H δήθεν αυτοχθονία των Βλάχων

Συχνά στο διαδίκτυο έχω την «τύχη» να πέφτω πάνω σε μερικούς που προσπαθούν ν΄«αποδείξουν» ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Βλάχων είναι «εκλατινισθέντες γηγενείς αρχαίοι Έλληνες». Η πεποίθηση αυτή συνήθως συνοδεύεται από δύο αφελή «αποδεικτικά» στοιχεία: την «απόδειξη» της λατινοφωνίας νοτίως της γραμμής του Jireček και την «απόδειξη» γενετικής ταύτισης Βλάχων και μη Βλάχων στον ελλαδικό χώρο. Το δεύτερο «γενετικό» επιχείρημα προϋποθέτει ότι το «μη Βλαχικό» δείγμα με το οποίο συγκρίνεται το «Βλαχικό» είναι αυτόχθονο έτσι ώστε να προκύψει το συμπέρασμα ότι αφού οι δύο πληθυσμοί είναι «ίδιοι» γενετικά άρα οι Βλάχοι είναι αυτόχθονες του ελλαδικού χώρου. Βέβαια το «μη Βλαχικό» δείγμα κάθε άλλο παρά «αυτόχθονο» είναι μιας και οι μεσαιωνικοί του πρόγονοι είναι ο Vonko o Σερβο-αλβανιτο-βουλγαρό-βλαχος από την Άρτα, ο Momčila ο Βουλγαρ-αλβανιτό-βλαχος από τη δυτική Μακεδονία και η «γαρασδοειδής όψις εσθλαβωμένη» Νικήτας Ρεντάκιος από την Πελοπόννησο.

Momčila

Δεν χρειάζεται ιδιάιτερη ευφυΐα λοιπόν για να καταλάβουμε ότι οι βλαχόφωνοι απόγονοι του Momčila και του Vonko θα είναι γενετικά όμοιοι με τους ρωμιόφωνους, βουλγαρόφωνους και αλβανόφωνους απογόνους των παραπάνω. Αν σε μια μεγάλη γαβάθα ετοιμάσω τη «μακεδονική» φρουτοσαλάτα και αφού την ανακατέψω καλά την μοιράσω σε μπολάκια τότε τα μπολ θα είναι λίγο πολύ όμοια μεταξύ τους.

macedonia salata

Αλλά πάμε στο πρώτο «επιχειρήμα», ότι δηλαδή η απόδειξη λατινοφωνίας στην Ελλάδα της ύστερης αρχαιότητας αυτόματα συνεπάγεται αυτοχθονία των σημερινών Βλάχων. Αυτό καταρρίπτεται πολύ εύκολα τόσο με «ποσοτική» όσο και με «ποιοτική» ανάλυση.

Το ότι σποραδικά θα άκουγες λατινικά νοτίως της γραμμής του Jireček είναι αυτονόητο και αδιαμφισβήτητο και δεν χρειάζεται καν να παραθέσουμε πηγές που να το αποδεικνύουν. Το πρόβλημα όμως είναι το ότι η λατινοφωνία αυτή δεν ήταν τόσο εκτεταμένη και σταθερά εδραιωμένη ώστε να δράσει σαν πυρήνας σχηματισμού λατινογενούς γλώσσας.

Παράδειγμα: ο ρωμαίος αυτοκράτορας Κλαύδιος συνεχάρη έναν «βάρβαρο» που έμαθε τις «δύο γλώσσες της αυτοκρατορίας μας, λατινικά και ελληνικά». Αυτό σημαίνει ότι οι Ρωμαίοι ήταν εξαρχής ανεκτικοί στην χρήση της ελληνικής γλώσσας σαν «κοινή» στην pars Graeca της αυτοκρατορίας. Επί λατινομανούς Ιουστιανιανού, ο Προκόπιος αναφέρει τον Αρμένιο βυζαντινό αξιωματικό Γιλάκιο ο οποίος:

[ὑπέρ τῶν πολέμων λόγος, 7.26.24] Ἦν δέ τις ξὺν τῷ Ἰωάννῃ Γιλάκιος ὄνομα, Ἀρμένιος γένος, ὀλίγων τινῶν Ἀρμενίων ἄρχων. Οὗτος ὁ Γιλάκιος οὔτε ἑλληνίζειν ἠπίστατο οὔτε Λατίνην ἢ Γοτθικὴν ἢ ἄλλην τινὰ ἢ Ἀρμενίαν μόνην ἀφεῖναι φωνήν.

