Οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών και των (Α)Ρουμάνων #1

Μετά από την προαπαιτούμενη γλωσσολογική ανάλυση της αλβανικής γλώσσας μπορούμε να προχωρήσουμε στην νηφάλια αναζήτηση των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών και των (Α)Ρουμάνων. Επισημαίνω το νηφάλια διότι το εν λόγω θέμα είναι ένα από τα πιο συχνονέμητα λιβάδια αδαημόνων τόσο εντός όσο και εκτός των ελληνικών συνόρων.

Πριν προχωρήσω βρίσκω θεμιτό να παραθέσω την άποψη δύο γλωσσολόγων για το θέμα ο ένας εκ των οποίων (John Bassett Trumper) ασχολείται με την μελέτη της Αλβανικής γλώσσας για περισσότερα από 20 χρόνια:

Ο Trumper λοιπόν μας πληροφορεί [05:38 και μετά] ότι οι πρόγονοι των Αλβανών κατέληξαν στην Αλβανία κάποια στιγμή μετά το 500 μ.Χ. πιεζόμενοι από τα καθοδικά σλαβικά κύματα. Η προηγούμενη κοιτίδα τους ήταν κάπου βορειότερα του Κοσσυφοπεδίου και αρκετά πλατιά ώστε να συνάπτει σχέσεις τόσο με τον κελτο-γερμανικό κόσμο στα βορειοδυτικά όσο και με τον βαλτικό  στα βορειανατολικά. Ανάμεσα στα επιχειρήματα  υπέρ της μη αυτοχθονίας των Αλβανών στην Αλβανία αναφέρει την έλλειψη γνήσιας αλβανικής θαλασσο-ναυτικής ορολογίας και το γεγονός ότι ολόκληρη η Αλβανία είναι καλυμμένη με σλαβικά τοπωνύμια. Επίσης, στην αρχή της συζήτησης, αναφέρει την σημαντικότατη επίδραση που είχε η λατινική στο αλβανικό λεξιλόγιο και υπολογίζει ότι το 40% του βασικού λεξιλογίου είναι λατινικά δάνεια. Χαρακτηριστικά λέει ότι εάν οι Σλάβοι δεν διέκοπταν την ρωμαϊκή επίδραση στα βαλκάνια, οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών θα είχαν εκλατινιστεί πλήρως όπως λ.χ. οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων και των Βλάχων (Αρουμάνων). Με άλλα λόγια, ο πλήρης εκλατινισμός των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών αποφεύχθηκε στο παρά πέντε!

Ο δεύτερος γλωσσολόγος, συμμερίζεται την άποψη του Trumper ότι οι Αλβανοί γλίτωσαν στο παρα πέντε τον πλήρη εκλατινισμό, μιλάει για τα χιλιάδες σλαβικά τοπωνύμια της Αλβανίας και, έχοντας παρουσιάσει την γραμμή του Jireček και τη σημασία της, τοποθετεί με βεβαιότητα την αρχική κοιτίδα των Αλβανών βορείως αυτής της γραμμής. Με λίγα λόγια, η γραμμή του Jireček ενώνει τα σημεία όπου οι ελληνόγλωσσες και λατινόγλωσσες επιγραφές κατά την ρωμαϊκή περίοδο (~ 100π.Χ.-500 μ.Χ.) είναι ισάριθμες και, κατά συνέπεια, είναι το κέντρο μιας φαρδύτερης «γκρίζας ζώνης» όπου τα λατινικά και τα ελληνικά είχαν την ίδια συχνότητα χρήσης σαν «κοινή» γλώσσα. Βορείως της γκρίζας αυτής ζώνης επικρατεί η λατινική γλώσσα και νοτίως η ελληνική. Ο Ολλανδός γλωσσολόγος επίσης αγγίζει ένα άλλο σημαντικό θέμα, αυτό της σχέσης μεταξύ Αλβανών και Ρουμάνων και παραθέτει λίγα παραδείγματα κοινών λέξεων ανάμεσα στην Αλβανική και στο λεγόμενο υπόστρωμα της Ρουμανικής. Το υπόστρωμα αυτό είναι μια σειρά 100 περίπου λέξεων οι οποίες δεν αποτελούν δάνεια από κάποια γνωστή γλώσσα με την οποία η Ρουμανική ήρθε σε επάφή και, κατά συνέπεια, θεωρούνται γλωσσικά κατάλοιπα της γλώσσας που μιλούσαν οι πρόγονοι των Ρουμάνων πριν εκλατινιστούν. Το αξιοπρόσεκτο είναι ότι όλες σχεδόν οι λέξεις του υποστρώματος αυτού υπάρχουν και στην Αλβανική. Αυτό, εξηγεί ο γλωσσολόγος, μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους: ή οι πρόγονοι των Ρουμάνων και των Αλβανών ζούσαν κάποτε στο ίδιο μέρος και δάνεισε ο ένας μια σειρά λέξεων στον άλλο με αποτέλεσμα να έχουμε σήμερα μια κοινή λεξιλογική ομάδα ή οι πρόγονοι των Ρουμάνων πριν εκλατινιστούν μιλούσαν την ίδια γλώσσα με τους προγόνους των Αλβανών και, κατά συνέπεια, οι λέξεις αυτές είναι πραγματικά υπόστρωματικές και δηλωτικές της προλατινικής γλωσσικής ταυτότητας των γλωσσικών προγόνων των Ρουμάνων.

