Ο σλαβικός εποικισμός της Ελλάδος #1: Προλεγόμενα

1) Εισαγωγή –  Αλλεργική Σλαβοφοβία

Αν υπάρχει ένα θέμα στο οποίο πάρα πολλοί Νεοέλληνες είναι αλλεργικοί αυτό είναι η εγκατάσταση των Σλάβων στην Ελλάδα. Και ο καλύτερος τρόπος χειρισμού της αλλεργίας είναι η λεγόμενη απευαισθητοποίηση (desensibilization), δηλαδή η συχνή εισαγωγή στον οργανισμό του αλλεργικού ατόμου ακίνδυνων και μικρών αλλεργιογονικών φορτίων, τα οποία με τον καιρό ελαττώνουν την αντιδραστικότητα του ανοσιοποιητικού συστήματος στην παρουσία τους (γιατί η αλλεργία είναι εξ ορισμού η υπέρμετρη αντίδραση του ανοσοποιητικού έναντι ακίνδυνων αλλεργιογόνων).  Αυτή η αλλεργική «σλαβοφοβία» είναι ένα είδος αυθόρμητου ψυχικού αντανακλαστικού άμυνας που οφείλεται στην ισχυρή ονειροθρυπτική ιδιότητα του όλου θέματος. Με πιο απλά λόγια, το θέμα της σλαβικής εγκατάστασης στον ελλαδικό χώρο δρα σαν κρύο νερό και σαν σφαλιάρα σε έναν λαό που έχει μάθει να ονειρεύεται ότι κατάγεται από τον Περικλή, τον Λεωνίδα και τον Μέγα Αλέξανδρο. Πρέπει να σημειωθεί ότι η «σλαβοφοβία» δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό των Ελλήνων, αλλά είναι γενικότερο φαινόμενο των νοτιο-δυτικών Βαλκανίων (Ελλάδα, Αλβανία, ΠΓΔΜακεδονία) και αυτό οφείλεται στο ότι τα κράτη του χώρου αυτού έχουν πλάσει τις νεωτερικές τους εθνικές ταυτότητες βασισμένοι σε εθνοσυμβολικούς μύθους που ανάγουν την καταγωγή των πολιτών τους στην «ένδοξη» προσλαβική αρχαιότητα. Την αρχή έκανε αναμφίβολα η Ελλάδα και τα γειτονικά κράτη απλώς ακολούθησαν την πεπατημένη.

Πριν προχωρήσω στο κυρίως θέμα οφείλω να κάνω μια απευαισθητοποιητική παράκαμψη. Η νεοελληνική ταυτότητα, που είναι το κύριο προϊόν του νεοελληνικού διαφωτισμού, έχει σαν κεντρικό εθνοσυμβολικό μύθο την καταγωγή από τους αρχαίους Έλληνες. Όπως κάθε άλλη εθνοτική ταυτότητα ήταν προϊόν ιστορικών διαδικασιών και συγκυριών. Η συγκυρία στην περίπτωση αυτή ήταν το κίνημα του Ευρωπαϊκού Φιλελληνισμού (αρχίζει λίγο πριν τα μέσα του 18ου αιώνα). Και ευρωπαϊκός φιλελληνισμός δεν σημαίνει φιλία προς τους ταλαίπωρους και υπόδουλους Ρωμιούς, των οποίων την ύπαρξη οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αγνοούσαν, αλλά φιλία προς την Αρχαία Ελλάδα. Το κίνημα του ευρωπαϊκού Φιλελληνισμού ήταν μια ιδεολογική τάση που σκοπό είχε μέσα από την αναβίωση των Κλασικών Σπουδών να προσφέρει ένα ένδοξο και σεβαστό προηγούμενο για τις προσφάτως αστικοποιημένες και εκκοσμικευμένες κοινωνίες της Ευρώπης. Η αστικοποίηση, δηλαδή η δημιουργία μεγάλων πληθυσμιακών κέντρων, ήταν προϊόν της βιομηχανικής επανάστασης, διότι τα εργοστάσια απαιτούσαν εργατικά χέρια και ο απλός κόσμος ήθελε έμμισθη δουλειά. Η εξυπηρέτηση των αναγκών όλων αυτών των ανθρώπων απαιτούσε ανάπτυξη του διακομιστικού εμπορίου για την συνεχή και σταθερή ροή των αγαθών. Η άνθηση του εμπορίου δημιούργησε μια μέση αστική τάξη, η οποία σιγά σιγά άρχισε να ανταγωνίζεται σε κυρός την παραδοσιακή μεγαλογαιοκτημονική τάξη που ήταν ακόμα προσδεδεμένη στα σύμβολα της Παλαιάς Ευρώπης (τίτλοι ευγενείας, εκκλησία κλπ). Ο παραδοσιακός αριστοκράτης μεγαλογαιοκτήμονας όφειλε τον τίτλο και την ευημερία του στην εύνοια κάποιου μονάρχη, ο οποίος ασκούσε την εξουσία του «ἐλέῳ Θεοῦ». Ο νεόπλουτος μεσοαστός έμπορος, από την άλλη, είχε ανάγκη από ένα ιδεολογικό σύμβολο που θα προωθούσε και θα εξυμνούσε την δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης και θα ξέπλενε τους όποιους λεκέδες συνόδευαν τον όρο «νεόπλουτος» στα μάτια των παραδοσιακών μεγαλογαιοκτημόνων. Τι καλύτερο ιδεολογικό σύμβολο από την πεφωτισμένη και δημοκρατική Αθήνα του Περικλέους και τί καλύτερο σύμβολο κύρους από την κλασική παιδεία;