έφτασε να είναι αξιωματικός ενός μικρού σώματος Αρμενίων χωρίς να ξέρει ελληνικά, λατινικά ή γοτθικά, αλλά μιλούσε μόνο την μητρική του Αρμενική.  Και δεν χρειάστηκε να μάθει να μιλάει λατινικά ή ελληνικά ή γοτθικά διότι οι στρατιώτες του ήταν Αρμένιοι. Αυτό το κομμάτι είναι σημαντικό διότι μας λέει ότι ακόμα και επί του λατινομανούς Ιουστινιανού τα ελληνικά είχαν την ίδια ισχύ με τα λατινικά σαν γλώσσα του στρατού, ενώ οι Αρμένιοι στρατιώτες μπορούσαν να μιλάνε αρμενικά και οι Γότθοι γοτθικά. Η αναφορά της γοτθικής γλώσσας δεν είναι τυχαία. Την περίοδο γύρω από το 400 μ.Χ. οι Γότθοι και τα άλλα γερμανικά φύλα αποτελούσαν σημαντικό μέρος του Ρωμαϊκού στρατού. Αρκεί να σημειώσουμε ότι στην μάχη του ποταμού Frigidus (394 μ.Χ.) που συγκρούστηκαν οι στρατοί της ανατολικής και δυτικής αυτοκρατορίας η πλειοψηφία των στρατευμάτων και των δύο παρατάξεων ήταν γερμανοί foederati. Η μαρτυρία του Προκόπιου μας δείχνει ότι όλοι αυτοί οι Γότθοι μιλούσαν Γοτθικά στο στρατό. Άρα αφού τα αρμενικά σώματα του ρωμαϊκού στρατού μιλούσαν Αρμενικά και τα γοτθικά σώματα Γοτθικά, τότε έπεται ότι και τα ελληνόφωνα σώματα θα μιλούσαν ελληνικά (ιδίως αφού τα ελληνικά σύμφωνα με τον αυτοκράτορα Κλαύδιο ήταν «μία από τις γλώσσες της αυτοκρατορίας μας»). Και αφού θα μιλούσαν ελληνικά στο στρατό τότε είναι αυτονόητο ότι θα μιλούσαν ελληνικά και στο σπίτι και στο παζάρι.

Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε και μια άλλη μαρτυρία. Ήδη επί αυτοκράτορα Κλαυδίου οι δικαστές της ελληνόφωνης ανατολής δεν γνωρίζουν λατινικά.  Ενώ οι Ρωμαϊκές αποικίες (coloniae) στην δυτική Ευρώπη, γράφει ο David S. Potter, δρούσαν σαν πυρήνες εκπολιτισμού (κι εκλατινισμού εννοείται), στην ανατολή ήταν απλά Ιταλικές αποικίες. O κυρίαρχος πολιτισμός ήδη υπήρχε και η αφομοίωσή τους ήταν απλά θέμα χρόνου.

East West coloniae

Kaldellis Claudius

Φαίνεται λοιπόν ξεκάθαρα ότι η λατινική δεν ευδοκίμησε αρκετά νοτίως της γραμμής του Jireček ώστε να είναι δυνατόν να προκύψει λατινογενής γλώσσα νοτίως της γραμμής αυτής. Όπως γράφει και ο Αντώνης Καλδέλλης στην τελευταία σελίδα που παρέθεσα, οι Ρωμαίοι δεν πίεσαν κανέναν να μάθει λατινικά.

Αυτό είναι το «ποσοτικό» συμπέρασμα και ήδη έχει σημαντικό βάρος. Ακόμα μεγαλύτερο βάρος όμως έχει το «ποιοτικό» συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση της βλαχικής γλώσσας και δείχνει περίτρανα ότι η βλαχική γλώσσα δεν μπορεί να έχει σαν κοιτίδα της τον Ελλαδικό χώρο. Η βλαχική σαν μέρος της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής (ΑΒΡ) συμμερίζεται μια σειρά αποκλειστικών νεωτερικών  ισογλώσσων με τη ρουμανική τα οποία δείχνουν ότι οι δύο γλώσσες έχουν κοινό πρόγονο, η κοιτίδα του οποίου φυσικά δεν είναι ο Ελλαδικός χώρος. Τα κύρια γλωσσικά χαρακτηριστικά της ΑΒΡ τα έχω αναλύσει εδώ.

Ένας κανόνας της γλωσσολογίας στην εξέταση του βαθμού συγγένειας δύο γλωσσών είναι ότι οι κοινοί νεωτερισμοί έχουν μεγαλύτερο βάρος συγγένειας από τους κοινούς αρχαϊσμούς. Ο κοινός αρχαϊσμός μπορεί να είναι ταυτόχρονη ανεξάρτητη διατήρηση, λ.χ. η λατινική λέξη formosus = «όμορφος» έχει επιβιώσει μόνο στα δύο άκρα του λατινογενούς συνεχούς, δηλαδή στα ισπανικά και τα ρουμάνικα. Δεν εκλαμβάνεται σαν στοιχείο ιδιαίτερης συγγένειας των δύο αυτών λατινογενών γλωσσών. Αντίθετα ο νεωτερισμός -ct->-jt- > -ch- χαρακτηρίζει αποκλειστικά την ισπανική γλώσσα. Λ.χ. δείτε τους ισπανικούς απογόνους των λατινικών λέξεων nox/noctem, lac/lactem, lucta, directus, lectus.

Ακόμα και αν η ιστορία δεν είχε καταγράψει τον ισπανικό αποικισμό της νοτίου αμερικής και δεν γνωρίζαμε ποιά λατινογενής γλώσσα ομιλείται από την πλειοψηφία των νοτιοαμερικάνων η απλή παρουσία των λέξων noche,leche,locha, derecho, lecho στο λεξιλόγιό τους θα αρκούσε για μας πείσει ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των latino ήταν ισπανοί (με την εξαίρεση φυσικά της πορτογαλόφωνης Βραζιλίας που δεν χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους). Αλλά ο ισπανικός αποικισμός της αμερικής είναι ιστορικά γνωστός. Αυτό όμως που μπορεί να μας βοηθήσει η γλωσσολογία είναι η συγκεκριμένη ισπανική περιοχή απ΄όπου καταγόταν η πλειοψηφία των ισπανόφωνων charter groups που εγκαταστάθηκαν στη Νότιο Αμερική. Έχει παρατηρηθεί ότι τα νοτιοαμερικάνικα ισπανικά χρησιμοποιούν αραβικά δάνεια που απαντούν μόνο (ή πιο συχνά) στην διάλεκτο της αραβοκρατούμενης Ανδαλουσίας και πολλές φορές ο τονισμός τους ακολουθεί την διάλεκτο της Ανδαλουσίας.