Βλέπουμε δηλαδή ότι η αναζήτηση της καταγωγής των Αλβανών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή της καταγωγής των Ρουμάνων. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι ο κάθε λαός έχει υιοθετήσει «αυτοχθονικούς» εθνοσυμβολικούς μύθους και ο καθένας προσπαθεί -αντίθετα από τις γλωσσολογικές ενδείξεις- να παρουσιαστεί σαν ο αρχέγονος κάτοικος της τωρινής του πατρίδας. Το πρόβλημα με τον «αυτοχθονισμό» των Αλβανών είναι ότι η Αλβανία είναι παραθαλάσσια περιοχή και το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται νοτίως της γραμμής του Jireček, ενώ οι Αλβανοί δεν έχουν γνήσιο θαλάσσιο λεξιλόγιο και τα λατινικά δάνεια της πρωτο-αλβανικής είναι 60 φορές περισσότερα από τα αρχαιοελληνικά: η πρωτο-αλβανική απορρόφησε 636 λατινικά δάνεια και μετά βίας 10 αρχαιοελληνικά! Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να έχει συμβεί σε έναν τόπο όπου η ελληνική χρησιμοποιείται σαν «κοινή» και σε έναν τόπο που γειτνιάζει άμεσα με την μητροπολική Ελλάδα και με σημαντικές ελληνικές αποικίες όπως η Επίδαμνος/Δυρράχιο και Απολλωνία που είχαν την φήμη πνευματικών κέντρων. Ήδη στην εποχή του Στράβωνα, οι νοτιότεροι Ιλλυριοί που ήταν σε άμεση επαφή με τους Μακεδόνες και τους Ηπειρώτες στην ευρύτερη ρωμαϊκή Επαρχία της Μακεδονίας ήταν δίγλωσσοι:

[Στράβων 7.7.8] καὶ δὴ καὶ τὰ περὶ Λύγκον καὶ Πελαγονίαν καὶ Ὀρεστιάδα καὶ Ἐλίμειαν τὴν ἄνω Μακεδονίαν ἐκάλουν, οἱ δ᾽ ὕστερον καὶ ἐλευθέραν: ἔνιοι δὲ καὶ σύμπασαν τὴν μέχρι Κορκύρας Μακεδονίαν προσαγορεύουσιν, αἰτιολογοῦντες ἅμα ὅτι καὶ κουρᾷ καὶ διαλέκτῳ καὶ χλαμύδι καὶ ἄλλοις τοιούτοις χρῶνται παραπλησίως: ἔνιοι δὲ καὶ δίγλωττοί εἰσι. καταλυθείσης δὲ τῆς Μακεδόνων ἀρχῆς ὑπὸ [p. 450] Ῥωμαίους ἔπεσε. διὰ δὲ τούτων ἐστὶ τῶν ἐθνῶν ἡ Ἐγνατία ὁδὸς ἐξ Ἐπιδάμνου καὶ Ἀπολλωνίας: περὶ δὲ τὴν ἐπὶ Κανδαουίας ὁδὸν αἵ τε λίμναι εἰσὶν αἱ περὶ Λυχνιδὸν ταριχείας ἰχθύων αὐτάρκεις ἔχουσαι

Ενώ ο Florin Curta αναφέρει ότι όποια κι αν ήταν η μητρική γλώσσα των κατοίκων που κατοικούσαν στην ενδοχώρα του Δυρραχίου κατά την περίοδο 500-800 μ.Χ. η ύπαρξη ελληνόγλωσσων επιγραφών και αφιερώσεων στην περιοχή δηλώνει γνώση της ελληνικής γλώσσας:

Σελίδα 104 από το Southeastern Europe in the Middle Ages 500-1250 (CAH,2006)

A number of grave goods found on the sites in Albania and the neighboring countries strongly suggest contact with Byzantium, possibly even the presence of speakers of Greek: belt buckles common for the Mediterranean area, both East and West, earrings with perforated pendants showing peacocks on either side of a tree; disc- and cross- broches; finger-rings with dedicatory inscriptions in Greek. More over, two hoards of Byzantine drinking and washing silver vessels with Greek inscriptions, gold church candlesticks, and silver belt fitting were found in the vicinity of Dyrrachium, at Vrap and Erseke.

Δηλαδή από τους δίγλωσσους Ιλλυριούς του Στράβωνα μέχρι τους πρωτο-βυζαντινούς κατοίκους που φέρουν δαχτυλίδια με ελληνόγλωσσες αφιερώσεις και πίνουν το κρασί τους σε δοχεία με ελληνόγλωσσες επιγραφές, το μεγαλύτερο μέρος της Αλβανίας που βρίσκεται νοτίως της γραμμής του Jireček χρησιμοποιεί την ελληνικήγλώσσα σαν «κοινή». Όταν συγκρίνεις αυτό το ιστορικό δεδομένο με την ισχνή παρουσία αρχαιοελληνικών δανείων στην αλβανική γλώσσα (με το ζόρι 5-10 αρχαιοελληνικά δάνεια περισσότερα από τα 25-30 της Ρουμανικής) σε σύγκριση με τα 636 λατινικά δάνεια που απορροφήθηκαν κατά την πρωτο-αλβανική περίοδο (όπως μπορείτε να δείτε παρακάτω 700 απορρόφησε η Ουαλική και 674 η Βασκική) και αποτελούν το 40% του βασικού λεξιλογίου, αμέσως καταλήγεις στο εύλογο συμπέρασμα ότι η Αλβανία νοτίως της Γραμμής του Jireček δεν μπορεί να είναι η κοιτίδα των Αλβανών.

636 Latin scarse Greek

Αν σε αυτά προσθέσουμε και τα χιλιάδες σλαβικά τοπωνύμια της Αλβανίας και το γεγονός ότι πολλά υδρωνύμια της Αλβανίας πέρασαν στην Αλβανική μέσα από σλαβική διαμεσολάβηση (λ.χ. Ἄψος > Ἄψαμος ~ σσαμος > σλαβ. Osum με σλαβική τροπή *a>o και Αῷος ~ Αὖος > σλαβ. Avosa (rěka) > Vavosa [λ.χ. ǫglĭ > vəglišta ~ węgiel] ~ Βοβούσα > Vëjosa > Vjosa) το βασικό μας συμπέρασμα ισχυροποιείται ακόμα περισσότερο.

Osum

Vjosa

Στον παρακάτω χάρτη κάθε κόκκικο σημείο είναι ένα σλαβικό τοπωνύμιο:

albslav toponyms

Η μόνη περιοχή που έχει σχετικά μειωμένη επιφανειακή πυκνότητα σλαβικών τοπωνυμίων είναι η κοιλάδα του Μάτη γύρω από την Kruja και τα τριγύρω ορεινά μέρη, και εκεί είναι το Ἄρβανον όπου πρωτο-συναντούμε τους Αλβανούς τον 11ο αιώνα και ευθύνεται για τα εθνικά Ἀρβανίτης και Albanensis (λ.χ. ιταλ. Albanese) που δηλώνουν τον κάτοικο του Αρβάνου (λ.χ. Αυλωνίτης = «από την Αυλώνα», Μωραΐτης = «από το Μωριά», Κοζανίτης = «από την Κοζάνη» κλπ). Αλλά ακόμα και το Ἄρβανον βρίσκεται αμέσως κάτω από την γραμμή του Jireček, εντός της γκρίζας ζώνης μεταξύ της ελληνικής και της λατινικής γλώσσας και, επομένως, εάν οι Αλβανοί ήταν ο «αυτοχθονικός» πληθυσμός της περιοχής αυτής θα έπρεπε ο αριθμός των ελληνικών δανείων να ήταν περίπου ίσος με αυτόν των λατινικών. Αντίθετα, η κοιτίδα των Αλβανών είναι μια περιοχή βορείως της γκρίζας ζώνης, βαθιά μέσα στα λατινόφωνα Βαλκάνια που ευθύνεται για την απορρόφηση ενός αριθμού λατινικών δανείων (636) της ίδιας τάξης μεγέθους με τον αριθμό των λατινικών δανείων στην Ουαλική (700) και την Βασκική (674).