Την ίδια στιγμή που στην δυτική Ευρώπη πραγματοποιούνται όλες αυτές οι εξελίξεις, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ζουν σε βαθύ μεσαίωνα. Οι εδραίοι πληθυσμοί είναι εγκατεστημένοι σε μικρά και διάσπαρτα χωριά και εργάζονται κυρίως σαν κολιγοί, ενώ οι ανίδρυτοι ποιμενικοί πληθυσμοί μετακινούν τα κοπάδια τους από βουνό σε βουνό χρησιμοποιώντας τις πεδιάδες για χειμαδιά. Η άνθηση του εμπορίου της Ευρώπης είχε σαν αποτέλεσμα την δημιουργία ναυτικών και χερσαίων εμπορικών οδών που περνούσαν μέσα από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Κάποιοι κάτοικοι της αυτοκρατορίας άρχισαν να αχολούνται με τη διακόμηση εμπορευμάτων που περνούσαν μέσα από την αυτοκρατορία. Αυτό τους έφερε αναπάντεχα σε επαφή με την Ευρώπη. Έτσι έχουμε την δημιουργία της λεγόμενης «ευρωπαϊκής κοινωνίας του Λεβάντε». Τα μέλη αυτής της κοινωνίας συχνά λάμβαναν την μόρφωσή τους στην Ευρώπη. Επομένως, δεν άργησαν να συνειδητοποιήσουν ότι όλη η Ευρώπη θαύμαζε τους ένδοξους αρχαίους κάτοικους του τόπου όπου οι ίδιοι κατοικούσαν. Επιπλέον, δεν άργησαν να παρατηρήσουν ότι οι Ευρωπαίοι χρησιμοποιούσαν το ίδιο όνομα (Greeks, Greques κλπ.) για να περιγράψουν τόσο τους κακόμοιρους Ρωμιούς ραγιάδες όσο και τους αρχαίους εκείνους «ένδοξους θεμελιωτές του Δυτικού πολιτισμού» που τα διασωθέντα ελληνικά κείμενα ονόμαζαν ἝλληνεςΗ αίγλη του ονόματος «Ἕλλην» στην Ευρώπη ήταν εκθαμβωτική, ενώ την ίδια στιγμή το όνομα «Ρωμιός» αν δεν ήταν παντελώς άγνωστο, συσχετιζόταν με αυτό που η Ευρώπη τότε θεωρούσε σαν το «Σκοταδιστικό “Βυζάντιο”.»

Αυτές είναι πάνω κάτω οι διεργασίες και συγκυρίες που ώθησαν την ελληνόφωνη και μη «ευρωπαϊκή κοινωνία του Λεβάντε» στο να δημιουργήσει την νεοτερική Ελληνικη εθνοτική ταυτότητα με κεντρικό εθνοσυμβολικό μύθο την καταγωγή από τους ένδοξους Έλληνες της αρχαιότητας. Οι απλοί Ρωμιοί από την άλλη, δεν είχαν καμία απολύτως σκοτούρα για το αν καταγόταν ή οχι από εκείνους τους αμαρτωλούς ειδωλολάτρες που ζούσαν σ΄αυτόν εδώ τον τόπο «πριν από τον Χριστό και τη Παναγιά». Ορισμένες παραδώσεις θέλουν τους Έλληνες ως «κακόψυχους» (= μη χριστιανούς ειδωλολάτρες) γίγαντες τους οποίους ο θεός τιμώρησε στέλνοντας μεγάλα κουνούπια με σιδερένιες μύτες, για να τους πιουν το αίμα. Γι αυτούς τους Ρωμιούς, το καλοκαίρι άρχιζε τ΄Αγίου Κωνσταντίνου και τελείωνε τ΄Αϊ Δημήτρη και δεν μπορούσαν να καταλάβουν γιατί οι Φράγκοι έρχονταν και προσκυνούσαν αυτά τα «παλιολιθάρια». Τα παραδείγματα που μάζεψε ο Κακριδής στο βιβλίο του «Οι Αρχαίοι Έλληνες στην Νεοελληνική Λαϊκή Παράδοση» το δείχνουν ξεκάθαρα:

[σελ. 38-9]

Στους βοσκούς γύρω από το ναό του Απόλλωνα στις Βάσσες ζει ακόμα σήμερα το όνομα των Ελλήνων. Με αυτό το όνομα χαρακτηρίζουν καθετί που πιστεύεται ηρωικό και γιγάντιο. Για τον εαυτό τους κάθε άλλο παρά που θαρρούν πως είναι οι κληρονόμοι της δόξας των παλαιών κατοίκων. Η απλοϊκή σκέψη αυτών των βοσκών θεωρεί τους Έλληνες προγόνους των Φράγκων, ξένους τεχνίτες που κάποτε κρατούσαν τον τόπο αυτόν. Έτσι εξηγεί γιατί οι Ευρωπαίοι ταξιδεύουν στα μέρη αυτά και δίνουν τόση σημασία σε ό,τι έχει απομείνει από εκείνους.
ΑΡΚΑΔΙΑ, 19ος αι. Πηγή: Ο.Μ. von Stackelberg, Der Apollotempel zu Bassae in Arkadien, 1826, σελ. 14.