Doublets of Arabic-Latinate synonyms with the Arabic form are common in Latin American Spanish being influenced by Andalusian Spanish like Andalusian and Latin American alcoba. In this sense Latin American Spanish is closer to the dialects spoken in the south of Spain. Examples include standard habitación or dormitorio (‘bedroom’) or alhaja for standard joya (‘jewel’).

Και πιο κάτω στο άρθρο του wiki:

Spaniards arrived from many regions within Spain and brought with them their own regional dialects/accents. However, the great majority of Spanish immigrants to Latin America throughout its history came from the Hispano-Arabic area of Spain known as Andalusia.

Παραθέτω μια σελίδα για το βάρος του κριτηρίου του κοινού νεωτερισμού που ανέφερα πιο πάνω:

shared innovation retension

Αν δούμε τα Βλάχικα και τα Ρουμάνικα οι κοινοί νεωτερισμοί βγάζουν μάτι !!!

1) Επιθηματικό οριστικό άρθρο (ΕΟΑ) που η λατινική δεν έχει. Το επιθηματικό άρθρο είναι χαρακτηριστικό της ΑΒΡ, της Αλβανικής και της Βουλγαρικής και θεωρείται υποστρωματική επίδραση της Δακο-Μυσικής γλώσσας που συνεχίζει στα αλβανικά. Δηλαδή, οι αλβανοί είναι οι Δακο-Μυσοί που δεν λατινοφώνησαν, οι ομιλητές της πρωτο-ΑΒΡ είναι οι Δακο-Μυσοί που λατινοφώνησαν και υιοθέτησαν (μάζι με κάποια άλλα χαρακτηριστικά) το ΕΟΑ της παλαιάς τους γλώσσας στην λατινική τους ποικιλία και, τέλος, οι Βούλγαροι είναι εκείνοι οι σλάβοι που εγκαταστάθηκαν επί του ΑΒΡ υποστρώματος και, κατά συνέπεια, δανείστηκαν το υποστρωματικό ΕΟΑ στην σλαβική τους γλώσσα. Στην γειτονική Ιλλυρία, η Δαλματική γλώσσα δεν έχει επιθηματικό, αλλά προθεματικό οριστικό άρθρο (όπως η ελληνική και η λατινική) το οποίο είναι ενδεικτικό του ότι η ιλλυρική γλώσσα δεν είχε ΕΟΑ. Δεν μας εκπλήσσει λοιπόν το ότι ούτε η Σερβο-Κροατική έχει ΕΟΑ.

Η ερώτηση που πρέπει να απαντήσει όποιος προσπαθεί να βγάλει τους γλωσσικούς προγόνους των Βλάχων σαν «εκλατινισθέντες Έλληνες» είναι η εξής: γιατί αφού στο ελληνικό «ο ἄνθρωπος» αντιστοιχεί το λατινικό «ille homo», κάποιος εκλατινισμένος έλληνας πρέπει ν΄αρχίσει ξαφνικά να λέει «homo ille»  ώστε να προκύψει εν τέλει το παρόμοιο με την ρουμανική om> «omul»;

2) Οι κοινοί νεωτερισμοί kt>pt/ft και gn>mn. Τα λατινικά noctem, lactem, directus, luctaocto κλπ ακολουθούν την ίδια τροπή και στα βλάχικα και στα ρουμανικά (noapte,lapte, drept(u),luptă/luftă, opt(u)). To coxa έγινε coapsă και στις δύο γλώσσες, όπως τα cognatus, signum, lignum έγιναν cumnat, semn(u), lemn(u) και στις δύο γλώσσες. Και οι δύο γλώσσες έκαναν το victimare *viptimare και στη συνέχεια απώλεσαν το /p/, όπως στο baptizare.

H εξέλιξη της ελληνικής φωνολογίας ΔΕΝ δείχνει τέτοιες τροπές ούτε στο ελληνικό λεξικό ούτε στα λατινικά δάνεια. Τα αρχαία ελληνικά ὀκτώ, νύξ/την νύκτα, ἁρπακτικός, κτίστης επιβίωσαν αυτούσια μέχρι το ~ 1000 μ.Χ. και μετά υπέστησαν την ανομοίωση οχτώ, νύχτα, αρπαχτικός, χτίστης. Το λατινικό aqu(a)eductus επιβίωσε στην μεσαιωνική ελληνική σαν Κεδούκτος (τοπωνύμιο στην ενδοχώρα της Ηράκλειας/Περίνθου)και το λατινικό campiductor σαν καμπιδούκτωρ.

Kedouktos

Το λατινικό Aula Magna πέρασε στην βυζαντινή ελληνική σαν Μαγναύρα όπως λ.χ. σήμερα υιοθετήσαμε τον όρο λιγνίτης. Επίσης, τα λατινικά signum και signifer πέρασαν στα ελληνικά σαν σίγνον και σιγνοφόρος. Αντίθετα, η λέξη κουνιάδος δείχνει ότι είναι βενετικό δάνειο στην ελληνική (cognatus > /konjaδo/) όπως και η λεμονάδα (<lemonàδa) και το ίδιο ισχύει για το νεοελληνικό σινιάλο (< segnalare = /senjalare/). To «ξ» από την άλλη διατηρήθηκε αυτούσιο στην ελληνική: ξένος, έξω, ἁρπάζω > ἥρπαξα ~ άρπαξα κλπ.