Όπως έγραψα παραπάνω, η αναζήτηση των γλωσσικών προγόνων των Αλβανών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτήν των προγόνων των Ρουμάνων και η καταγωγή των τελευταίων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την καταγωγή των Βλάχων. Ο Ρουμανικός αυτοχθονικός εθνοσυμβολικός μύθος (ότι δηλαδή είναι οι απευθείας απόγονοι των υπερδουνάβιων Δακών) είναι το ίδιο απίθανος όσο και ο Αλβανικός. Το πρόβλημα σε αυτήν την περίπτωση είναι ότι η ρωμαϊκή παρουσία βορείως του Δούναβη ήταν εφήμερη (1,5 αιώνας πάνω κάτω) και ήταν περιορισμένη στο νοτιοδυτικό τμήμα της περιοχής. Η Τραϊανική Δακία δημιουργήθηκε το 106 μ.Χ. και άντεξε μέχρι το 275 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός διέταξε την εκκένωσή της και την μεταφορά του πληθυσμού νοτίως του Δούναβη στην περιοχή που ονομάστηκε Αυρηλιανή Δακία και που χωριζόταν διοικητικά σε δύο μικρότερες περιοχές: την Παραποτάμια Δακία (Dacia Malvensis/Ripensis) με πρωτεύουσα την Ρατιάρια και την Μεσογαιακή Δακία (Dacia Mediterranea) με πρωτεύουσα την Σερδική (Σόφια). Με άλλα λόγια, ο Ρουμανικός αυτοχθονικός εθνοσυμβολικός μύθος ισχυρίζεται ότι μέσα σε ενάμιση αιώνα εφήμερης ρωμαϊκής παρουσίας, οι αρχαίοι υπερδουνάβιοι Δάκες εκλατινίστηκαν πλήρως και κατάφεραν να διατηρήσουν την λατινοφωνία τους ζώντας εκτός της Ρωμαϊκής/Βυζαντινής αυτοκρατορίας στο Barbaricum μέχρι τον 12ο αιώνα όταν και πρωτοσυναντούμε τους Ρουμάνους να κατοικούν βορείως του Δούναβη.

Εδώ αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι η αιτία εγκατάλειψης της Τραϊανικής Δακίας το 275 μ.Χ. ήταν η Γοτθική πίεση. Έναν αιώνα αργότερα, το 376 μ.Χ. δεκάδες χιλιάδες Γότθοι ζητάνε την άδεια να διαβούν τον Δούναβη και να εγκατασταθούν εντός της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας για ν΄απαλλαγούν από την πίεση των Ούννων. Από το τέλος του 4ου αιώνα μέχρι την μάχη του Nedao to 454 μ.Χ. η περιοχή του μέσου Δούναβη είναι το κέντρο της Ουννικής εξουσίας. Αν και οι Ούννοι ήταν κατά πάσα πιθανότητα τουρκόφωνοι, η lingua franca της αυτοκρατορίας του Αττίλα ήταν τα ανατολικά Γερμανικά επειδή ήταν η γλώσσα της πλειοψηφίας των υπήκοων λαών (Γότθοι, Γέπιδες, Έρουλοι, Ρούγιοι κλπ.). Μαζί με τα γερμανικά φύλα υπάρχουν και Ιρανικά όπως οι Ιάζυγες και οι Ροξολάνοι. Την πτώση των Ούνων ακολούθησε μισός αιώνας γερμανοκρατίας μέχρι που στις αρχές του 6ου μ.Χ. αιώνα η περιοχή της Ρουμανίας είναι τόπος κατοικίας των σλαβόφωνων Σκλαβηνών και Αντών. Στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα η νέα υπερδύναμη είναι οι τουρκόφωνοι Άβαροι. Σύμφωνα με τον Florin Curta, κατά το δεύτερο μισό της ιστορίας του Αβαρικού Χαγανάτου η lingua Franca ήταν η πρωτο-σλαβική γλώσσα εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των Σλάβων υπήκοων. Στα τέλη του 7ου αιώνα η νεά υπερδύναμη είναι οι τουρκόφωνοι Βούλγαροι, ενώ περί το 900 μ.Χ. έχουμε την εγκατάσταση των Ούγγρων γύρω από το μέσο Δούναβη. Ακολουθούν οι μεταναστεύσεις των τούρκων Πετσενέγκων και των Κουμάνων. Μετά από όλες αυτές τις μεταναστεύσεις λαών που συνέβησαν στους 8 αιώνες που χωρίζουν την εγκατάλειψη της Τραϊανικής Δακίας και τον ερχομό των Κουμάνων, έχουμε την πρώτη αναφορά σε Ρουμάνους που κατοικούν βόρεια του Δούναβη στην σημερινή Ρουμανία.

