Επιστήμη και Αμπελοφιλοσοφία

Αν υπάρχει κάτι που ευδοκιμεί στις διαδικτυακές συζητήσεις αυτό είναι η αμπελοφιλοσοφία, δηλαδή η οικοδόμηση σοβαροφανών -ή ούτε καν αυτό – ψευτοθεωριών, οι οποίες εν τέλει απλώς πιστοποιούν την παντελή άγνοια ή ανεπαρκή τέλος πάντων γνώση του αμπελοφιλόσοφου πάνω στο αντικείμενο της συζήτησης. Όσοι φυσικά επίστανται επί του θέματος αναγνωρίζουν αμέσως τον αμπελοφιλόσοφο από τα πρώτα του κιόλας λόγια. Οι μη επιστάμενοι, από την άλλη, πολλές φορές αδυνατούν να ξεχωρίσουν την αμπελοφιλοσοφία από την επιστήμη. Το μόνο βοήθημα είναι η ανάλυση των διαγνωστικών χαρακτηριστικών της επιστήμης.

Η επιστήμη είναι η γνώση που προκύπτει μέσα από τη συστηματική και μεθοδική μελέτη φαινομένων. Έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες με την επιστήμη είναι η νομοτέλεια, η μέθοδος, η αυτοσυνέπεια, ο έλεγχος, η επαναληψιμότητα και η εμπειρική ή πειραματική επαλήθευση.

Πρώτα απ΄όλα, ο επιστήμονας αναγνωρίζει την νομοτέλεια στο φαινόμενο που μελετά, δηλαδή αποδέχεται την ύπαρξη γενικών νόμων που καθορίζουν την φύση του και προσπαθεί να τους προσδιορίσει. Προσδιορισμός ενός νόμου σημαίνει δύο πράγματα: αναγνώριση μιας συγκεκριμένης διεργασίας και αποσαφήνιση των ειδικών συνθηκών κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται αυτή η διεργασία. Για να είναι πραγματικός ο νόμος πρέπει κάθε φορά που υπάρχουν οι επιτρεπτικές συνθήκες να πραγματοποιείται μηχανιστικά η διεργασία. Με άλλα λόγια, πρέπει να ισχύει η αρχή της επαναληψιμότητας.

Ο αμπελοφιλόσοφος συνήθως λέει απλά ότι «το Α έγινε Β». Ο επιστήμονας λέει ότι «το Α του παραδείγματος #1, επειδή βρίσκεται στην θέση Γ (συνθήκη) έγινε Β, όπως συνέβη με το Α που επίσης βρίσκεται στη θέση Γ στα παραδείγματα #2 και #3 (επαναληψιμότητα). Αντίθετα, το Α που δεν βρίσκεται στη θέση Γ δεν γίνεται Β όπως βλέπουμε στα παραδείγματα #4 και #5 (μη συνθήκη => μη διεργασία)».

Τέλος, η νομοτέλεια και η επαναληψιμότητα από μόνες τους δεν αρκούν εάν δεν συνοδεύονται από κάποιο είδος εμπειρικής/πειραματικής επαλήθευσης.

Η απόδειξη της επαναληψιμότητας είναι άκρως σημαντική στην επιστήμη γιατί δείχνει όμοιες περιπτώσεις και, κατά συνέπεια, μετατρέπει την διεργασία από μεμονωμένο γεγονός σε γενικότερο φαινόμενο. Χωρίς αυτήν την μετάβαση από το «καθ΄ἕκαστον» στο «καθόλου» δεν έχουμε επιστήμη και ο πρώτος που το παρατήρησε αυτό ήταν ο Αριστοτέλης:

«… ἄνευ μὲν γὰρ τοῦ καθόλου οὐκ ἔστιν ἐπιστήμην λαβεῖν» [Μεταφυσικά 1086.b5]

«…διότι χωρίς την ένταξη του μεμονωμένου σε γενικότερο πλαίσιο δεν υπάρχει επιστήμη [πραγματική γνώση του φαινομένου]»

«Εἰ δὲ μὴ καθόλου [αἱ ἄρχαί] ἀλλ΄ὡς τὰ καθ΄ἕκαστα, οὐκ ἔσονται ἐπιστηταί, καθόλου γὰρ ἡ ἐπιστήμη πάντων» [Μεταφυσικά 1003.a15]

«Διότι εάν οι αρχές που αναζητούμε δεν είναι καθολικές, αλλά μεμονωμένες τότε δεν μπορούν να προσδιοριστούν, γιατί η πραγματική γνώση όλων των φαινομένων προκύπτει από την αναγωγή σε γενικότερο πλαίσιο».