Με άλλα λόγια, ένας δίγλωσσος άνθρωπος εφαρμόζει τους ίδιους φωνολογικούς κανόνες στα όμοια φωνήματα και των δύο γλωσσών που μιλάει. Ένας δίγλωσσος ελληνόφωνος που διατηρεί το κτ στα ελληνικά νύκτα, οκτώ δεν θα έλεγε ποτέ τα λατινικά nocte, octo σαν noapte, optu ούτε θα έλεγε το coxa coapsă όταν στην μητρική του γλώσσα συνεχίζει να λέει ξένος, έξω και άρπαξα.

3) Το υποστρωματικό δακο-μυσικό λεξιλόγιο. Όπως τα αραβικά δάνεια των ισπανικών διαλέκτων της νοτίου αμερικής δείχνουν ότι τα ισπάνοφωνα charter groups ήρθαν από την Ανδαλουσία έτσι και η ύπαρξη υποστρωματικών δακο-μυσικών λέξεων δείχνει (μαζί με όλα τ΄άλλα) τον τόπο καταγωγής των γλωσσικών προγόνων των Βλάχων. Γιατί budză και όχι χείλος ή labrum; Γιατί madzăre και όχι ρεβίθι; Γιατί deal και όχι λόφος (η λέξη δεν είναι σλαβικό δάνειο όπως λέει το wiktionary, γιατί είναι παράλογο η λέξη «κοιλάδα» των σλάβων να γίνει ΑΒΡ «βουνό»,«λόφος»); Γιατί «κατούνι/κατούνα»; Γιατί brad και όχι έλατο ή απογονος του λατινικού abies;

Για να τελειώνουμε , όπως ο Peter MackRigde χαρακτήρισε τον «τσιουλκισμό» «ψυχανώμαλη διαστροφή της ιστορικής γλωσσολογίας» (“a perversion of historical linguistics“) το ίδιο ισχύει και για όποιον πάει να βγάλει την βλαχική σαν «αυτόχθονη» λατινογενή γλώσσα της ελλαδικής χερσονήσου. Τα γλωσσολογικά συμπεράσματα επιβεβαιώνουν κραυγαλέα τις παραδόσεις των Βυζαντινών συγγραφέων που θέλουν τους γλωσσικούς προγόνους των Βλάχων σαν καθοδικούς εκλατινισμένους Δακο-Μυσούς.

Advertisements

15 Comments

Filed under Μυθοθρυψία

15 responses to “H δήθεν αυτοχθονία των Βλάχων

  1. Π

    Ας υποθέσουμε ότι οι πρώτοι βλαχοι έρχονται απο αλλού. Τι μας επιτρέπει να απορριψουμε την ιδέα ότι αναμίχθηκαν με ντόπιους άρα ειναι ΚΑΙ αυτόχθονοι.

    • Μα αυτό είναι το νόημα της «μακεδονικής σαλάτας»που παρέθεσα. Από εκεί και μετά εγώ ασχολήθηκα με το που σχηματίστηκε η βλαχική γλώσσα.

      Εννοείται πως όλοι καταγόμαστε από όλους, και ανάμεσα στους «όλους», υπάρχουν και αυτοί που ονομάσατε ως «αυτόχθονες», οι οποίοι βέβαια με τη σειρά τους είναι μείγμα προηγούμενων «επήλυδων» και προηγούμενων «αυτόχθονων».