Καταλαβαίνετε επομένως γιατί η πλειοψηφία των ιστορικών και γλωσσολόγων απορρίπτει τον ρουμανικό αυτοχθονικό μύθο (πρβ. αυτή την συνέντευξη του Thede Kahl) και δέχεται ότι η κοιτίδα της Ρουμανικής γλώσσας βρίσκεται νότια του Δούναβη, στις περιοχές που διατηρήθηκαν εντός της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μέχρι και το 600 μ.Χ. πάνω κάτω κάτι που δίνει στους γλωσσικούς πρoγόνους των Ρουμάνων τουλάχιστον 6 αιώνες περιθώριο για να εκλατινιστούν έναντι του 1,5 αιώνα του αυτοχθονικού μύθου. Η μετανάστευση των Ρουμάνων βορείως του Δούναβη μάλλον ξεκίνησε  μετά το 1000 μ.Χ., ίσως με πολλαπλά, ετερόχρονα μεταναστευτικά κύματα.

Ο Andrè Du Nay, στις σελίδες 197-8 του βιβλίου “The Origins of the Rumanians” (2η έκδοση, Jupiter Press, 1996) παραθέτει τα λόγια του Tagliavini (“Le origini delle lingue neolatine. Introduzione alla filologia romanza“, Bologna, 1969, σελ. 373-4) που συνοψίζει το consensus των ειδικών σήμερα:

Philological arguments indicate than Ancient Rumanian developed on the southern shore of the Danube. To this conclusion leads us the study of facts such as the concordances with Albanian which cannot exclusively be ascribed to a common substratum but must have developed during a period of symbiosis; the Bulgarian character (and only to a lesser degree, Serbian) of the old Slavic elements of Rumanian (all the northern Slavic elements, for instance, Ruthenian are more recent), the absence of Old Germanic elements, etc.

Without denying the possibility of rests of Roman population north of the Danube, the majority of foreign linguists now consider that the territory of formation of the Rumanian language must have been approximately in historical Serbia.

Επομένως καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι η Αλβανία είναι πολύ νότια και παραθαλάσσια για να είναι η κοιτίδα των Αλβανών και η υπερδουνάβια Ρουμανία πολύ βόρεια για να είναι η κοιτίδα των Ρουμάνων. Κοιτίδα των δύο αυτών πληθυσμών είναι οι περιοχές που σήμερα τους χωρίζουν δηλαδή η Σερβία και η ΒΔ Βουλγαρία. Οι δύο πληθυσμοί  έχουν τον ίδιο γλωσσικό πρόγονο που κατοικούσε στα παραπάνω μέρη κατά την αρχαιότητα και η συμβίωσή τους συνεχίστηκε για μερικούς αιώνες μετά τον εκλατινισμό των γλωσσικών προγόνων των Ρουμάνων και των Βλάχων γιατί, εκτός από τη σχέση υποστρώματος, οι δύο γλώσσες (Αλβανική και Βλαχο-Ρουμανική) συνδέονται και με κοινούς νεολατινικούς νεωτερισμούς, αλλά και με την ύπαρξη υστερο-πρωτο-αλβανικών (LPA) δανείων στην Ρουμανική. Η συμβίωση τελείωσε όταν πρώτοι οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών κάποια στιγμή μετά το 500 μ.Χ. μετανάστευσαν στα όρη της σημερινής Αλβανίας όπου και αναδύονται ιστορικά τον 11ο αιώνα.  Οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων και των Βλάχων συνέχισαν να ζουν μαζί μέχρι που οι δεύτεροι (ίσως ταυτόχρονα με τους Αλβανούς) μετανάστευσαν προς τις νοτίως της γραμμής του Jireček περιοχές μέχρι και την ελλαδική ενδοχώρα όπου και πρωτοεμφανίζονται με το όνομα «Βλάχοι» σε περιγραφές Βυζαντινών ιστορικών του 11ου αιώνα (Σκυλίτσης) των γεγονότων που συνέβησαν στα τέλη του 10ου αιώνα. Αντίθετα, οι γλωσσικοί πρόγονοι των Ρουμάνων συνέχισαν να ζουν στα Βαλκάνια βορείως της γραμμής του Jireček μέχρι που, κάποια στιγμή μετά το 1000 μ.Χ., άρχισαν να μεταναστεύουν βορείως του Δούναβη. Όσοι παρέμειναν πίσω στα Βαλκάνια είναι οι γλωσσικοί πρόγονοι των σημερινών Βλάχων της Σερβίας, της Βοσνίας και της Βουλγαρίας.