[σελ. 39]

Ο ζήλος των Άγγλων περιηγητών, των «μυλόρδων», να τα δουν όλα βιαστικά, να τα σχεδιάσουν και, αν μπορούν, να πάρουν μαζί τους καμιάν αρχαιότητα ή τουλάχιστο ένα κομμάτι μάρμαρο, έγινε αφορμή στους Καστρινούς [=κάτοικοι των Δελφών] να σχηματίσουν την ακόλουθη παράδοση: οι Μυλόρδοι δεν είναι χριστιανοί, γιατί κανείς ποτέ δεν τους είδε να κάνουν το σταυρό τους. Η γενιά τους είναι από τους παλιούς ειδωλολάτρες τους Αδελφιώτες, που φύλαγαν το βιό τους σ’ ένα κάστρο που το ’λεγαν Αδελφούς [=Δελφούς], από τους δυο αδελφούς τα βασιλόπουλα που το ’χτισαν. Όταν η Παναγία και ο Χριστός ήρθαν σ’ αυτούς τους τόπους και όλοι οι άνθρωποι ολόγυρα έγιναν χριστιανοί, οι Αδελφιώτες σκέφτηκαν πως ήταν καλύτερα γι’ αυτούς να φύγουν• κι έφυγαν στη Φραγκιά και πήραν και όλα τα πλούτη τους μαζί. Απ’ αυτούς είναι οι Μυλόρδοι, και έρχονται τώρα εδώ και προσκυνούν αυτά τα λιθάρια.
ΦΩΚΙΔΑ (Δελφοί), 19ος αι. Πηγή: H.N. Ulrichs, Reisen und Forschungen, σελ. 123 κ.ε.

Ελπίζω να κατάφερα να σας απευαισθητοποιήσω με την παραπάνω παράκαμψη, ώστε να μην έχουμε αλλεργική «σλαβοφοβική» αντίδραση  παρακάτω.

2) Γενικά Ιστορικά Δεδομένα για την προ του εποικισμού περίοδο

Οι Σλάβοι πρωτοεμφανίζονται στην ιστορία στο πρώτο μισό του 6ου μ.Χ. αιώνα όταν τα νοτιότερα φύλα τους κατοικούν στην βόρεια όχθη του Δούναβη. Ό,τι ξέρουμε γι΄αυτούς πριν από αυτήν την περίοδο προκύπτει από ανάλυση των γλωσσολογικών και αρχαιολογικών δεδομένων. Ότι ήταν πρόσφατοι έποικοι της εγγύς υπερδουνάβιας περιοχής δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία. Τους προηγούμενους αιώνες σε εκείνα τα μέρη κατοικούν Γερμανικά, Ουνικά και Ιρανικά φύλα τα οποία με τη σειρά τους είχαν έρθει από αλλού. Μέσα στην ΙΕ γλωσσική οικογένεια ο Σλαβικός κλάδος συγγενεύει στενά με τον Βαλτικό κλάδο ώστε είναι βέβαιο ότι οι δύο κλάδοι προέκυψαν από διάσπαση ενός παλαιότερου Βαλτο-Σλαβικού κλάδου. Τα γλωσσολογικά και αρχαιολογικά δεδομένα τοποθετούν την πρωτο-σλαβική κοιτίδα (urheimat) στα βορειοανατολικά των Καρπαθίων.  Σε αυτήν την περιοχή οι Σλάβοι ήταν σε στενή επαφή με τα γερμανικά φύλα προς δυσμάς και τα ιρανικά προς ανατολάς, όπως πιστοποιεί η ύπαρξη πάρα πολλών γερμανικών δανείων και μερικών ιρανικών στην πρωτο-σλαβική γλώσσα. Έτσι λ.χ. οι πρωτο-σλαβικές λέξεις για το ψωμί (PGerm. *hlaibaz > PSlav. χlěbŭ) και το γάλα (PGerm. *meluks> PSlav. melko) είναι γερμανικά δάνεια, ενώ η πρωτο-σλαβική λέξη για το θεό συνήθως εξηγείται σαν ιρανικό δάνειο ( Ιραν. baga > Pslav bogŭ). Η στενή γεωγραφική εγγύτητα με τους Γερμανούς προκύπτει και από το γεγονός ότι οι τελευταίοι έδρασαν σαν αρχετυπικός «άλλος» για την κατασκευή μιας σλαβικής συλλογικής συνείδησης. Η λέξη Σλάβος (Σκλάβος, Σθλάβος, Σκλαβηνός, Σθλαβηνός) προέρχεται από το ενδωνύμιο των Σλάβων Slověninŭ που δηλώνει τον ομιλητή της γλώσσας (slovo = λέξη), ενώ o Γερμανός στην πρωτοσλαβική γλώσσα ήταν γνωστός σαν Νěmĭcĭ «αυτός που δεν μιλάει την γλώσσα» (παράγωγο του němŭ = «μουγγός»).

Η πρώτη αναφορά σε σλάβους γίνεται στο ‘Υπέρ τῶν Πολέμων Λόγος του Προκόπιου (γραμμένο στα μέσα του 6ου αιώνα) σχετικά με το έτος 518 μ.Χ.:

 [7.40.5-6] … Ἄνται, οἳ Σκλαβηνῶν ἄγχιστα ᾤκηνται, Ἴστρον ποταμὸν διαβάντες στρατῷ μεγάλῳ ἐσέβαλον ἐς Ῥωμαίων τὴν γῆν. Ἐτύγχανε δὲ Γερμανὸν βασιλεὺς Θρᾴκης ὅλης στρατηγὸν καταστησάμενος οὐ πολλῷ πρότερον. ὃς δὴ ἐς χεῖρας ἐλθὼν τῷ τῶν πολεμίων στρατῷ κατὰ κράτος τε μάχῃ νικήσας σχεδόν τι ἅπαντας ἔκτεινε …

Sam river

Δηλαδή οι Άντες, οι οποίοι κατοικούν δίπλα από τους Σκλαβηνούς , διέβησαν τον Δούναβη/Ίστρο με μεγάλο στρατό και εισέβαλαν στην γη των Ρωμαίων, όπου τους συνάντησε ο Στρατηγός όλης της Θράκης (Magister militum per Thraciam) Γερμανός και τους κατατρόπωσε σκοτώνοντας τους περισσότερους.