Εφαρμογή: Να προσδιορίσετε το νόμο που διέπει την εξέλιξη των ΙΕ χειλοϋπερωικών στην ελληνική γλώσσα από τα παρακάτω παραδείγματα:

*pènkwe > πέντε

*sekw– > ἕπομαι

*gwoukwòlos > βουκόλος

*aig’-kwòlos ~ *ai(k)-kwolos > αἴπολος

*gwhel- > θέλω

*gwhedh- > θεσσάσθαι

*gwhaidros > φαιδρός

*gwhermòs > θερμός

*wl.kwos > *(w)lokwos > *lukwos > λύκος

*nokwt- > *nukwt- > νύξ, τῆς νυκτός

*gwona > *gwuna > γυνή

*h1eugwha > εὐχή

*n.gwen- > άδήν/τοῦ ἀδένος

(*σημείωση: τα παραδείγματα που δείχνουν πρώτα τροπή ο>u είναι επειδή εκεί εφαρμόστηκε ο νόμος του Cowgill)

Λύση: Βλέπουμε αμέσως ότι τα χειλοϋπερωικά *[kw,gw,gwh] γίνονται είτε χειλικά [π,β,φ], είτε οδοντικά [τ,δ,θ] είτε υπερωικά [κ,γ,χ]

Πότε γίνονται χειλικά;

*hekwomai > ἔπομαι

*gwoukwòlos > βουκόλος

*aikwolos > αἴπολος

*gwhaidros > φαιδρός

Συνθήκη: όταν δεν υπάρχει «υ» πριν από το χειλοϋπερωικό και το φωνήεν που ακολουθεί είναι «α» ή «ο»

Πότε γίνονται οδοντικά;

*penkwe> πέντε

*gwhel- > θέλω

*gwhedh- > θεσσάσθαι

*gwhermos > θερμός

*n.gwen- > ἀδήν

Συνθήκη: όταν δεν υπάρχει «υ» πριν από το χειλοϋπερωικό και το φωνήεν που ακολουθεί είναι «ε», «ι» ή πρωτογενές «η»

Πότε γίνονται υπερωικά;

Συνθήκη: όταν πριν ή μετά το χειλοϋπερωικό υπάρχει «υ».

ΥΓ: Οι παραπάνω είναι οι «πανελλήνιες» εξελίξεις (αττικο-ιωνική και πλειοψηφία άλλων διαλέκτων). Μεμονωμένες επιχώριες διάλεκτοι εμφανίζουν παραλλαγές λ.χ. η αιολική τρέπει τα χειλοϋπερωικά σε χειλικά και πρίν από «ι»/«ε»/«η» (λ.χ. πέμπε αντί πέντε), ενώ η Αρκαδική ανέπτυξε προστριβόμενους φθόγγους («τσ»,«τζ») πριν «ι»/«ε»/«η», ενώ αραιά και που εδώ και εκεί μπορεί να εμφανιστεί καμιά σπάνια εξαίρεση λ.χ. ἵκκος αντί για ἵππος, κις αντί τις κλπ.

Πως λύσαμε το πρόβλημα; Ακολουθώντας τη συμβουλή του Αριστοτέλη εντάξαμε την κάθε περίπτωση (καθ΄ἕκαστον) σε μια γενικότερη (καθόλον) κατηγορία και προσπαθήσαμε να βρούμε ποιες είναι οι κοινές συνθήκες σε κάθε κατηγορία.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Γλωσσολογία, Μυθοθρυψία

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s