Το όνομα «Βλάχοι» είναι νοτιοσλαβικό δάνειο στην Ελληνική γλώσσα. Ο νοτιοσλαβικός όρος Vlah, αντιστοιχεί στον ανατολικό σλαβικό Voloh και στον δυτικό σλαβικό Vloh. Οι τρεις αυτοί όροι προέρχονται από τον πρωτοσλαβικό όρο *Volhŭ με τον οποίο οι πρωτο-σλάβοι χαρακτήριζαν όποιον μιλούσε λατινικά ιδιώματα. Το πρωτο-σλαβικό *Volhŭ με τη σειρά του κατάγεται από το πρωτο-γερμανικό *Walhaz με το οποίο οι πρώιμοι Γερμανοί ονόμαζαν όλους τους γειτονικούς τους μερικώς ή ολικώς εκλατινισμένους Κελτικούς πληθυσμούς. Ο όρος Walhaz προέρχεται από το όνομα της κελτικής φυλής Volcae, η οποία πρέπει να ήταν ο άμεσος γείτονας των γερμανών ώστε να δράσει σαν αρχετυπικός «άλλος» για την παραγωγή του όρου Walhaz με τη σημασία του «ξένου, μη Γερμανού», δηλαδή του μερικώς ή ολικώς εκλατινισμένου Κέλτη. Έτσι, όταν οι Γερμανοί Αγγλο-Σάξωνες μετανάστευσαν στην Αγγλία χρησιμοποίησαν τον όρο Walhaz για να περιγράψουν τους μερικώς ή ολικώς εκλατινισμένους ιθαγενείς Κέλτες, οι οποίοι αποτραβήχθηκαν προς τα δυτικά του νησιού. Το αποτέλεσμα είναι ο όρος Welsh (<*Walhiska) για τους «Ουαλούς».

Τα γερμανικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στον μέσο Δούναβη από την άλλη, χρησιμοποίησαν τον όρο *Walhaz για να περιγράψουν τους λατινόφωνους κατοίκους των Βαλκανίων που ζούσαν βορείως της γραμμής του Jireček . Όταν περί το 500 μ.Χ. οι πρώτοι σλάβοι έφτασαν στον Δούναβη δανείστηκαν τον όρο από το γερμανικό υπόστρωμα που συνάντησαν. Έτσι φτάνουμε στο νοτιοσλαβικό Vlah και το ελληνικό Βλάχος.

Στον ελλαδικό χώρο υπάρχουν δύο ειδών Βλάχοι: οι Αρουμάνοι που αποτελούν και την ευρύτερη πλειοψηφία και οι Μογλενίτες. Η διάλεκτος των Μογλενιτών εμφανίζει ορισμένες ιδιαιτερότητες που ώθησε ορισμένους μελετητές στο παρελθόν να υποθέσουν ότι η καταγωγή τους είναι διαφορετική από αυτή των Αρουμάνων. Όπως και να έχουν τα πράγματα αυτό που μετράει είναι ότι τα Ρουμάνικα και όλες οι Βλαχικές διάλεκτοι της Βαλκανικής ανήκουν στον κλάδο της Ανατολικής Βαλκανικής Ρωμανικής. Ο τελευταίος εκπρόσωπος της Δυτικής Βαλκανικής Ρωμανικής είναι η πλέον νεκρή Δαλματική γλώσσα. Το σύνορο των δύο βαλκανικών κλάδων σύμφωνα με τον Andrè Du Nay ήταν ο ποταμός Drina που χωρίζει σήμερα την Σερβία από τη Βοσνία.

Andrè Du Nay, σελίδα 84 από το “The Origins of the Rumanians” (2η έκδοση, Jupiter Press,1996):

The area of Dalmatian was adjacent to that of the Vlachs in the mountains east of the river Drina, and also to the territory inhabited by the Albanians. The river Drina in Serbia (after 395 AD the frontier between the western and eastern empires) became in the course of time the dividing line between the territories of the Rumanian and Dalmatian languages.