  2. Antonios

    Καλημέρα και συγχαρητήρια!!!
    Πολύ ενδιαφέρουσες οι απόψεις σας! Ήθελα να θέσω μερικές απορίες μου.
    Είναι αδύνατον να υπήρχαν στην σημερινή γεωγραφικά Μακεδονία, στην αρχαιότητα θρακικοί πληθυσμοί που λατινοφώνησαν? Ο Ι. Λυδός αναφέρεται σε λατινόφωνους αν και τους θεωρεί Ελληνες στην καταγωγή. Ο δε Πρίσκος, έναν αιώνα νωρίτερα του Λυδού αναφέρει πως μόνο οι προερχόμενοι εκ των παραλίων αιχμάλωτοι των Ούνων ήσαν Ελληνόφωνοι. Περαιτέρω, προσωπικά δυσκολεύομαι να δεχθώ την πρότερη ελληνοφωνία των Βλάχων ή τουλάχιστον την αναγκαστική διγλωσσία τους λόγω στρατιωτικής θητείας κτλπ διότι απλά, έτσι καταργείται η έννοια του όρου μητρική γλώσσα.
    Αν ομιλούσαν αναγκαστικά τη λατινική, γιατί μετά την επισημοποίηση της “μητρικής” τους ελληνικής δεν επανήλθαν σ’ αυτήν? Αλλά, αντίθετα, καίτοι ποτέ η λατινική δεν τους διδάχθηκε, καίτοι εισσέρυεσαν και άλλοι πολυπληθέστροι λαοί, αυτοί μέχρι και σήμερα επιμένουν -όσο τους επιτρέπουν οι σύγχρονες συνθήκες – στη λατινική? Αν δέχθηκαν τη λατινική λόγω της στρατιωτικής θητείας των ανδρών στα ρωμαϊκά στρατεύματα, τότε γιατί μετά από 1.400 χρόνια (μετά τον 6 ο αι. μ.χ.) ΚΑΙ ο παππούς μου ο Βλάχος που μιλούσε Ελληνικά στον Ελληνικό στρατό ΚΑΙ η γιαγιά μου (τρίγλωσση – Βλάχικα, Ελληνικά και Σλαύικα σ.σ. αυτά τα τελευταία τα έμαθε στην περιοχή του Κιλκίς, της Θεσσαλονίκης και της Κατερίνης όπου ξεχείμαζαν) στο σπίτι μιλούσαν μόνο Βλάχικα στα παιδιά τους από γεννησημιού τους? Και κάπως έτσι στο ελληνικό σχολείο που πήγαινε ο πατέρας μου, η δασκάλα αναγκάστηκε να ζητήσει μετάθεση γιατί η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών της (Βλάχικης καταγωγής) επέμεναν να ομιλούν ακόμη και στην τάξη στην Βλάχικη.
    Καταλήγοντας θέλω να πως ότι μου είναι φανερά ανυπόστατοι οι ισχυρισμοί περί προ 2.000 ετών ελληνοφωνίας και λατινοφωνίας λόγω στρατού αυτών των ανθρώπων. Δανεισμό στρατιωτικών όρων αλλά και διάφορων άλλων λέξεων θα τον δεχόμουν. Και επειδή scripta manent, οι αρχαιολόγοι του απώτερου μέλλοντος, όταν θα ανακαλύπτουν τις πινακίδες των εμπορικών καταστημάτων των σημερινών ελληνικών πόλεων (όπως έλεγαν οι Wace & Thompson) δύσκολα θα αρνηθούν ότι πολλοί κάτοικοι της σύγχρονης Ελλάδος ήσαν αγγλόφωνοι, ιταλόφωνοι κ.ο.κ.
    Υ.Γ. Στην ιστοσελίδα http://www.palaeolexikon.com ανάμεσα στις σωζόμενες πρωτοαλβανικές και θρακικές λέξεις, έχω βρει αρκετές που χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα στη Βλάχικη. Επίσης, η γνωστή αρχαία Μακεδονική lac doma του Ησύχιου στη Βλαχικη σήμερα είναι dzama di lapte.Αλλά, η lac doma του Ησύχιου αφορά στους σύγχρονούς του ποιμένες με τους οποίους κανείς σύγχρονος ιστορικός δεν ασχολείται αφού, ιστορικά είναι αδιάφοροι, πολιτισμικά όμως, πολυτιμότατοι.
    Ευχαριστώ για τη φιλοξενία σας
    Θα σας παρακολουθώ με ενδιαφέρον.
    Καλή συνέχεια
    Με τιμή

    • Είναι αδύνατον να υπήρχαν στην σημερινή γεωγραφικά Μακεδονία, στην αρχαιότητα θρακικοί πληθυσμοί που λατινοφώνησαν?

      Γειά σου Αντώνη και καλωσόρισες !!!

      Σαφώς υπήρχαν λατινόφωνοι πληθυσμοί στην Μακεδονία, όχι μόνο οι Θράκες και ο Παίονες, αλλά ενδεχομένως και κάποιοι ελληνόφωνοι πληθυσμοί μπορεί κάλλιστα να υιοθέτησαν την λατινική. Η γραμμή του Jireček που ενώνει τα μέρη όπου οι επιγραφές κατά την ρωμαϊκή περίοδο ήταν μισές ελληνικές και μισές λατινικές, στην πραγματικότητα ήταν μια φαρδύτερη γκρίζα ζώνη που έπιανε και το βορειότερο μέρος της ρωμαϊκής Μακεδονίας.

      Όπως γράφω και στην ανάρτηση, σίγουρα υπήρχαν και λατινόφωνοι πληθυσμοί κάτω της γραμμής. Λ.χ. ο Ρωμαίος στρατιώτης Tiberius Claudius Maximus που αποκεφάλισε τον Δάκα Δεκέβαλο στους Δακικούς πολέμους του Τραϊανού, μετά την θητεία του έζησε στους Φιλίππους της ανατολικής Μακεδονίας, όπου βρέθηκε ο τάφος του.

      Από εκεί και μετά εγώ σε αυτήν την ανάρτηση ήθελα περισσότερο να δείξω ορισμένα χειροπιαστά γλωσσολογικά σημεία που δείχνουν ότι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Βλάχων (τονίζω το γλωσσικοί, διότι άλλο η καταγωγή μιας γλωσσικής ποικιλίας και άλλο αυτή των ομιλητών της μιας και οι Βλάχοι της Ελλάδος σήμερα έχουν τους ίδιους προγόνους με όλους τους άλλους ελλαδικούς πληθυσμούς) μιλούσαν την ίδια Ανατολική Βαλκανική Λατινική ποικιλία που μιλούσαν και οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων και έχουν λίγο πολύ το ίδιο δακο-μυσικό υποστρωματικό λεξιλόγιο (λ.χ. budza = χείλος, madzare = ρεβίθι, brad = έλατο κλπ) αν και η Βλαχική έχει μόνο τις μισές περίπου υποστρωματικές λέξεις που διατηρεί η Ρουμανική.