Αλλού, ο Προκόπιος μας πληροφορεί:

[7.14.22] τὰ γὰρ ἔθνη ταῦτα, Σκλαβηνοί τε καὶ Ἄνται … [7.14.26]  ἔστι δὲ καὶ μία ἑκατέροις φωνὴ ἀτεχνῶς βάρβαρος.

Ότι οι Άντες και οι Σκλαβηνοί έχουν την ίδια «άκομψη και βάρβαρη» γλώσσα.

Οι πρώιμες σχέσεις υπερδουνάβιων Σλάβων και Βυζαντινών δεν ήταν συνέχεια εχθρικές και αυτό φαίνεται από το ότι οι Σλάβοι από νωρίς στρατολογούνται στον Βυζαντινό στρατό. Το 537 μ.Χ. Άντες και Σκλαβηνοί μαχητές συμμετέχουν στις Βυζαντινές επιχειρήσεις της reconquista της Ιταλίας υπό τον στρατηγό Βελισάριο:

[5.27.2]  καὶ αὐτῶν οἱ πλεῖστοι Οὖννοί τε ἦσαν καὶ Σκλαβηνοὶ καὶ Ἄνται, οἳ ὑπὲρ ποταμὸν Ἴστρον οὐ μακρὰν τῆς ἐκείνῃ ὄχθης ἵδρυνται. Βελισάριος δὲ ἥσθη τε αὐτῶν τῇ παρουσίᾳ καὶ πολεμητέα σφίσιν ἐπὶ τοὺς πολεμίους εἶναι τὸ λοιπὸν ᾤετο.

Σε μια φάση, ο Βελισάριος είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με ορισμένους από τους Σκλαβηνούς που έφεραν εις πέρας την αποστολή που τους ανετέθη οι οποίοι τον πληροφόρησαν ότι:

[6.26.17] διὸ δὴ Βελισάριος ἐν σπουδῇ ἐποιεῖτο ζῶντά τινα τῶν ἐν τοῖς πολεμίοις δοκίμων λαβεῖν, ὅπως ἂν γνοίη ὅτου δὴ ἕνεκα τὰ δεινὰ καρτεροῦσιν οἱ βάρβαροι, καί οἱ Βαλεριανὸς τὸ τοιοῦτον ὑπουργήσειν εὐπετῶς ὡμολόγει. Εἶναι γάρ τινας τῶν οἱ ἑπομένων ἐκ τοῦ Σκλαβηνῶν ἔθνους, οἳ κρύπτεσθαί τε ὑπὸ λίθῳ βραχεῖ ἢ φυτῷ τῳ παρατυχόντι εἰώθασι καὶ ἀναρπάζειν ἄνδρα πολέμιον τοῦτό τε ἀεὶ παρὰ ποταμὸν Ἴστρον, ἔνθα ἵδρυνται, ἔς τε Ῥωμαίους καὶ τοὺς ἄλλους βαρβάρους ἐνδείκνυνται. ἥσθη τῷ λόγῳ Βελισάριος καὶ τοῦ ἔργου ἐπιμελεῖσθαι κατὰ τάχος ἐκέλευε.

… ήταν μαθημένοι να στήνουν ενέδρες τόσο στους Ρωμαίους όσο και στους άλλους βαρβάρους, γιατί το κάνουν όλην την ώρα στην πατρίδα τους παρά τον Ίστρο κρυπτόμενοι πίσω από βράχους και θάμνους.

Sam enedra

Επίσης ο Προκόπιος μας πληροφορεί ότι κάποια στιγμή μεταξύ 533-545 μ.Χ.

 [7.14.7-10] Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἄνται καὶ Σκλαβηνοὶ διάφοροι ἀλλήλοις γενόμενοι ἐς χεῖρας ἦλθον, ἔνθα δὴ τοῖς Ἄνταις ἡσσηθῆναι τῶν ἐναντίων τετύχηκεν.

Οι Άντες και οι Σκλαβηνοί πολέμησαν μεταξύ τους καί νικητές ήταν οι πρώτοι. Από αυτό το σημείο και μετά η Βυζαντινή πολιτική είναι να προωθεί όσο πιο συχνά γίνεται διαμάχες ανάμεσα στα δύο φύλα, ώστε να τα κρατάει απασχολημένα βορείως του Δούναβη. Σχεδόν πάντα καταφέρνουν να πείσουν τους Άντες να επιτεθούν στους Σκλαβηνούς.

Sam fight

Το 556 μ.Χ. ένας Δαβραγέζας «ἀνήρ Ἄντης» είναι Βυζαντινός ταξίαρχος στα μισθοφορικά βυζαντινά στρατεύματα που μάχονται στην Λαζική (Γεωργία).