Η Δαλματική γλώσσα με τη σειρά της χωρίζεται σε δύο επιμέρους διαλέκτους: μία βόρεια με κέντρο το νησί Veglia και μία νότια με κέντρο την Ragusa/Dubrovnik. Η βόρεια Αλβανία ήταν το σημείο όπου το σύνορο της «κάθετης» γραμμής του Drina έτεμνε την «οριζόντια» γραμμή του Jireček.  Έτσι τα παράλια του Μαυροβουνίου και της βόρειας Αλβανίας μιλούσαν δυτική βαλκανική ρωμανική (ΔΒΡ) ενώ οι ενδοχώρες τους που ήταν σε επαφή με τη Σερβία και το Κοσσυφοπέδιο μιλούσαν ανατολική βαλκανική ρωμανική (ΑΒΡ).

Τώρα, δυο λόγια για το σύνορο του Drina. Οι βασικές διαφορές των δύο ιδιωμάτων είναι η ύπαρξη ή μη του επιθηματικού οριστικού άρθρου, ο φωνηεντισμός και η διαφορετική τροπή του λατινικού συμπλέγματος /ct/. Η ΑΒΡ, μαζί με την Αλβανική και την Βουλγαρική («Θρακο-Μυσική» και «Μακεδονική») έχουν επιθηματικό οριστικό άρθρο, δηλαδή δεν λένε «ο άνθρωπος» αλλά «άνθρωπος-ο». Η ΔΒΡ έχει προθεματικό οριστικό άρθρο όπως η ελληνική και η ιταλική. Η ΑΒΡ τρέπει το λατινικό σύμπλεγμα /kt/ σε pt/ft (λ.χ. directus> drept), το /ks/ σε ps/fs (λ.χ. coxa > coapsă) και το gn (/ŋn/) σε mn (λ.χ. lignum > lemn, signum > semn, cognatus > cumnat). H ΔΒΡ, με την εξαίρεση των μεμονωμένων περιπτώσεων guapto, copsa, comnut , δεν υπακούει στους παραπάνω κανόνες. Έτσι λ.χ. έχει lanc αντί για lemn, ενώ η τυπική τροπή του /kt/είναι (j)t όπως λ.χ. η Γαλλική. Έτσι αντί για drept και noapte η ΔΒΡ έχει drat και nuat.

Τα λατινικά δάνεια της Αλβανικής πάλι άλλοτε συμφωνούν με την ΑΒΡ (λ.χ. luftë, troftë) και άλλοτε με την ΔΒΡ (λ.χ. drejtë, trajtë) ενώ έχει shenjë και kunat. Τέλος, η Αλβανική (shkëmb, dëm) δεν συμμερίζεται την τάση της Ρουμανικής και της Δαλματικής να τρέπουν το /mn/ σε /un/ λ.χ. ρουμανικό scaun (αλλά βλαχικό scamnu ~ σκαμνί), daună και δαλματικό kilauna.

Εξαιτίας της κινητικότητας των νομαδικών ομιλητών της ΑΒΡ, το σύνορο του ποταμού Drina εν τέλει παραβιάστηκε και οι ομιλητές της ΑΒΡ βρέθηκαν διάσπαρτοι δυτικά του ποταμού μέχρι την χερσόνησο της Ίστρια.

(συνέχεια στο μέρος #2)

10 Comments

Filed under Βαλκανικές γλώσσες, Γλωσσολογία, Ιστορία, Μεσαίωνας

10 responses to “Οι γλωσσικοί πρόγονοι των Αλβανών και των (Α)Ρουμάνων #1

  1. Kostas

    Τελικά έχουμε λόγο να πιστεύουμε οτι τα Αλβανικά κατάγονται από κάποια συγκεκριμένη γλώσσα που να αναφέρεται απο τους αρχαίους (όπως τα Ιλλυρικά που λένε μερικοί) ?

  2. Άριστο κείμενο Σμαρδαλέε!!! Το πιο εμπεριστατωμένο επιστημονικά που έχω διαβάσει! Ειλικρινά είναι ΚΟΣΜΗΜΑ! Μπράβο σου και συγχαρητήρια! Προώθησε το!!!

    • Χαίρομαι που σου άρεσε η ανάρτηση Βας Παπ.