      Στο άλλο που λες δεν κατάφερα να βρω το μακεδονικό lac doma του Ησύχιου που ανέφερες. Σε ποιο γράμμα ακριβώς το καταγράφει ο ησύχιος; Εδώ είναι οι «γλώσσες» του με αλφαβητική σειρά:

      http://el.wikisource.org/wiki/%CE%93%CE%BB%CF%8E%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%B9

      Το μόνο που βρήκα να ταιριάζει είναι το λακεδάμα:

      λακεδάμα· ὕδωρ ἁλμυρὸν ἄλικι ἐπικεχυμένον, ὃ πίνουσιν οἱ
      τῶν Μακεδόνων ἀγροῖκοι

      Ρόφημα με νερό και αλάτι. Αλλά δεν μπορώ να πω κάτι βέβαιο για την ετυμολογία του. Eίναι κάτι τέτοιο το dzama di lapte που λες; Γιατί ξέρω ότι lapte = γάλα, αλλά δεν ξέρω τι σημαίνει το dzama. Ψάχνοντας βρήκα το ρουμανικό zeama = «χυμός, σούπα» κλπ:

      http://en.wiktionary.org/wiki/zeam%C4%83

      Και μπορώ να σου πω ότι η ετυμολογία που δίνεται στο wiktionary δεν με πείθει.

      To ζεύγος dzamă / zeamă είναι όμοιο με το dzatse/zece «δέκα» που ανάγεται στο διφθογγοποιημένο τύπο djace ~ djece του λατινικού decem = «δέκα». Επομένως το πρώτο ζέυγος φαίνεται να προέρχεται από κάποιον διφθογγοποιημένο τύπο **djèma ενός παλαιότερου όρου **dèma που μπορεί κάλλιστα να σχετίζεται με το δεύτερο συνθετικό του μακεδονικού λακε-δάμα που ανέφερες.

      Τώρα το ζέυγος dzamă / zeamă φαίνεται να έχει αλβανικό συγγενή το dhjamë = λίπος και ίσως το ελληνικό δημός = λίπος:

      http://en.wiktionary.org/wiki/dhjam%C3%AB

      Επομένως δεν αποκλείεται το μακεδονικό λακε-δάμα να σημαίνει κάτι σαν «αλμυρή πηχτή σούπα».

      • Antonios

        Dzama είναι το ζουμί στα Βλάχικα (nji scoasish dzama=μου έβγαλες το ζουμί). Ωστόσο, υπάρχει και ως φαγητό. Αν δηλαδή ρωτήσεις έναν Βλάχο (παλιό σε ηλικία φυσικα) θα σου πει το εξής: Παίρνουμε την κατσαρόλα και μέσα στο νερό που βράζει, ρίχνουμε λίγο αλάτι και μετά αρκετό τυρί. Κατόπιν βούτυρο και ξερό-μπαγιάτικο ψωμί. Αυτό είναι το dzama di lapte ή και dzama di pani. Επίσης, dzama το ονομάζανε και στο Ρουμλούκι της Ημαθίας. (σ.σ. σωστά το αναφέρετε ως λακεδόμα, απλά έτυχε εγώ να το έχω διαβάσει αλλού από άλλο σύγχρονο συγγραφέα ως lac doma).

      • Λοιπόν Αντώνη, ψάχνοντας να απαντήσω στην ερώτησή σου για την πιθανή σχέση λακεδάμας και dzama βρήκα υλικό για ολόκληρη ανάρτηση, Θα την τελειώσω και θα την δημοσιέυσω σε λίγο, να έχεις το νου σου.

  3. Πώς θα χαρακτήριζες τις απόψεις των Κούμα, Κεραμόπουλου, Βακαλόπουλου κ.τλ. που αναφέρονται σε αυτοχθονία των Βλάχων;

    • Πως θα τις χαρακτήριζα;

      Γλωσσολογικά ανυπόστατες. Ο σκοπός τους είναι μια τσαπατσούλικη «επιβεβαίωση» του εθνικού μύθου περί καταγωγής από τους αρχαίους Έλληνες.

      Σάν κάποιες άλλες απόψεις που θέλουν τους γλωσσικούς προγόνους των Αρβανιτών «αρχαίους Έλληνες που αλβανόφώνησαν» και τους προγόνους των Σλαβομακεδόνων (Ελλήνων και ΠΓΔΜτών) αρχαίους Μακεδόνες που σλαβοφώνησαν.

      Το μόνο σενάριο που υπάρχει εντός της «Βυζαντινής» (Ρωμαϊκής) αυτοκρατορίας είναι τα αντίθετο. Όποιος έρχεται σε επαφή με αυτήν εκρωμαΐζεται, δηλαδή αποκτά το πρότυπο πολιτισμικό πακέτο που αυτή έχει να προσφέρει.

      Ο Λέων ο Σοφός στα Τακτικά του γράφει ότι ο πατέρας του Βασίλειος εκρωμάισε τα Σκλαβικά έθνη «γραικώνοντάς» τα, τιμώντας τα με το βάπτισμα και θέτοντας τα υπό αρχόντων κατά τον ρωμαϊκό τύπο.

      Τακτικά, 18.95] Ταῦτα [τὰ Σκλαβικὰ δὲ ἔθνη] δὲ ὁ ἡμέτερος ἐν θείᾳ τῇ λήξει γενόμενος πατὴρ καὶ Ρωμαίων αὐτοκράτωρ Βασίλειος τῶν ἀρχαίων ἐθῶν μεταστῆναι καὶ, γραικώσας, καὶ ἄρχουσι κατὰ τὸν Ρωμαϊκὸν τύπον ὑποτάξας, καὶ βαπτισμάτι τιμήσας, τῆς τε δουλείας ἠλευθέρωσε τῶν ἑαυτῶν ἀρχόντων, καὶ στρατεύεσθαι κατὰ τῶν Ρωμαίοις πολεμούντων ἐθνῶν ἐξεπαίδευσεν, οὕτω πως ἐπιμελώς πεὶ τὰ τοιαῦτα διακείμενος, διὸ καὶ ἀμερίμνους Ρωμαίους ἐκ τῆς πολλάκις ἀπὸ Σκλάβων γενομένης ἀνταρσίας ἐποίησεν, πολλὰς ὑπ΄ἐκείνων ὀχλήσεις καὶ πολέμους τοῖς πάλαι χρόνοις ὑπομείναντας.