Το 548 μ.Χ. οι Σκλαβηνοί διέβησαν τον Δούναβη και λεηλάτησαν, αιχμαλώτησαν και πήραν τις περιουσίες των κατοίκων του Ιλλυρικού μέχρι το Δυρράχιο όπου:

[7.29.1-2] Ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον Σκλαβηνῶν στράτευμα διαβάντες ποταμὸν Ἴστρον Ἰλλυριοὺς ἅπαντας ἄχρι Ἐπιδαμνίων ἔδρασαν ἀνήκεστα ἔργα, κτείνοντες καὶ ἀνδραποδίζοντες τοὺς ἐν ποσὶν ἡβηδὸν ἅπαντας καὶ τὰ χρήματα ληϊζόμενοι. Ἤδη δὲ καὶ φρούρια ἐνταῦθα πολλά τε καὶ δοκοῦντα ἐχυρὰ τὰ πρότερα εἶναι οὐδενὸς ἀμυνομένου ἐξελεῖν ἴσχυσαν, καὶ περιήρχοντο ξύμπαντα κατ̓ ἐξουσίαν διερευνώμενοι.

… κατάφεραν να αλώσουν πολλά φρούρια που μέχρι τότε θεωρούνταν απόρθητα.

Το 550 μ.Χ. μεγάλη ορδή Σκλαβηνών που παρόμοιά της δεν είχε σχηματιστεί διέβη τον Δούναβη και έφτασε κοντά στην Ναϊσσό. Από εκεί επειχείρησε να καταλάβει την Θεσσαλονίκη, αλλά ο Ιουστινιανός έδωσε εντολή στον Γερμανό που συγκέντρωνε στρατεύματα στην Σερδική (Σόφια) για την Ιταλία να τα χρησιμοποιήσει για την αμυνα της Θεσσαλονίκης. Οι Σκλαβηνοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σχέδιό τους και προχώρησαν βορειοδυτικά στα βουνά της Δαλματίας που εκείνη την περίοδο ήταν μήλο της έριδος για τους Βυζαντινούς και τους Οστρογότθους, όπου και ξεχειμώνιασαν. Ήταν η πρώτη φορά που οι Σκλαβηνοί ξεχειμώνιασαν νοτίως του Δούναβη χωρίς να επιστρέψουν στην υπερδουνάβια πατρίδα τους. Τον επόμενο χρόνο (551 μ.Χ.) η ορδή ενώθηκε με μια νέα που μόλις είχε διαβεί τον Δούναβη και το σύνολο χωρίστηκε σε τρία μέρη τα οποία λεηλάτησαν διαφορετικούς τόπους ταυτοχρόνως. Ένα από τα μέρη κίνήθηκε προς την Κωνσταντινούπολη , όπου κοντά στην Αδριανούπολη συνάντησε έναν Ρωμαϊκό στρατό τον οποίο κατάφερε να κατατροπώσει. Ανενόχλητοι, οι Σκλαβηνοί λεηλάτησαν την περιοχή της Θράκης μέχρι και τα Μακρά Τείχη της Κωνσταντινούπολης και τελικά επανήλθαν με τα λάφυρα στην υπερδουνάβια πατρίδα τους.

Πριν τελειώσει το έτος 551 μ.Χ. ένας νέος «Σκλαβηνός δὲ πολύς ὅμιλος» κατέβηκε στο Ιλλυρικόν και προκάλεσε «τέτοιες καταστροφές που δεν περιγράφονται εύκολα». Οι Σκλαβηνοί τέθηκαν υπό την προστασία των Γερμανών Γήπιδων που τους βοήθησαν να διασχίσουν τον Δούναβη έναντι ενός σόλιδου για κάθε κεφάλι.

Λίγο μετά το οχυρωματικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού ολοκληρώθηκε και ολόκληρη τν περίοδο 552-577 μ.Χ. δεν σημειώνονται σλαβικές εισβολές στην Βαλκανική (οι μόνες εισβολές είναι αυτές των Βουλγάρων Κουτριγούρων υπό τον Ζάμπεργκαν το 558/9 μ.Χ. και άλλη μία στην Δαλματία το 568 μ.Χ.

Εν τω μεταξύ, το 560 μ.Χ. έχουμε την άφιξη των Αβάρων βορείως του δουναβικού δέλτα, όπου συνέτριψαν τους Άντες. Λίγο αργότερα, οι Άβαροι σαν σύμμαχοι των Λομβαρδών κατανίκησαν τους Γήπιδες κια έγιναν οι μόνοι άρχοντες της Ουγκρικής πεδιάδας.

Το 578 μ.Χ. οι Σκλαβηνοί ξανάρχισαν τις επιδρομές τους στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με τον Μένανδρο τον Προτέκτορα 100.000 Σκλαβηνοί (σίγουρα υπερβολικός αριθμός) λεηλάτησαν την Θράκη και τις τριγύρω περιοχές. Όταν ο Άβαρος Χαγάνος Bayan επέδραμε εναντίον της υπερδουνάβιας πατρίδας τους, οι Σκλαβηνοί αυτοί λεηλατούσαν ακόμα την Ελλάδα.