      Απλώς παρουσίασα μερικά γλωσσολογικά συμπεράσματα πάνω στο θέμα.

      • Γειά σου Σμαρδαλέε! Σου απαντάω μέτα απο πολύ καιρό, θα ήθελα να μου δίνεις την άδεια να το χρησιμοποιώ σαν στοιχείο σε κάθε αλβανολάγνο φαντασμένο, ειλικρινά το έχω κάνει 2 φορές και σίγησαν τα πάντα. Υπαρχει ένα λακρως ενοχλητικό μπλόγκ που λειτουργεί μεροληπτικά υπερ των Αλβανών, συνδεοντάς τους κατευθείαν με τους αρχαίους Ελληνες και Πελασγούς και συγχέοντας τους σημερινούς Αρβανίτες της Ελλαδός με το αλβανικό στοιχείο, αν θελεις δινω το ονομα του. Ειναι τεραστια η σημασια του κειμενου σου, συγκεκριμενα την ίδια αποψη έχουν και αλλοι δυο Αυστριακοί γλωσσολόγοι που ανακάλυψαν ιλλυρικά κείμενα όπου είδαν ότι οι λέξεις ΔΕΝ ΕΙΧΑΝ ΚΑΜΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΚΗ. Για περισσότερες πληροφορίες εδώ. http://www.himara.gr/apopseis/2560-akadimaikoi-austrias-oi-alvanoi-den-exoun-kamia-sxesi-me-tous-ilirious

      • Γεια σου Βας Παπ,

        Δεν χρειάζεται να δώσω άδεια σε κανέναν σας βρε παιδιά για την χρήση των όσων παραθέτω στις αναρτήσεις μου.

        Νομίζω ότι μπερδεύτηκες λίγο με τους αυστριακούς γλωσσολόγους. Υποθέτω ότι αναφέρεσαι στους αυστριακούς ΙΕστές αλβανολόγους Matzinger & Schumacher, οι οποίοι κατέληξαν στο συμπέρασμα το οποίο αναφέρεις χωρίς φυσικά να έχουν βρει ιλλυρικά κείμενα γιατί, πολύ απλά, απ΄όσο γνωρίζω, δεν έχουν βρεθεί αρχαίες επιγραφές στην Ιλλυρική γλώσσα, όπως λ.χ. έχουν βρεθεί Θρακικές επιγραφές που μέχρι σήμερα ουσιαστικά παραμένουν αμετάφραστες.

  3. Eίναι αλβανολόγοι και έχεις δίκιο. Βρήκα ένα αγγλικό κείμενο όπου κάνει αναφορά γι αυτούς τους δυο αλβανολόγους Αυστριακούς, αναφέρει επίσης ότι ανακάλυψαν ιλλυρικές επιγραφές ”Although Albanian and Illyrian have little or nothing in common, judging from the handful of Illyrian words that archeologists have retrieved, the Albanian link has long been cherished by Albanian nationalists.”

    • Ναι βρε εσύ, δεν μιλάνε για ιλλυρικές επιγραφές, αλλά για τις λίγες ιλλυρικές λέξεις (judging from the handful of Illyrian words = «κρίνοντας από μια χούφτα ιλλυρικών λέξεων») που μπορούν με ασφάλεια να αναχθούν σε ΙΕ ρίζα.

      Αναφέρονται στα λίγα λήμματα, τοπωνύμια, εθνωνύμια και ανθρωπωνύμια που μπορούν να αναχθούν με κάποια ασφάλια σε ΙΕ ρίζα.

  4. leonicos

    Καλημέρα εθνοκαταλύτη, εθνοκάπηλε και τα συναφή

    Βρήκα αυτό που ήθελα, και σ’ ευχαριστώ.

    Θα χρησιμοποιήσω στοιχεία από την έρευνά σου, και θέλω να κάνω αναφορά. Στείλε μου η-μέηλ πώς την θέλεις. (Δεν θα σε αναφέρω ως εθνοκάπηλο και εθνοκαταλύτη)

    Επειδή αυτό που γράφω είναι βαριά γλωσσικό, ίσως σε χρησιμοποιήσω σαν δεύτερο μάτι. ΑΝ θέλεις. Βλέπουμε

    Λέων, ο εθνοπαράγων (όχι εθνοπροαγωγός)

    • Γεια σου Λεόνικε.

      Θα σου στείλω κάποια στιγμή ένα e-mail για να συζητήσουμε τις βιβλιογραφικές αναφορές που χρειάζεσαι.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s