηλθαν απο αυτην την περιοχη .
    Τωρα διαβαζω εδω οτι ο Ρενφριου αλλαξε αυτη τη θεση και οτι τοποθετει την σταση των ΙΕ βορεια απο το Δουναβη.
    Δεν καταλαβαινω πως βγαζει αυτο το συμπερασμα και γιατι να μην ισχυει η πρωτη του εκτιμηση για κατω απο το Δουναβη.

    • Που ακριβώς γράφει ο Μάλλορυ για ετρουσκικές επιγραφές το 5000 π.Χ.;

      • patatas

        δεν ειπα για ημερομηνια. Ο Μαλορι λεει οτι η Ελλαδα δεν ειναι κοιτιδα των ΙΕ επειδη βρεθηκε στην Ελλαδα μη ΙΕ γλωσσα η οποια ειναι παλιοτερη απο τις ΙΕ

      • Λοιπόν επειδή έχεις αμνησία, σου θυμίζω τα λόγια σου:

        διαβαζοντας το Μαλορι αρχικα το λεει ξεκαθαρα οτι η Ελλαδα και γενικα τα νοτια Βαλκανια δεν θεωρουνται κοιτιδα των ΠΙΕ επειδη μονο και μονο βρεθηκαν οι ετρουσκικες επιγραφες στη Λημνο

        Αν θέλεις να συνεχίσω να σου απαντάω θέλω να μου δώσεις το βιβλίο του Μάλλορυ και τη σελίδα του όπου ισχυρίστηκες ότι διάβασες αυτά πο «λέει ξεκάθαρα»ο Μάλλορυ.

        Μην κάνεις άλλη ανάρτηση εκτός από αυτήν όπου μου δίνεις τις πληροφορίες σου ζητάω.

    • patatas

      ναι και επειδη βρεθηκαν τα μη ελληνικα τοπονυμια τα οποια θεωρουν οτι ειναι προελληνικα (ουτε αυτο το καταλαβαινω γιατι αυτα να ειναι πιο παλια απο τα ελληνικα)

      • Δεν κατάλαβες τι ρώτησα: Σε ποι βιβλίο του Μάλλορυ που διάβασες γράφει ότι βρέθηκαν ετρουσκικές επιγραφές στα χρόνια των ΙΕ μεταναστεύσεων.

        Θέλω τον τίτλο του βιβλίου και τη σελίδα που το διάβασες.

  10. patatas

    δεν λεει για εκεινα τα χρονια των ΙΕ μεταναστευσεων αλλα λεει οτι βρεθηκαν οι ετρουσκικες γραφες στην Λημνο και οτι αυτες δειχνουν οτι οι μη ΙΕ αυτοι γραφεις ειναι παλιοτεροι απο τους ΙΕ αρα η Ελλαδα δεν μπορει να ειναι η κοιτιδα των ΙΕ. (σαυτους τους παλιαοτερους μη ΙΕ αποδιδει και τα μη ΙΕ τοπονυμια του ελληνικου χωρου).
    Κατα την ιδια αναλογια λεει οτι και η Ιβηρικη αφου εχει τους Βασκους οι οποιοι ειναι παλαιοτεροι απο τους ΙΕ εκει αρα δεν ειναι η κοιτιδα.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s