Το 581 μ.Χ. σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Εφέσιο (που έγραψε την Εκκλησιαστική Ιστορία του στη μητρική του Συριακή) «τα καταραμένα έθνη των Σλάβων λεηλάτησαν όλη την Ελλάδα, τις περιοχές γύρω από τη Θεσσαλονίκη (στα Συριακά Tslwnyq’) και τη Θράκη». Το 586 μ.Χ. Σκλαβηνοί συνοδευόμενοι από τον στρατό των Αβάρων (με τους οποίους είχαν πλέον συμμαχήσει) έφτασαν προ των πυλών της Θεσσαλονίκης. Ανάμεσα στις δύο ημερομηνίες υπήρξε μια επιδρομή 5000 Σκλαβηνών στην Θεσσαλονίκη ενώ ο Ιωάννης ο Εφέσιος προσθέτει ότι «είχαν καταλάβει Ρωμαϊκό έδαφος σαν να τους ανήκε» και ότι «οι Σλάβοι είχαν γίνει πλούσιοι και κατείχαν χρυσό και ασήμι, κοπάδια αλόγων και πολλά όπλα και ειχαν μάθει την τέχνη του πολέμου καλύτερα και από τους Ρωμαίους». Το 588 μ.Χ. ο Ευάγριος μας πληροφορεί ότι οι Άβαροι (και οι Σλάβοι σύμμαχοί τους) «κατακτούσαν και λεηλατούσαν τις πόλεις και τα φρούρια της Ελλάδος». Ο Μιχαήλ Σύριος περιγράφει μια επιδρομή των Σκλαβηνών (Sqwlyn) στην Κόρινθο το 584 μ.Χ. . Περιγράφοντας μια επιδρομή στην Θράκη την ίδια χρονιά ο Θεοφύλακτος ο Σιμοκάττης γράφει ότι «οι Άβαροι ξαμόλησαν το έθνος των Σκλαβηνών». Το 585 μ.Χ. ο Κομεντίολος κατετρόπωσε μια ομάδα Σκλαβηνών κοντά στην Αδριανούπολη υπό την ηγεσία του Αρδαγάστου (Radogost).

To 582 μ.Χ. οι Άβαροι αλώνουν το Σίρμιον, ενώ το 584 ο νέος χαγάνος των Αβάρων εκπορθεί την Σιγγιδώνα (Βελιγράδι), το Βιμινάκιον, την Αυγούστα και λεηλάτησε την περιοχή της Αγχιάλου στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας.

Την δεκαετία του 590 ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος οργανώνει μια σειρά εκστρατειών βορείως του Δούναβη που περιγράφονται από τον Θεοφύλακτο τον Σιμοκάττη. Το 598 συμφωνήθηκε εκεχειρία μεταξύ Ρωμαίων και Αβάρων, αλλά οι εκστρατείες εναντίον των Σκλαβηνών συνεχίστηκαν. Το 602 ο Άβαρος στρατηγός Αψίχ στάλθηκε για να καταστρέψει το έθνος των Αντών. Από το 602 και μετά οι Άντες εξαφανίζονται από την ιστορία. Την ίδια χρονία, τα Ρωμαϊκά στρατεύματα στον Δούναβη αποστασίασαν και ανακήρυξαν αυτοκράτορα τον Φωκά. Ο Σεβέος μας πληροφορεί ότι αφού τα στρατεύματα εγκατέστησαν τον Φωκά στην Κωνσταντινούπολη, επέστρεψαν στις παραδουνάβιες επιχειρήσεις τους. Το 605 άλλη μια εκεχειρία συμφωνήθηκε μεταξύ Φωκά και χαγανού των Αβάρων, για να μπορέσουν οι Βυζαντινοί να μεταφέρουν στρατεύματα στο Περσικό μέτωπο.

Εδώ κλείνει ο κύκλος των προεποικιστικών γεγονότων που σχετίζονται με τους Σλάβους. Μέχρι και την βασιλεία του Φωκά, οι Σλάβοι δεν έχουν αρχίσει τον εποικισμό των Βαλκανίων. Κάθε τους επιδρομή τελειώνει με την επιστροφή τους στην υπερδουνάβια πατρίδα τους. Τα πράγματα θα αλλάξουν με την άνοδο του Ηράκλειου στον βυζαντινό θρόνο το 610 μ.Χ. Ο Ηράκλειος θα απογυμνώσει εντελώς την Βαλκανική από στρατεύματα, τα οποία θα μεταφέρει στο Περσικό μέτωπο, όπου μετά από μια μακροχρόνια σειρά εκστρατειών, το 627 μ.Χ. στην μάχη της Νινευί θα καταφέρει να συντρίψει οριστικά την Περσική στρατιωτική μηχανή. Η στρατιωτική απογύμνωση των Βαλκανίων έδωσε το ελεύθερο στους Σλάβους για τον μαζικό εποικισμό της χερσονήσου. Σαν να μην έφτανε αυτό, ο Ηράκλειος δεν πρόλαβε καλά καλά να χαρεί την νίκη του επί των Περσών όταν οι Βυζαντινοί το 636 μ.Χ. ηττήθηκαν στην μάχη του Γιαρμούκ από τους Άραβες. Αυτή η ήττα εγκαινιάζει την περίοδο των Ισλαμικών κατακτήσεων. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία πλέον χαροπαλέβει και προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρατήσει την Μικρά Ασία υπό την κατοχή της. Τα Βαλκάνια μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Όπως θα γράψει πολύ αργότερα ο Ιωάννης Σκυλίτσης:

[βασιλεία του Μιχαήλ του Τραυλού,16] «… ἀλλὰ τῶν δύο ἠπείρων, Ἀσίας φαμὲν καὶ Εὐρώπης … κεφαλῆς καὶ οὐρᾶς»

… η αυτοκρατορία είναι ένα σώμα σε δύο ηπείρους. Η Ασία είναι η κεφαλή και η Ευρώπη (Βαλκάνια) είναι η ουρά. Αυτό που υπονοεί είναι ότι το σώμα ζει χωρίς ουρά, αλλά δεν ζει χωρίς την κεφαλή. Τα ανατολικά στρατεύματα υπό την ηγεσία του Στρατηγού της Ανατολής (Magister Militum per Orientem) αποσύρθησαν βορείως της οροσειράς του Ταύρου και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή που ονομάστηκε Θέμα Ανατολικών. Τα στρατεύματα της Αρμενίας υπό την ηγεσία του Στρατηγού της Αρμενίας (Magister Militum per Armeniam) αποσύρθηκαν στο Θέμα των Αρμενιακών. Τα στρατεύματα της Θράκης υπό την ηγεσία του Στρατηγού της Θράκης (Magister Militum per Thracias) μεταφέρθηκαν στην Μικρά Ασία στο Θέμα Θρακησίων. Τέλος, το στράτευμα επιλέκτων που συνόδευαν τον Αυτοκράτορα στην μάχη (obsequium = «ακολουθία») σχημάτισε το Θέμα Οψικίου.