      Δηλαδή: Αυτά [τα Σλαβικά έθνη] ο πατέρας μας και αυτοκράτωρ των Ρωμαίων Βασίλειος, που τώρα επαναπαύεται στα ουράνια, τα έπεισε να εγκαταλείψουν τα παλαιά τους ήθη και δίδαξε σε αυτά την γραικική γλώσσα, τα έκανε υπήκοα αρχόντων κατά τον ρωμαϊκό τύπο, τα τίμησε με το βάπτισμα, τα ελευθέρωσε από την δουλεία στους δικούς τους δυνάστες και τα εκπαίδευσε να εκστρατεύουν εναντίον των εχθρών των Ρωμαίων. Με αυτόν τον τρόπο χειρίστηκε αυτά τα θέματα και επέτρεψε στους Ρωμαίους να είναι αμέριμνοι και να μην ανησυχούν για τις συχνές σλαβικές ανταρσίες,τις παρενοχλήσεις και τους πολέμους που έπρεπε να υπομένουν στο παρελθόν.

      Διαβάζεις στον Ατταλειάτη λ.χ.:

      κυριεύσαντες δὲ καὶ τῆς ἀκροπόλεως οἱ Ῥωμαῖοι, μεσιτεύοντος τοῖς πράγμασιν ἀνδρὸς Ἀσσυρίου μὲν τὸ γένος γέννημα τῆς μεγάλης Ἀντιοχείας τυγχάνοντος, ἄκρως δ’ ἐξησκημένου τήν τε Ῥωμαϊκὴν σοφίαν καὶ παίδευσιν καὶ τὴν τῶν Σαρακηνῶν διὰ τὸ τῆς φύσεως εὐσταλὲς καὶ μετέωρον, καὶ προσιόντος εὐμηχάνως τῇ ἀκροπόλει

      «ένας άνδρας «Ασσύριος» μεν στο γένος, γέννημα της μεγάλης Αντιόχειας, αλλά άκρως εξασκημένος στην Ρωμαϊκή σοφία και παίδευση».

      • Ενδιαφέρον. Παρόλα αυτά όμως, υπάρχουν πληθυσμοί στον ελληνικό χώρο που είχαν λατινοφωνήσει. Μάλιστα στην Θεσσαλία, που είχε αργότερα ονομαστεί και ως “Μεγάλη Βλαχία”.

        Γλωσσικός εκλατινισμός έγινε και στους Έλληνες της Θεσσαλίας, όπως επιβεβαιώνεται από λατινικό επιγραφικό υλικό της Πελασγιώτιδας και Περραιβίας. Ο καθηγητής αρχαιολογίας του 2ου Πανεπιστημίου Λυών Bruno Helly γράφει: «Από τις επιγραφές προκύπτει ότι από τον 1ο αι. π.Χ. πολλαπλασιάζονται οι Έλληνες που φέρουν λατινικά ονόματα: Σαλβία, Σεκούνδα, Μαρκος, Σεβήρος. Την ίδια εποχή πολλοί φέρουν ονόματα λατινικών γενών· δεν κατάγονται βέβαια από την Ιταλία αυτοί που γίνονται ταγοί στη Λάρισα, που νικούν σε διαγωνισμούς επιγράμματος ή σε παραδοσιακά αγωνίσματα, που απελευθερώνουν δούλους σύμφωνα με τη νομοθεσία του κοινού…, φαίνεται ότι σταδιακά συγκροτήθηκε όχι μόνο στις πόλεις αλλά και στην ύπαιθρο μια κατηγορία Θεσσαλών βαθύτερα επηρεασμένη από τη λατινική γλώσσα. Αυτή η επίδραση θα έπρεπε ίσως να συσχετισθεί με την ύπαρξη αυτοκρατορικών κτήσεων στις Φέρες και ασφαλώς και στα βορειοδυτικά, μεταξύ του Ολύμπου και της Πίνδου, στα σύνορα της επαρχίας. Εκεί ακριβώς βρέθηκαν οι περισσότερες λατινικές επιγραφές της Θεσσαλίας, οριοθετικές επιγραφές, μιλιάρια-επίσημα κείμενα βέβαια, το περιεχόμενο όμως των οποίων ήταν σημαντικό για την καθημερινή ζωή των κατοίκων» (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος 6, σελ. 183).

      • Προφανώς δεν κατάλαβες την ανάρτησή μου.

        1) Το ότι κάποιοι Έλληνες έμαθαν να μιλάνε λατινικά δεν σημαίνει ότι έγιναν Βλάχοι. Και οι Γαλλιβηρικοί Κέλτες έμαθαν να μιλάνε λατινικά, αλλά η γλώσσα που μιλούσαν δεν ήταν ΑΒΡ (ο πρόγονος της βλαχορουμανικής).