(συνέχεια στο μέρος #2)

Advertisements

13 Comments

Filed under Ιστορία, Μεσαίωνας

13 responses to “Ο σλαβικός εποικισμός της Ελλάδος #1: Προλεγόμενα

  1. Σμερδαλέε, θέλω να σου στείλω ένα εμαιλ με φλέγοντα ινδοευρωπαϊκά ερωτήματα, επειδή δεν βλέπω πουθενά το δικό σου, στείλε σε μένα πρώτος, αν θες (και μετά σβήσε και αυτό το περιττό σχόλιο).

  2. Π

    Γεια σας

    Οπως και για τους βλάχους η ερώτησή μου είναι. Τι μας επιτρέπει να απορριψουμε την ιδέα ότι οι Σλαβοι αναμίχθηκαν με ντόπιους. Αρα υπαρχει συνεχεια εστω και με ΄΄προσμιξεις΄΄ που ουτως ή άλλως είναι αναπόφευκτες και υπήρχαν και στην αρχαιότητα παντου και θα υπάρχουν πάντα.

    Και 2ρον πηγες που σίγουρα τις ξέρετε, δείχνουν ότι όταν η Ανατολική Ρωμαική αυτοκρατορία κατάκτησε τις περιοχές που είχαν κατακτήσει οι Σλάβοι έστειλε εκατοντάδες χιλιάδες Σλαβους σε εξορία στην Μικρα Ασία και έφερε πληθυσμο απο την Μικρα Ασία στην Ελλάδα. Υπάρχουν διαφορες θεωρίες για το τι πληθυσμό έφερε αλλά το παράξενο είναι ότι αν είχαν φερει μη Ελληνόφωνο πληθυσμό απο μη Ελληνόφωνες περιοχές της Μεσης Ανατολής θα είχαμε αποδειξεις για την χρήση μη Ελληνικης γλώσσας απο την Μεση Ανατολή στην Ελλάδα κατι που δεν ισχύει

    Και 3τον θα πρεπει επιτελους να μας εξηγήσει κάποιος πως είναι δυνατον να έχουν επιβιώσει σε παρα πολλές περιοχες της Μικρας Ασίας, σε Κρητη, Κυπρος, νησια, Τσακονιά κλπ μια τοπική διάλεκτος. Γιατι άλλο να λεμε οτι τα Ελληνικά ήταν η επίσημη γλώσσα. Αλλο να λέμε ότι ήταν και η μητρική γλώσσα αρκετων πληθυσμων. Η ανατολική Ρωμαική αυτοκρατορία δεν επέβαλε ποτε σε κανένα να μιλήσει στα Ελληνικά καθως δεν ήταν κρατος εθνος.

    Και 4ον αφου το μύνημα είναι ότι οι Ελληνες εξαφανίστηκαν που πήγαν ή ποιος τους έσφαξε όλους; Καθως αν καταλαβα καλά υπάρχουν στον πλανήτη εστω και με προσμίξεις, απόγονοι όλων των λαων της αρχαιότητας πλην των Ελλήνων;

  3. seleykos

    ε μερικοι δεν καταλαβαινουν οτι οι Ελληνες επικρατησαν εκει που επικρατησαν και δεν τους ειπε κανεις οτι ειναι Ελληνες ή ότι δεν ειναι, και ολες αυτες τις μοντερνες θεωριες που φυσικα δεν θα μπορουσαν να ισχυουν για εκεινες τις εποχες.
    και το θεμα δεν ειναι τι λεει η καθε γιαγια και ο καθενας που εψαχνε στον εαυτο του αντι να ψαχνει στοςυ γυρω του.

    το θεμα ειναι τι επικρατησε σαν ιδεολογια τι προχωρησε τοι επιασε τοπο και τι εγραψε ιστορια και εφτασε μεχρι σημερα
    και αυτο ειναι η αδιακοπη πορεια της ιδεας του γενεαλογικου ελληνισμου

    • η αδιακοπη πορεία της ιδεας του γενεαλογικου ελληνισμου
      —-
      Αχ και συ …

      Γιατί άλλαξες ψευδώνυμο;

      Στο συνέδριο βυζαντινολογίας του 1963 στο Cincinati, o Jenkins είπε «κάθε μορφωμένος (educated) και πνευματικά νηφάλιος (sober) άνθρωπος γνωρίζει ότι δεν υπάρχει ούτε ιστορική (=εθνοτική) ούτε φυλετική «ελληνική» συνέχεια».

      http://postimg.org/image/3ql1tidih/

      Τι υπάρχει λοιπόν;

      Υπάρχει αναντίλεκτη γλωσσική συνέχεια.
      Και υπάρχει εθιμική συνέχεια σε εκείνα τα έθιμα που ο χριστιανισμός απορρόφησε από την αρχαιότητα και τα οποία διαιωνίστηκαν όχι ως «ελληνικά», αλλά ως χριστιανικά Λ.χ. το «φτου να μην βασκαθείς» έχει αρχαιοελληνικές ρίζες. Βέβαια την φράση θα την βρεις τόσο στους Νεοέλληνες όσο και στους Βούλγαρους (και ενδεχομένως σε άλλους ορθόδοξους βαλκάνιους λαούς).