        Δεν υπάρχει πουθενά στην Ελλάδα η παραμικρή ένδειξη ότι η λατινική που μιλιόταν έκανε τις τυπικε΄πς φωνολογικές τροπές της βλαχορουμανικής, όπως λ.χ. την τροπή ct>pt που είναι τυπική της βλαχορουμανικής και πολλών δανείων της Αλβανικής (λ.χ. tructa > troftë).

        Όλοι οι λατινικοί όροι που διασώθηκαν στην Ελληνική διατηρούν το ct. Αυτό σημαίνει, όπωςς εξήγησα στην ανάρτηση, ότι η λατινική που μιλιόταν στην Ελλάδα δεν ήταν ούτε ΑΒΡ (βλαχορουμανική) ούτε γαλλιβηρική (ct>jt).

        H βλαχορουμανική έχει noctem > noapte, directus > dreptu , lucta > luptă/luftã

        H Γαλλική έχει noctem > noit > nuit, lactem > lait κλπ.

        Η ελληνική έχει lactens/lactentem > λαχτέντου , aquaeductus > Κεδούκτος, campiductor > καμπιδούκτωρ και δεν υπάρχει πουθενά ένδειξη στην ελληνική για τροπή κτ>πτ/φτ. Δεν υπάρχει ελληνική διάλεκτος που να έχει κάναι λ.χ. τα κτίζω και αρπακτικός σε **πτίζω/φτίζω και **αρπαπτικός/αρπαφτικός.

        Αυτό που βλέπεις σε όλο τον ελληνικό κόσμο είναι το κτ να διατηρείται μέχρι το 1000 μ.Χ. και μετά να τρέπεται σε χτ (χτίζω, αρπαχτικός).

        2) Ο όρος «Μεγάλη Βλαχία» εμφανίζεται πολύ αργά στην ιστορία (14ος μ.Χ. αιώνας) … 700 χρόνια μετά την κάθοδο των Σερμησιάνων που οι Σλάβοι τους ονόμαζαν Vlasi Sremliani (= Βλάχοι από το Σίρμιον).

        3) Αν ψάξεις σε κανένα βιβλίο της Ρωμαϊκής περιόδου θα δεις ότι τα περισσότερα λατινικά ονόματα σε μη λατινικούς πληθυσμούς προέκυψαν κατά την διαδικασία της πολιτοποίησης. Ο μη Ρωμαίος ελάμβανε το όνομα του Ρωμαίου πολίτη που τον Ελευθέρωνε. Όταν ο Μάρκος Αυρήλιος Καρακάλλας έδωσε ρωμαϊκή πολιτεία σε όλους τους ελεύθερους πολίτες της αυτοκρατορίας το όνομα «Μάρκος Αυρήλιος» έγινε το πιο συχνό λατινικό όνομα στην αυτοκρατορία.

        Από εκεί και μετά, επειδή φαίνεται ότι δεν κατάλαβες τι έχω γράψει στην ανάρτηση, αν θέλεις να το καταλάβεις συνιστώ ένα βιβλίο ιστορικής γλωσσολογίας και ένα βιβλίο για τις ρωμανικές γλώσσες.

  4. Tsiamitros ioannis

    smerdaleos έχετε όνομα και επώνυμο;; Είστε επιστήμονας. Ποιές είναι οι περγαμηνές σας ;;

    • Δεν είμαι ούτε ιστορικός ούτε γλωσσολόγος Γιάννη μου. Άλλη είναι η επιστήμη μου. Από χόμπι διατηρώ αυτή την ιστοσελίδα.

  5. Ευγε! Άρτιες γλωσσολογικά συγκρίσεις , άρτια συμπεράσματα βασισμένα σε απτά τεκμήρια , τις ζωντανες λέξεις .Και ο άλλος ρωτάει ποιες είναι οι περγαμηνές σας αντί να ανοίξει τα μάτια και να δει μόνος του ο,τι πρέπει .Συνεχίστε ,αγαπητέ, να δίνετε πόνο τέτοιον που μόνο το αυγινό φως μπορεί να δώσει σε κάθε βαθιά νυχτωμένο που δεν θέλει να ξεστραβωθει!Και πάλι ΕΥΓΕ!

    • Δεν βλέπω το λόγο, Δέσποινά μου, να «πονάει» κάποιος που διαβάζει αυτή την ανάρτηση.

      Δηλαδή προκαλεί «τόσο πόνο» σε μερικούς το ότι οι Βλάχοι είναι οι γλωσσικοί απόγονοι του Μεγάλου Κωνσταντίνου, του Ιουστινιανού και του Βελισάριου;

      Είναι τόσο αβάσταχτη η «ντροπή» της καταγωγής από τους Ρωμαίους που μιλούσαν την «πάτριο τῶν Ῥωμαίων φωνήν» και όχι από τους «ἑλληνίζοντες Ῥωμαίους»;

      Γράφει ο Ιουστινιανός στην πρώτη του Νεαρά/Novella που εξέδωσε στα Ελληνικά:

      καὶ οὐ τῇ πατρίῳ φωνῇ τὸν νόμον συνεγράψαμεν, ἀλλὰ ταύτῃ δὴ τῇ κοινῇ τε καὶ ἑλλάδι, ὥστε ἅπασιν αὐτὸν εἶναι γνώριμον διὰ τὸ πρόχειρον τῆς ἑρμηνείας.

      Συνεγράψαμε αυτόν το νόμο όχι στην πάτριο [των Ρωμαίων] φωνή, αλλά στην κοινή ελληνική, ωστε να γίνει γνωστή σε όλους δια το πρόχειρον της ερμηνείας.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s