      Βάλε το παρακάτω βίντεο στο [01:25] και δες τον Baj Ganjo Balkanski να «φτύνει ώστε να μην τον βασκάνει» τον Τσέχο σλαβιστή Konstantin Jireček, με τον τελευταίο να τρομάζει από το «παράξενο» φτύσιμο.

  4. Ρωμηός=Έλληνας=Γραικός Όλα δικά μας είναι.

    Μου άρεσε πολύ ο συνδυασμός του κειμένου με τις εικόνες . Πολύ επιτυχημένος ! Ο Yosemite Sam είναι αυτός ?

    • Ναι !!! Είναι το επεισόδιο “prince varmint”:

      Επειδή ήταν η πρώτη ανάρτηση ενός «δύσκολου» θέματος είπα να την ομορφύνω.

  5. Χρήστος

    Έφαγα τόσες ώρες αλλά το ξεμπέρδεψα! Υπάρχει λάθος. Και το λάθος δεν είναι δικό σου αλλά του Curta.

    Η πρώτη αναφορά των Σλάβων “[7.40.5-6] … Ἄνται, οἳ Σκλαβηνῶν ἄγχιστα ᾤκηνται, Ἴστρον ποταμὸν διαβάντες” τοποθετείται στο 518. Γιατί όμως τότε? Πώς το χρονολογεί?
    Πιο κάτω αναφέρεις το έτος 550 “Το 550 μ.Χ. μεγάλη ορδή Σκλαβηνών που παρόμοιά της δεν είχε σχηματιστεί διέβη τον Δούναβη και έφτασε κοντά στην Ναϊσσό. Από εκεί επειχείρησε να καταλάβει την Θεσσαλονίκη, αλλά ο Ιουστινιανός έδωσε εντολή στον Γερμανό που συγκέντρωνε στρατεύματα στην Σερδική (Σόφια) για την Ιταλία να τα χρησιμοποιήσει για την αμυνα της Θεσσαλονίκης.” με παραπομπές στον Προκόπιο 7.40.1-5, 7.40.7-8 (εσύ δεν τις έχεις βάλει τις παραπομπές, ούτε το απόσπασμα του Προκοπίου).

    Δηλαδή το πρώτο απόσπασμα του 518 είναι εμβόλιμο σ’ αυτό του 550. Τι συμβαίνει? Ο χρόνος που αναφέρεται είναι το 550 και κάνει μια επιστροφή στο παρελθόν για να αναφέρει ότι οι Σλάβοι έχουν δέος για τον Γερμανό γιατί παλιότερα τους είχε κατατροπώσει. Πότε όμως. Το 518?
    Λέει το εξής στο 7.40.5 “ἡνίκα Ἰουστινιανὸς ὁ Γερμανοῦ θεῖος τὴν βασιλείαν εἶχεν” (εσύ έχεις παραθέσει το 7.40.6). Δηλαδή η μάχη αυτή που τους είχε κατατροπώσει έγινε ο Ιουστινιανός έγινε αυτοκράτορας !!!! ηνίκα βασιλείαν είχεν.
    Δηλαδή το 527.

    Άλλωστε κι ο Curta σε άλλο σημείο αναφέρει ότι οι αναφορές για τους Σλάβους ξεκινάνε με την βασιλεία του Ιουστινιανού.
    “In the eyes of Procopius, Jordanes’
    contemporary, the Slavs were, however, a quite recent problem, which
    he specifically linked to the beginnings of Justinian’s reign. Since no other
    source referred to either Sclavenes or Antes before Justinian”

    Αλλά και την αναφορά στο 518 την έχει στο κεφάλαιο
    “SLAVIC RAIDING DURING JUSTINIAN’S REIGN” !!!

    Κι αυτό το λάθος το χω δει να αναπαράγεται σε πολλά άλλα βιβλία και εργασίες.

    Για τσέκαρε τα λοιπόν κι εσύ για να βγάλουμε μια άκρη.

    • Χρήστο Καλή Χρονιά με Υγεία, Ευτυχία και ό,τι άλλο ποθείς!

      Απ΄όσο θυμάμαι ακολουθούσα τις παραθέσεις χωρίων που ο Curta δίνει ως υποσημειώσεις χωρίς να τα ελέγχω.

    • Ρωμηός=Γραικός=Έλληνας. Όλα δικά μας είναι,.

      Γειά σου Σμέρδ, γειά σου Χρήστο. Καλή και ευτυχισμένη χρονιά να έχετε. (Χρήστο χρόνια πολλά και καλά και για την γιορτή σου).

      Ο Καραγιαννόπουλος το χωρίο του Προκοπίου το αποδίδει ως εξής :

      Μόλις οι Σκλαβηνοί επληροφορήθησαν την ύπαρξίν του στρατού του Γερμανού, ο οποίος ως στρατηλάτης Θράκης επί της βασιλείας του Ιουστίνου Α΄ τους είχε συντρίψει, …

      Για το 518 δεν βρήκα τίποτα, εκτός απ’το ότι είναι το 1ο έτος βασιλείας του Ιουστίνου.

      • Καλώς τον Ριβαλδίνιο!!!

        Καλή Χρονιά με ό,τι ποθείς και σε εσένα!!!

      • Χρήστος

        Σ’ ευχαριστώ, καλή χρονιά και σε σένα.
        Το 527 είναι το πρώτο έτος βασιλείας του Ιουστινιανού.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s